ՀՀ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ՀՐԱՄԱՆԸ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հ Ր Ա Մ Ա Ն

24.06.1998 թ. N 192-ԳՄ

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐԻ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

Հիմք ընդունելով Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի նախարարության կանոնադրության 2 կետի «ե» և «ժդ» ենթակետերը

ՀՐԱՄԱՅՈՒՄ ԵՄ՝

1. Հաստատել ((էլեկտրակայանների և ցանցերի տեխնիկական շահագործման կանոնները (ժողովածու I-V) (կցվում է)։

2. Կանոնները ներկայացնել ՀՀ արդարադատության նախարարություն՝ պետական գրանցման։

3. Սույն կանոնները ուժի մեջ մտնելու պահից Հայաստանի Հանրապետությունում չկիրառել ԽԱՀՄ էներգետիկայի նախարարության կողմից հաստատված «էլեկտրակայանների և ցանցերի տեխնիկական շահագործման կանոնները (ժողովածու I-V)»։

Նախարար Գ. Մարտիրոսյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հաստատված է

ՀՀ էներգետիկայի նախարարության

24.06.1998 թ. N 192 ԳՄ հրամանով

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ

Կ Ա Ն Ո Ն Ն Ե Ր

Ժ Ո Ղ Ո Վ Ա Ծ ՈՒ I

1. ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

2. ՏԱՐԱԾՔԸ, ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐԸ ԵՎ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐԸ

Ն Ա Խ Ա Բ Ա Ն

«Հայաստանի Հանրապետության էլեկտրակայանների և ցանցերի տեխնիկական շահագործման կանոնները» ընդգրկում են էներգետիկ օբյեկտների շահագործման հիմնական կազմակերպական և տեխնիկական պահանջները, որոնց անշեղ կատարումը կապահովի էներգետիկ համակարգերի բոլոր օղակների խնայողական, հուսալի և ներդաշնակ աշխատանքը։

էներգակայանքների նախագծման, շինարարության, մոնտաժման, նորոգման և կարգավորման, ինչպես նաև ղրանց հսկողության, ավտոմատիկայի և պաշտպանության միջոցներով հանդերձման պահանջները սույն Կանոններից բացի ավելի մանրամասն շարադրված են համապատասխան Շինարարական նորմերում և Կանոններում (Շն և Կ), էլեկտրակայանքների սարքվածքի Կանոններում (ԷՏԿ), Անվտանգության տեխնիկայի Կանոններում (ԱՍԿ) և այլ նորմատիվային փաստաթղթերում։

1. ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

1.1. Խնդիրները

1.1.1. էլեկտրական և ջերմային էներգիայի արտադրությունը, կերպափոխումը, հաղորդումը (փոխադրումը), բաշխումը և սպառողներին առաքումը այսուհետև էներգաարտադրությունը իրականացնող էներգաօբյեկտների (էլեկտրակայանների, կաթսայատների, էլեկտրական և ջերմային ցանցերի) հիմնական խնդիրները սահմանված են Հայաստանի Հանրապետության «էներգետիկայի մասին» օրենքով և կայանում են հետևյալում.

էլեկտրական և ջերմային էներգիայի հուսալի անվտանգ և արդյունավետ արտադրության, հաղորդման և բաշխման ապահովումը, սպառողներին առաքված էներգիայի` պայմանագրերով նախատեսված քանակների և բնականոն որակի (էլեկտրական հոսանքի նորմավորված հաճախականության և լարման, ջերմակրի ճնշման և ջերմաստիճանի) պահպանումը,

սարքավորումների, շենքերի և կառույցների` շահագործմանը պատրաստ վիճակում պահելը,

էներգաարտադրության առավելագույն խնայողականության և հուսալիության խթանումը,

աշխատանքի պահպանության, անվտանգության տեխնիկայի, արդյունաբերական և հրդեհային անվտանգության պահանջների պահպանումը,

մարդկանց և շրջապատող միջավայրի վրա արտադրության վնասակար ազդեցության նվազեցումը,

գիտատեխնիկական առաջընթացի նվաճումների և նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը էներգաարտադրությունում՝ էներգաօբյեկտների խնայողականության, հուսալիության, անվտանգության մակարդակների բարձրացման և բնապահպանական վիճակի բարելավման նպատակով,

կադրերի պատրաստումը և վերապատրաստումը։

1.1.2. էներգաարտադրության հիմնական տեխնոլոգիական օղակը էներգահամակարգն է, որն իրենից ներկայացնում է աշխատանքի ռեժիմի ընդհանրությամբ կապված և կենտրոնացված օպերատիվ կարգավարական կառավարում ունեցող էլեկտրակայանների, կաթսայատների, էլեկտրական և ջերմային ցանցերի (այսուհետև՝ էներգաօբյեկտներ) համալիր։

1.1.3. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև պետք է բաշխված լինեն սարքավորումների, շենքերի, կառույցների և հաղորդակցուղիների սպասարկման պարտականությունները։

1.1.4 էլեկտրական և ջերմային էներգիայի արտադրման և հաղորդման (փոխադրման) լիցենզիաներ ունեցող անձինք պետք է իրագործեն.

էներգահամակարգի զարգացումը՝ էլեկտրական և ջերմային էներգիայի պահանջմունքները բավարարելու համար,

էլեկտրակայանների և ցանցերի արդյունավետ աշխատանքը՝ արտադրական ծախսերի նվազեցման, տեղակայված սարքավորումների հզորության օգտագործման արդյունավետության բարձրացման, էներգախնայողության ու երկրորդային էներգապաշարների օգտագործմանն ուղղված միջոցառումների կատարման միջոցով,

սարքավորումների, շենքերի, կառույցների, սարքվածքների, կառավարման համակարգերի աշխատանքի անվտանգության և հուսալիության բարձրացումը,

հիմնական արտադրական ֆոնդերի նորացումը՝ էլեկտրակայանների և ցանցերի վերակառուցման և տեխնիկական վերազինման, սարքավորումների արդիականացման միջոցով,

նոր տեխնիկայի, շահագործման և նորոգման տեխնոլոգիաների, արտադրության և աշխատանքի կազմակերպման արդյունավետ և անվտանգ մեթոդների ներդրումն ու յուրացումը,

անձնակազմի որակավորման բարձրացումը, արտադրության առաջավոր մեթոդների տարածումը,

էներգահամակարգի հետ կապված բոլոր էլեկտրակայանների (ներառյալ ատոմայինը), կաթսայատների, ինչպես նաև տարանցիկ ենթակայանների կարգավարական կառավարումը,

տվյալ էամակարգի տարածքում գտնվող և նրա ցանցին միացված այլ գերատեսչությունների բլոկ-կայանների, ցանցերի և շրջանային ջեռուցիչ կաթսայատների շահագործման տեխնիկական հսկողությունը։

Այն էներգաօբյեկտների նախագծումը, կարգաբերումը և շահագործումը, որոնք կապված են բարձր արդյունաբերական վտանգավորության հետ, պետք է իրականացնեն այդ գործունեության բոլոր տեսակների համար հայլեռտեխհսկողության թույլտվությունը (հավաստագիրը) ունեցող կազմակերպությունները։

1.1.5. Բնագավառի յուրաքանչյուր աշխատող պետք է պարզ պատկերացնի էներգաարտադրության առանձնահատկությունները, խստիվ պահպանի աշխատանքային և տեխնոլոգիական կարգապահությունը, աշխատանքային կարգուկանոնի պահանջները, կարգին և մաքուր պահի իր աշխատանքային տեղը։

1.1.6. Գործարարն էլեկտրաէներգետիկայում պետք է ապահովի այն բոլոր պահանջները, որոնք սահմանված են արտադրության կազմակերպման և վարման վերաբերյալ պետական և ճյուղային նորմատիվային ակտերով և փաստաթղթերով։

1.2. Սարքավորումներն ու կառույցները շահագործման ընդունելը

1.2.1. Շինարարությունը լրիվ ավարտված ՋԷԿ-երը, ՀԷԿ-երը, շրջանային կաթսայատները (շոգե և ջրատաքացման), էլեկտրական և ջերմային ցանցերի օբյեկտները, ինչպես նաև, կախված էներգաօբյեկտի բարդությունից, դրանց հերթերն ու գործարկվող համալիրները պետք է շահագործման ընդունվեն գործող կանոններով սահմանված կարգով։ Այս պահանջը տարածվում է նաև ընդարձակումից, վերակառուցումից, տեխնիկական վերազինումից հետո էներգաօբյեկտները շահագործման ընդունելուն:

1.2.2. Գործարկվող համալիրը պետք է ընդգրկի էներգաօբյեկտի լրիվ նախագծային ծավալի այն մասը, որը տրված պարամետրերի դեպքում ապահովում է բնականոն շահագործումը և բաղկացած է կառույցների և օբյեկտների ամբողջությունից, որոնք պատկանում են որոշակի էներգակայանքներին, կամ ամբողջությամբ էներգաօբյեկտին (առանց կոնկրետ էներգակայանքների հետ կապելու)։ Նրա մեջ պետք է մտնեն. հիմնական արտադրական, օժանդակ արտադրական, օժանդակ, կենցաղային, տրանսպորտային, նորոգման, պահեստային նշանակության սարքավորումներ, կառույցներ, շենքեր (կամ դրանց մասեր) բարեկարգ տարածք, հասարակական սննդի կետեր, բուժկետեր, կարգավարական տեխնոլոգիական կառավարման միջոցներ (ԿՏԿՄ), կապի միջոցներ, ինժեներական հաղորդակցուղիներ, մաքրիչ կառույցներ, որոնք ապահովում են էլեկտրական էներգիայի և ջերմության արտադրությունը, հաղորդումը և սպառողներին բաց թողնումը, ձկների անցնելը ձկնաբացթողման սարքվածքներով։ Տվյալ գործարկվող համալիրի համար նախագծով նախատեսված ծավալում պետք է ապահովված լինեն աշխատողների նորմատիվային սանիտարակենցաղային պայմանները և անվտանգությունը, ջրավազանների և մթնոլորտային օդի պաշտպանությունը աղտոտումից, հրդեհային անվտանգությունը։

Գործարկվող համալիրների նախագծերը, մինչև հաստատվելը պետք է անցնեն փորձաքննություն սահմանված կարգով։

Գործարկվող համալիրների նախագծերը պետք է հաստատվեն ՀՀ Կառավարության կողմից սահմանված կարգով։

1.2.3. Էներգաօբյեկտը (գործարկվող համալիրը) շահագործման ընդունելուց առաջ պետք է կատարվեն.

սարքավորումների անհատական փորձարկումներ և առանձին համակարգերի ֆունկցիոնալ փորձարկումներ, որոնք էներգաբլոկների համար ավարտվում են հիմնական և օժանդակ սարքավորումների փորձնական գործարկմամբ,

սարքավորումների համալիր փորձարկում։

Շենքերի և կառույցների շինարարության և մոնտաժման ժամանակ պետք է կատարվեն կառույցների և սարքավորումների հանգույցների, ինչպես նաև ծածկված աշխատանքների, միջանկյալ ընդունումներ։

1.2.4. Սարքավորումների և առանձին համակարգերի անհատական ֆունկցիոնալ փորձարկումները պետք է անցկացվեն գլխավոր կապալառուի կողմից, ընդգրկելով պատվիրատուի անձնակազմը, ըստ նախագծային սխեմաների, տվյալ հանգույցի բոլոր շինարարական և մոնտաժման աշխատանքներն ավարտելուց հետո: Անհատական և ֆունկցիոնալ փորձարկումներից առաջ պետք է ստուգել, որ կատարված են. սույն Կանոնների, շինարարական Նորմերի ու Կանոնների (ՇՆ և Կ), ստանդարտների, ներառյալ աշխատանքի անվտանգության ստանդարտների, տեխնոլոգիական նախագծման Նորմերի, Հայլեռտեխհսկողության Կանոնների, ՀՀ Բնապահպանության և ընդերքի նախարարության և պետական հսկողության մյուս մարմինների նորմերի ու պահանջների, էլեկտրակայանքների սարքվածքի Կանոնների, աշխատանքի պաշտպանության Կանոնների, պայթյունավտանգության և հրդեհային անվտանգության Կանոնների, արտադրող գործարանի ցուցումների, սարքավորումների մոնտաժման վերաբերյալ հրահանգների պահանջները։

1.2.5. Շինարարության և մոնտաժման ընթացքում թույլ տրված թերություններն ու թերացումները, ինչպես նաև անհատական և ֆունկցիոնալ փորձարկումների ընթացքում սարքավորումների բացահայտված թերությունները, պետք է վերացվեն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով (շինարարական, մոնտաժային կազմակերպությունների և արտադրող գործարանների կողմից) մինչև համալիր փորձարկումն սկսելը։

1.2.6. Էներգաբլոկների փորձնական գործարկումները մինչև համալիր փորձարկումը, պետք է կատարվեն պատվիրատուի կողմից։ Փորձնական գործարկման ժամանակ պետք է ստուգվի սարքավորումների և տեխնոլոգիական սխեմաների աշխատունակությունը, դրանց շահագործման անվտանգությունը, անցկացվեն հսկման և կառավարման բոլոր համակարգերի, այդ թվում՝ ավտոմատ կարգավորիչների, պաշտպանության և ուղեկապման սարքվածքների, ազդանշանման սարքվածքների և ստուգիչ-չափիչ սարքերի ստուգում և համալարում, ստուգվի սարքավորումների պատրաստությունը՝ համալիր փորձարկման։

Փորձնական գործարկումից առաջ՝ էներգաօբյեկտի հուսալի և անվտանգ շահագործման համար պետք է նախապատրաստվեն հետևյալ պայմանները՝

համալրվի, ուսուցվի (գիտելիքների ստուգումով) շահագործող և նորոգող անձնակազմը, մշակվեն և հաստատվեն շահագործման հրահանգները, աշխատանքի պաշտպանության հրահանգները և օպերատիվ սխեմաները, հաշվառման և հաշվետվության տեխնիկական փաստաթղթերը,

պատրաստվեն վառելիքի, նյութերի, գործիքների և պահեստամասերի պաշարներ,

գործի գցվեն ԿՏԿՄ (կապի գծերի հետ), հրդեհի ազդանշանման և մարման, վթարային լուսավորության, օդափոխման համակարգերը,

մոնտաժվեն և կարգաբերվեն հսկման և կառավարման համակարգերը,

էներգաօբյեկտի շահագործման համար թույլտվություններ ստացվեն հսկողության համապատասխան մարմիններից։

1.2.7. Համալիր փորձարկումն անց է կացնում պատվիրատուն։ Համալիր փորձարկման ժամանակ պետք է ստուգվի հիմնական ագրեգատների և ամբողջ օժանդակ սարքավորումների համատեղ աշխատանքը բեռնվածության տակ.

էներգակայանքի համալիր փորձարկման սկիզբ համարվում է ցանցին կամ բեռնվածքին այն միացնելու պահը։

Սարքավորումների համալիր փորձարկումը նախագծով չնախատեսված սխեմաներով արգելվում է։

էլեկտրակայանների և կաթսայատների սարքավորումների համալիր փորձարկումը համարվում է անցկացված, եթե հիմնական սարքավորումները բնականոն և անընդհատ աշխատել են հիմնական վառելանյութով 72 ժամ անվանական բեռնվածությամբ և շոգու (գազատուրբինային կայանքների (ԳՏԿ) համար՝ գազի) նախագծային պարամետրերով` ջերմային էլեկտրակայանի համար, գործարկման համալիրով նախատեսված ջրի ճնշմամբ և ծախսով` հիդրոէլեկտրակայանի համար, իսկ գործարկման համալիրի մեջ մտնող բոլոր օժանդակ սարքավորումներն աշխատել են անընդհատ կամ հերթականորեն։

էլեկտրական ցանցերում համալիր փորձարկումը համարվում է անցկացված, եթե ենթակայանների սարքավորումները բնականոն և անընդհատ աշխատել են բեռնվածության տակ 72 ժամ, իսկ էլեկտրահաղորդման գծերը՝ 24 ժամ։

Ջերմային ցանցերում համալիր փորձարկումը համարվում է անցկացված, եթե ենթակայանները բնականոն և անընդհատ աշխատել են բեռնվածության տակ 24 ժամ՝ գործարկման համալիրում նախատեսված անվանական ճնշմամբ։

Բացի դրանից, ԳՏԿ-ների համար համալիր փորձարկման պարտադիր պայման է 10, իսկ ՀԷԿ-երի և ՀԿԷԿ-երի հիդրոագրեգատների համար՝ 3 ավտոմատ գործարկումների հաջող անցկացումը։

Համալիր փորձարկման ժամանակ պետք է միացված լինեն նախագծով նախատեսված ռեժիմային կարգաբերում չպահանջող ստուգիչ-չափիչ սարքերը, ուղեկապումները, ազդանշանման և հեռակառավարման, պաշտպանության և ավտոմատ կարգավորման սարքվածքները։

Եթե համալիր փորձարկումը չի կարող անցկացվել հիմնական վառելանյութով, կամ, ինչ որ պատճառներով, որոնք կապված չեն գործարկման համալիրում նախատեսված աշխատանքները չկատարելու հետ, ջերմային էլեկտրակայանի համար չեն կարող ստացվել անվանական բեռնվածության և շոգու (ԳՏԿ-ի համար՝ գազի) նախագծային պարամետրերը, հիդրոկայանի համար՝ ջրի ճնշումը և ծախսը, ենթակայանների, էլեկտրահաղորդման գծերի համար՝ բեռնվածքը համատեղ կամ առանձին փորձարկման ժամանակ, ջերմային ցանցերի համար՝ ջերմակրի պարամետրերը, ապա համալիր փորձարկումը պահուստային վառելանյութով անցկացնելու որոշումը, ինչպես նաև սահմանային պարամետրերն ու բեռնվածքներն ընդունվում և սահմանվում են ընդունող հանձնաժողովի կողմից, և այդ մասին վերապահում է արվում շահագործման ընդունման ակտի մեջ։

1.2.8. էներգաօբյեկտը (գործարկվող համալիրը) ընդունող հանձնաժողովին ներկայացնելուն նախապատրաստելու համար պատվիրատուի կողմից պետք է նշանակվի աշխատանքային հանձնաժողով, որն ակտով ընդունում է սարքավորումները, համալիր փորձարկման համար դրանց անհատական փորձարկումներն անցկացնելուց հետո։ Այդ ակտը ստորագրելու պահից պատվիրատուն պատասխանատվություն է կրում սարքավորումների պահպանվածության համար:

Աշխատանքային հանձնաժողովը պետք է համալիր փորձարկումից և բացահայտված թերությունների և թերացումների վերացումից հետո ակտով ընդունի սարքավորումները, ինչպես նաև ակտ կազմի այն շենքերի և կառույցների պատրաստության մասին, որոնց շինարարությունը ավարտված է, դրանք ընդունող հանձնաժողովին ներկայացնելու համար։

Անհրաժեշտության դեպքում, աշխատանքային հանձնաժողովները պետք է կազմեն մասնագիտացված ենթահանձնաժողովներ (շինարարական, տուրբինների, կաթսայատների, հիդրոտեխնիկական, էլեկտրատեխնիկական, վերահսկման և կառավարման համակարգերի և այլն)։

Ենթահանձնաժողովները պետք է կազմեն եզրակացություններ օբյեկտի՝ իրենց պրոֆիլին համապատասխանող մասի վիճակի և սարքավորումների համալիր փորձարկմանը և շահագործման ընդունելուն նրա պատրաստության մասին։ Դրանք պետք է հաստատվեն աշխատանքային հանձնաժողովի կողմից։

1.2.9. Սարքավորումները, շենքերը և կառույցները աշխատանքային հանձնաժողովի կողմից ընդունելու ժամանակ, գլխավոր կապալառու շինարարական կազմակերպությունը պետք է պատվիրատուին ներկայացնի գործող ՇՆևԿ-ի և ճյուղային ընդունման կանոններով նախատեսված ծավալով փաստաթղթեր։

1.2.10. Աշխատանքային հանձնաժողովի բացահայտած թերությունների և թերացումների վերացման հսկողությունը պետք է իրագործի պատվիրատուն, որն էներգաօբյեկտները ներկայացնում է ընդունման։

1.2.11. Գործարկվող համալիրների, հերթերի կամ ամբողջությամբ էներգաօբյեկտների շահագործման ընդունումը պետք է կատարվի ընդունող հանձնաժողովի կողմից։

Ընդունող հանձնաժողովը նշանակվում է ՀՀ Կառավարության կամ ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից՝ կախված գործարկման օբյեկտի նշանակությունից և նախահաշվային արժեքից։

1.2.12. Թերություններով, թերացումներով սարքավորումների, շենքերի և կառույցների շահագործման ընդունումն արգելվում է։

Համալիր փորձարկումից և բացահայտված թերությունների և թերացումների վերացումից հետո, ընդունող հանձնաժողովը պետք է կազմի սարքավորումների և դրանց հետ կապված շենքերի և կառույցների ընդունման ակտ։ Ընդունող հանձնաժողովը սահմանում է սերիական սարքավորումների իրացման ժամանակամիջոցի տևողությունը, որի ընթացքում պետք է վերջացվեն անհրաժեշտ փորձարկումները, կարգաբերման և վերջնաշտկման աշխատանքները և ապահովվի սարքավորումների շահագործումը նախագծային ցուցանիշներով։ Սարքավորումների գլխամասային (առաջին) նմուշի իրացման ժամանակամիջոցը սահմանվում է պատվիրատուի (ինվեստորի) կողմից այդ սարքավորումների վերջնաշտկման, կարգաբերման և իրացման աշխատանքների կոորդինացիոն պլանի համապատասխան։

1.2.13. Պատվիրատուն պետք է ընդունող հանձնաժողովին ներկայացնի աշխատանքային հանձնաժողովի պատրաստած փաստաթղթերը, որոնց ծավալը նախատեսված է գործող ՇՆևԿ-ով և ընդունման ճյուղային կանոններով։

Բոլոր փաստաթղթերը պետք է գրանցվեն ընդհանուր քարտացանկի մեջ, իսկ փաստաթղթերի առանձին թղթապանակներում պետք է լինեն պարունակության վավերացված ցուցակները։ Փաստաթղթերը պետք է պահվեն պատվիրատուի տեխնիկական արխիվում՝ ընդունող հանձնաժողովի կազմած փաստաթղթերի հետ։

1.2.14. Շինարարությունն ավարտված մեկուսի շենքերը, կառույցները և էլեկտրատեխնիկական սարքվածքները, արտադրական, օժանդակ-արտադրական, օժանդակ նշանակության ներկառույց և կցակառույց շինությունները, դրանց մեջ մոնտաժված սարքավորումների, կառավարման և կապի միջոցների հետ միասին, շահագործման են ընդունվում աշխատանքային հանձնաժողովների կողմից՝ դրանց պատրաստ լինելուն զուգընթաց, մինչև գործարկման համալիրի ընդունումը՝ ընդունող հանձնաժողովին ներկայացնելու համար:

1.2.15. Փորձնական (փորձարարական) փորձաարտադրական էներգատեխնոլոգիական կայանքները ենթակա են ընդունող հանձնաժողովի կողմից ընդունման, եթե դրանք պատրաստ են փորձեր կատարելուն կամ նախագծով նախատեսված արտադրանքը թողարկելուն։

1.2.16. Բոլոր հիդրոտեխնիկական կառույցների, ինչպես նաև ձկնաբացթողման սարքվածքների ստորջրյա մասը (այնտեղ տեղադրված սարքավորումների և ստուգիչ-չափիչ սարքերի հետ) պետք է կառուցված լինի գործարկվող համալիրի նախատեսված ծավալով և աշխատանքային հանձնաժողովի կողմից ընդունվի մինչև դրանց ջրածածկումը։ Լրիվ նախագծային ծավալով դրանց վերջնական ընդունումը պետք է կատարվի էներգաօբյեկտն ամբողջությամբ շահագործման ընդունման ժամանակ։ Փոսորակի ջրածածկման և գետերի հունի ամբարտակման թույլտվությունը (հիդրոէլեկտրակայանների համար) տալիս է ՀՀ Կառավարության կողմից լիազորված պետական մարմինը։

1.2.17. Օբյեկտը շահագործման հանձնելու թվական է համարվում ընդունող հանձնաժողովի կողմից ակտն ստորագրելու թվականը։

1.3. Անձնակազմը

1.3.1. էլեկտրաէներգետիկայի էներգաօբյեկտներում աշխատանքի թույլատրվում են այն անձինք, որոնք ունեն համապատասխան մասնագիտական որակավորում, իսկ մասնագիտական որակավորման լիցենզիա պահանջող աշխատանքներին՝ համապատասխան լիցենզիա ունեցող անձինք։

1.3.2. էներգակայանքների կառավարման մարմինների վրա անմիջական ներգործության թույլատրվում են այն անձինք, որոնք անցել են մասնագիտական ընտրություն և ստացել են այդ կայանքները կառավարելու իրավունքի հավաստագիր։

1.3.3–էլեկտրակայանքների կառավարման մարմինների վրա ներգործող անձանց ղեկավարելու համար նշանակվող անձնակազմը և էներգակայանքներն անմիջականորեն սպասարկող անձինք պետք է անցնեն հատուկ պահանջների ծավալով նախապատրաստություն։

1.3.4. Ծանր և աշխատանքի վնասակար կամ վտանգավոր պայմանների հետ կապված աշխատանքներում զբաղված աշխատողները պետք է անցնեն պարտադիր նախնական (աշխատանքի ընդունվելիս) և պարբերական (աշխատանքային գործունեության ընթացքում) բուժզննություն՝ հանձնարարվող աշխատանքին նրանց պիտանիությունը որոշելու և մասնագիտական հիվանդությունները կանխելու համար։

Վնասակար արտադրական գործոնների և այն աշխատանքների ցանկը, որոնց կատարման համար անցկացվում են անձնակազմի նախնական և պարբերական բուժզննություններ, կազմվում և այդպիսի բուժզննությունների անցկացումը իրականացվում է ՀՀ Կառավարության կողմից սահմանված կարգով։

1.3.5. էներգաօբյեկտներում անձնակազմի հետ պետք է տարվի մշտական աշխատանք՝ մասնագիտական պարտականությունները կատարելու նրա պատրաստականության ապահովման և նրա որակավորման բարձրացման ուղղությամբ։ Ուսուցումը և աշխատանքի անվտանգության հրահանգավորումը պետք է կրեն անընդհատ և բազմամակարդակ բնույթ։

1.3.6. Անձնակազմի հետ աշխատանքն ապահովելու համար էներգաօբյեկտներում պետք է գործեն ուսումնաարտադրական ստորաբաժանումներ (մշտական և պարբերաբար գործող)։

Անձնակազմի նախապատրաստման ուսումնաարտադրական ստորաբաժանումը պետք է ունենա վարժահրապարակներ, ուսումնական դասարաններ, արհեստանոցներ, պետք է հագեցված լինի ուսուցման և մարզման տեխնիկական միջոցներով: Անձնակազմի ուսուցմանը պետք է ներգրավվեն բարձրորակ մասնագետներ։

1.3.7. էներգաօբյեկտներում, տիպային կանոնադրության համաձայն, պետք է գործեն տեխնիկական գրադարան, տեխնիկական կաբինետ, անվտանգության տեխնիկայի (ԱՏ) և հրդեհային անվտանգության (ՀԱ) կաբինետներ։

1.3.8. էլեկտրաօբյեկտները և էլեկտրաէներգետիկայի մյուս կազմակերպությունները պետք է աշխատանք տանեն երիտասարդությանը և բնակչության այլ սոցիալ-ժողովրդագրական խմբերին բնագավառում աշխատանքի ներգրավելու և մասնագիտական կողմնորոշման ուղղությամբ։

1.3.9. էներգաօբյեկտում անձնակազմի հետ աշխատանքի համար պատասխանատվություն է կրում այդ էներգաօբյեկտի ղեկավարը։

1.3.10. Անձնակազմի նախապատրաստման, որակավորման պահպանման և բարձրացման գործընթացի ղեկավարումը պետք է իրագործեն տեխնիկական ղեկավարները, իսկ իրագործման հսկողությունը՝ ընկերությունների (մասնաճյուղերի) ղեկավարները:

1.3.11. Կախված աշխատողների որակավորման կարգից` սահմանվում են անձնակազմի հետ աշխատելու հետևյալ ձևերը.

նոր պաշտոնի (մասնագիտության) համար նախապատրաստում՝ աշխատանքային տեղում ուսուցմամբ (ստաժավորմամբ),

տեխնիկական շահագործման, աշխատանքի պաշտպանության, արտադրական և հրդեհային անվտանգության կանոնների, նորմերի և հրահանգների իմացության ստուգում,

կրկնորդում,

հակահրդեհային և հակավթարային ստուգիչ մարզումներ,

ԱՏ և ՀԱ հրահանգավորումներ՝ ներածական, առաջնային, կրկնական (պարբերական), նպատակային (ընթացիկ),

հատուկ նախապատրաստություն,

հրդեհա-տեխնիկական մինիմումի պարապմունքներ,

անընդհատ մասնագիտական ուսուցում՝ որակավորման բարձրացման համար։

1.3.12. Անձնակազմի հետ աշխատանքը կազմակերպվում և անցկացվում է էներգաօբյեկտի կամ կառուցվածքային ստորաբաժանման տեխնիկական ղեկավարի հաստատած պլաններով.

էներգաօբյեկտներում՝ բազմամյա կամ տարեկան,

էներգաօբյեկտի կառուցվածքային ստորաբաժանումներում՝ եռամսյակային կամ ամսական։

1.3.13. Աշխատանքների պլանները պետք է պարունակեն հետևյալ ուղղությունները.

նոր բանվորների ուսուցում,

բանվորների վերապատրաստում և երկրորդ ու հարակից մասնագիտությունների ուսուցում,

որակավորման բարձրացում,

տեխնիկական գրադարանների, տեխնիկական կաբինետների, ԱՏ և ՀԱ կաբինետների, վարժահրապարակների, վարժասարքային կենտրոնների և կետերի աշխատանքի կազմակերպում,

ուսումնա-նյութական բազայի հանդերձում,

ղեկավարների և մասնագետների նախաքննական պատրաստություն,

հատուկ պատրաստություն,

գիտելիքների ստուգում,

հակավթարային և հակահրդեհային ստուգիչ մարզումների անցկացում,

ԱՏ և ՀԱ հրահանգավորումների անցկացում,

ԱՏ և ՀԱ միջոցառումների անցկացում,

մասնագիտական վարպետության մրցումների անցկացում,

աշխատանքային տեղերի ստուգումների անցկացում,

սանիտարահիգիենիկ, բուժականխարգելիչ և վերականգնողական միջոցառումների կատարում։

1.3.14. Բոլոր աշխատողները, բացի արտադրական տեխնոլոգիական պրոցեսներում անմիջական մասնակցություն չունեցող անձանցից, պարտավոր են անցնել տեխնիկական շահագործման, աշխատանքի պաշտպանության, արտադրական և հրդեհային անվտանգության կանոնների, նորմերի և հրահանգների իմացության ստուգում։

Ստուգումն իրագործում են էներգաօբյեկտների, նրանց կառուցվածքային ստորաբաժանումների կառավարման վերադաս մարմնի համապատասխան հանձնաժողովները։

Գիտելիքների ստուգում անցնելուց ազատված անձանց ցուցակը, կամ այն պաշտոնների և մասնագիտությունների ցանկը, որոնց համար այդպիսի ստուգում չի պահանջվում, պետք է հաստատի էներգաօբյեկտի ղեկավարը։

1.3.15. Նորոգման, կարգաբերման և այլ մասնագիտացված կազմակերպությունների անձնակազմը նախապատրաստություն, գիտելիքների ստուգում է անցնում և ինքնուրույն աշխատանքներ կատարելու իրավունք է ստանում իր կազմակերպության համապատասխան հանձնաժողովներում։

1.3.16. Աշխատողի գիտելիքների ստուգումը լինում է առաջնային, պարբերական և արտահերթ։

1.3.17. Գիտելիքների առաջնային ստուգում կատարվում է, երբ աշխատողն ընդունվում է աշխատանքի ուսուցումից կամ նոր պաշտոնի նախապատրաստվելուց հետո, այլ աշխատանքից (պաշտոնից) կամ այլ ձեռնարկությունից տեղափոխվելու դեպքում։

Ղեկավարների և մասնագետների գիտելիքների առաջնային ստուգումը պետք է կատարվի նրանց պաշտոնի նշանակելու օրվանից ոչ ուշ, քան 1 ամսվա ընթացքում, այլ կարգի աշխատողներինը՝ նրանց նախապատրաստության ծրագրերով և պլաններով սահմանված ժամկետներում։

1.3.18. Բոլոր կարգի աշխատողների գիտելիքների պարբերական ստուգումը պետք է կատարվի առնվազն 3 տարին մեկ։

Օպերատիվ ղեկավարների և օպերատիվ-նորոգող անձնակազմի ղեկավարների՝ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների և նորմերի իմացության ստուգման պարբերականությունը, պետք է լինի առնվազն տարին մեկ։

Բոլոր կարգի բանվորների՝ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների ու նորմերի պարբերական ստուգումը, պետք է կատարվի տարին 1 անգամ:

1.3.19. Ստուգման ենթակա են.

ճյուղային ՏՇԿ, ԱՏԿ, ՀԱԿ իմացությունը,

անվտանգության միջճյուղային կանոնների և այլ հատուկ կանոնների իմացությունը, եթե դա պահանջվում է աշխատանքի կատարման ժամանակ,

պաշտոնեական և արտադրական հրահանգների, վթարների, վթարային ռեժիմների վերացման պլանների (հրահանգների) իմացությունը,

անվտանգության տեխնիկական միջոցների, հակավթարային պաշտպանության միջոցների կառուցվածքի և գործողության սկզբունքների իմացությունը,

սարքավորումների, ստուգիչ-չափիչ սարքերի և կառավարման միջոցների կառուցվածքի և գործողության սկզբունքների իմացությունը,

Էներգաարտադրության տեխնոլոգիական սխեմաների և պրոցեսների իմացությունը,

էներգակայանքների, Հայլեռտեխհսկողության վերահսկմանը ենթակա էներգաօբյեկտների անվտանգ շահագործման պայմանների իմացությունը,

պաշտպանության միջոցներից օգտվելու և դժբախտ պատահարի դեպքում տուժածին առաջին օգնություն ցույց տալու կարողությունը,

էներգակայանքը կառավարելու կարողությունը (վարժասարքերի և ուսուցման այլ տեխնիկական միջոցների վրա)։

Այն ղեկավարող և կարգադրիչ փաստաթղթերի ցանկը, որոնց իմացությունը ենթակա է պարտադիր ստուգման, բոլոր կարգի ղեկավարների և մասնագետների համար որոշվում է նրանց պաշտոնեական պարտականություններով և հաստատվում է էներգաօբյեկտի (կազմակերպության) ղեկավարի կողմից, որը գլխավորում է համապատասխան քննական հանձնաժողովը։

Ղեկավարները և մասնագետները, գիտելիքների ստուգումից առաջ, պետք է նախապատրաստություն անցնեն ուսումնաարտադրական ստորաբաժանումներում, որից հետո գիտելիքների ստուգումը կարող է կատարվել տարածաշրջանային հանձնաժողովներում ըստ ուսումնաարտադրական ստորաբաժանումների գտնված տեղի կամ Էներգաօբյեկտների (կազմակերպությունների) հանձնաժողովներում։

1.3.20. Գիտելիքների անբավարար գնահատական ստացած անձը կրկին ստուգում պետք է անցնի մեկ տարվա ընթացքում։

Երկրորդ անգամ քննությունը չհանձնած մասնագետի զբաղեցրած պաշտոնին համապատասխանության հարցը լուծում է գործատուն՝ աշխատանքային օրենսդրության համաձայն։

1.3.21. Օպերատիվ կամ օպերատիվ-նորոգող անձնակազմի նոր ընդունված կամ աշխատանքում 6 ամսից ավելի ընդմիջում ունեցող աշխատողին ինքնուրույն աշխատանքի թույլտվություն տրվում է միայն հրահանգավորումից, ստաժավորումից, գիտելիքների ստուգումից և կրկնորդումից հետո, իսկ նորոգող և կարգաբերող անձնակազմի նույնպիսի աշխատողին հրահանգավորումից, ստաժավորումից և գիտելիքների ստուգումից հետո։

Աշխատանքում 3 շաբաթից մինչև 6 ամիս ընդմիջում ունեցող աշխատողին ինքնուրույն աշխատանքի թույլտվության պայմանները որոշվում են կախված աշխատանքի բնույթից և ընդմիջման տևողությունից։

1.3.22. Էներգաօբյեկտների (կազմակերպությունների) բոլոր աշխատողները պետք է ուսանեն որակավորման բարձրացման դասընթացներում «ՀՀ Էներգետիկայի նախարարության կադրերի մասնագիտական և տնտեսական ուսուցման կանոնադրություն»-ում սահմանված ծավալով և պարբերականությամբ։

1.4. էլեկտրակայանների ԵՎ ցանցերի աշխատանքի արդյունավետության վերահսկումը

1.4.1. Յուրաքանչյուր 10 ՄՎտ և ավել հզորության ջերմային էլեկտրակայանում, 30 ՄՎտ և ավել հզորության հիդրոէլեկտրակայանում, 50 Հկալ/ժ (209,5 ՀՋ/Ժ) և ավել ջերմաարտադրողականության շրջանային կաթսայատանը պետք է մշակված լինեն սարքավորումների էներգետիկ բնութագրերը, որոնք սահմանում են նրա աշխատանքի տեխնիկա-տնտեսական ցուցանիշների կախումը (բացարձակ կամ հարաբերական հաշվարկմամբ) էլեկտրական կամ ջերմային բեռնվածություններից։ Բացի դրանից, ջերմային էլեկտրակայանում և շրջանային կաթսայատանը պետք է մշակված լինեն բաց թողնված էլեկտրական և ջերմային էներգիայի վրա ծախսված վառելանյութի ելակետային-անվանական տեսակարար ծախսերի գրաֆիկները, իսկ հիդրոէլեկտրակայանում բաց թողնված էլեկտրական էներգիայի վրա ծախսված ջրի նորմատիվային տեսակարար ծախսերի գրաֆիկը։

Ավելի փոքր հզորության և ջերմաարտադրողականության էլեկտրակայանների և կաթսայատների համար բնութագրերի մշակման նպատակահարմարությունը պետք է սահմանվի էներգաարտադրող ձեռնարկությունների կողմից։

Սարքավորումների էներգետիկ բնութագրերի և վառելանյութի կամ ջրի տեսակարար ծախսերի գրաֆիկների մշակումը, վերանայումը, համաձայնեցումը և հաստատումը պետք է կատարվեն գործող կանոնադրությունների և մեթոդական ցուցումների համապատասխան։

1.4.2. Էներգետիկ բնութագրերը պետք է արտահայտեն յուրացված սարքավորումների աշխատանքի իրականում հասանելի խնայողությունը՝ կատարելով սույն Կանոնների պահանջները։

1.4.3. Ջերմային ցանցերում էներգետիկ բնութագրերը պետք է կազմվեն ըստ հետևյալ ցուցանիշների. ջերմային կորուստներ, էլեկտրաէներգիայի տեսակարար ծախսը ջերմային էներգիայի փոխադրման վրա, ցանցային ջրի տեսակարար միջին ժամային ծախս, ջերմաստիճանների տարբերությունը մատակարարող և հետադարձ խողովակաշարերում և ցանցային ջրի հոսակորուստներ։ Թույլատրվում է էներգետիկ բնութագիր կազմել ըստ հետադարձ խողովակաշարում ցանցային ջրի ջերմաստիճանի ցուցանիշի՝ մատակարարող և հետադարձ խողովակաշարերում ջերմաստիճանների տարբերության փոխարեն։

1.4.4. էլեկտրական ցանցի համար նորմավորվող ցուցանիշ է էլեկտրաէներգիայի տեխնոլոգիական ծախսը՝ նրա փոխադրման համար։

1.4.5. Ըստ ծավալի, ձևի և բովանդակության, էներգետիկ բնութագրերը պետք է համապատասխանեն գործող նորմատիվային և մեթոդական փաստաթղթերի պահանջներին։

1.4.6. էներգահամակարգում, էլեկտրակայաններում, շրջանային կաթսայատներում, էլեկտրական և ջերմային ցանցերում, աշխատանքի վերջնական արդյունքի բարելավման նպատակով, պետք է ապահովվեն.

էներգակիրների ծախսերի և տեխնոլոգիական պարամետրերի չափումների պահանջվող ճշտությունը,

սարքավորումների աշխատանքի ցուցանիշների հաշվառումը (հերթափոխային, օրական, ամսական, տարեկան) ըստ սահմանված ձևերի՝ հիմնված ստուգիչ-չափիչ սարքերի և ինֆորմացիոն-չափիչ համակարգերի ցուցմունքների վրա,

տեխնիկատնտեսական ցուցանիշների վերլուծությունը՝ սարքավորումների վիճակի, դրանց աշխատանքի ռեժիմների, վառելանյութի խնայողության պահուստների, անցկացվող կազմակերպական-տեխնիկական միջոցառումների արդյունավետության գնահատման համար,

անձնակազմի հետ հերթափոխի, արտադրամասի, ցանցային ընկերության կառուցվածքային միավորի աշխատանքի արդյունքների դիտարկումը (առնվազն ամիսը մեկ)՝ էներգետիկ բնութագրերով որոշվող պարամետրերի և ցուցանիշների արժեքներից փաստական արժեքների շեղման պատճառների բացահայտման, աշխատանքի մեջ թերություններն ի հայտ բերելու և դրանց վերացնելու, լավագույն հերթափոխների և առանձին աշխատողների աշխատանքի փորձի հետ ծանոթանալու նպատակով,

սարքավորումների աշխատանքի հուսալիության և խնայողականության բարձրացմանը և վառելիքա-էներգետիկ պաշարների կորուստների ու աննպատակահարմար ծախսերի նվազեցմանն ուղղված միջոցառումների մշակումն ու կատարումը։

1.5. Տեխնիկական վերահսկումը, էներգաօբյեկտների շահագործման կազմակերպման տեխնիկական ԵՎ տեխնոլոգիական հսկողությունը

1.5.1 Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է կազմակերպվի էներգակայանքների (սարքավորումների, շենքերի և կառույցների) տեխնիկական վիճակի մշտական և պարբերական վերահսկում (ստուգումներ, տեխնիկական զննումներ), որոշվեն դրանց վիճակի և անվտանգ շահագործման համար պատասխանատու անձինք, ինչպես նաև նշանակվի տեխնիկական և տեխնոլոգիական հսկողության անձնակազմ և հաստատվեն նրա պաշտոնեական պարտավորությունները։

էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի կազմում էլեկտրական և ջերմային էներգիայի արտադրություն, հաղորդում, կերպափոխում և բաշխում իրականացնող բոլոր էներգաօբյեկտները ենթակա են գերատեսչական տեխնիկական և տեխնոլոգիական հսկողության՝ հատուկ լիազորված մարմինների կողմից։

1.5.2. Բոլոր տեխնոլոգիական համակարգերը, սարքավորումները, շենքերը և կառույցները այդ թվում՝ էներգաօբյեկտի կազմի մեջ մտնող հիդրոկառույցները, պետք է ենթարկվեն պարբերական տեխնիկական զննության։

Տեխնիկական զննությունը կատարում է էներգաօբյեկտի համապատասխան հանձնաժողովը, որը գլխավորում է էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարը կամ նրա տեղակալը։ Հանձնաժողովի մեջ ներգրավվում են էներգաօբյեկտի կառուցվածքային ստորաբաժանումների ղեկավարներն ու մասնագետները, էներգաձեռնարկության ծառայությունների ներկայացուցիչները, պետական էներգահսկողության մասնագետները։

Տեխնիկական զննություն կարող են կատարել նաև աուդիտորական կազմակերպությունները (ֆիրմաները)։

Տեխնիկական զննության խնդիրներն են. վիճակի գնահատումը, շահագործման ժամկետների և պայմանների սահմանումը, ինչպես նաև էներգակայանքի սահմանված պահուստն ապահովելու համար անհրաժեշտ միջոցառումների որոշումը։

Պարբերական տեխնիկական զննության ծավալի մեջ, գործող նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի հիման վրա, պետք է մտցվեն. արտաքին և ներքին զննումը, տեխնիկական փաստաթղթերի ստուգումը, սարքավորումների, շենքերի և կառույցների անվտանգության պայմաններին համապատասխանության փորձարկումները (հիդրավլիկ փորձարկումներ, ապահովիչ կափույրների սարքաբերում, անվտանգության ավտոմատների, բեռնամբարձ մեխանիզմների, հողակցման հաղորդաշղթաների փորձարկումներ և այլն)։

Տեխնիկական զննության հետ միաժամանակ պետք է իրականացվի հսկողության մարմինների կարգադրությունների և էներգաօբյեկտի աշխատանքի խախտումների և նրա սպասարկման ժամանակ տեղի ունեցած դժբախտ պատահարների քննության արդյունքներով նախանշված միջոցառումների, ինչպես նաև նախորդ տեխնիկական զննության ժամանակ մշակված միջոցառումների, կատարման ստուգումը։

Տեխնիկական զննությունը պետք է կատարվի գործող հրահանգներով սահմանված ժամկետներում, բայց առնվազն 5 տարին մեկ։

Տեխնիկական զննության արդյունքները պետք է գրանցվեն էներգաօբյեկտի տեխնիկական տեղեկաթերթիկի մեջ։

Ստուգման ժամանակ բացահայտված վթարավտանգ թերություններով, ինչպես նաև տեխնիկական զննության ժամկետների խախտումներով, էներգակայանքների շահագործումն արգելվում է։

1.5.3. Սարքավորումների տեխնիկական վիճակի մշտական վերահսկումը պետք է կատարվի էներգաօբյեկտի օպերատիվ և օպերատիվ-նորոգող անձնակազմի կողմից։

Վերահսկման ծավալը սահմանվում է նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխան։

Վերահսկման կարգը պետք է սահմանվի տեղային արտադրական և պաշտոնեական հրահանգներով։

1.5.4. Սարքավորումների, շենքերի և կառույցների պարբերական զննումները պետք է կատարվեն դրանց անվտանգ շահագործման համար պատասխանատու անձանց կողմից։

Զննումների պարբերականությունը սահմանվում է էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։ Զննումների արդյունքները պետք է արձանագրվեն հատուկ մատյանի մեջ:

1.5.5. Սարքավորումների, շենքերի և կառույցների վիճակի և անվտանգ շահագործման համար պատասխանատու անձինք պետք է ապահովեն էներգաօբյեկտների շահագործման ժամանակ տեխնիկական պայմանների պահպանումը, դրանց վիճակի հաշվառումը, էներգակայանքների և դրանց տարրերի աշխատանքում խափանումների քննումն ու հաշվառումը, շահագործման-նորոգման փաստագրության վարումը։

1.5.6. էներգաօբյեկտների այն աշխատողները, որոնք իրականացնում են էներգաօբյեկտի սարքավորումների, շենքերի և կառույցների շահագործման տեխնիկական և տեխնոլոգիական հսկողությունը, պետք է.

կազմակերպեն սարքավորումների և կառույցների շահագործման խախտումների քննությունը,

կատարեն սարքավորումների աշխատանքի տեխնոլոգիական խախտումների հաշվառումը,

վերահսկեն տեխնիկական փաստագրման վիճակը և վարումը,

կատարեն կանխարգելիչ հակավթարային և հակահրդեհային միջոցառումների կատարման հաշվառումը,

մասնակցեն անձնակազմի հետ աշխատանքի կազմակերպմանը։ 1.5.7. էներգաարտադրության ընկերությունները պետք է իրագործեն, էներգաօբյեկտների շահագործման կազմակերպման հետևողական վերահսկում,

էներգաօբյեկտների սարքավորումների, շենքերի և կառույցների վիճակի պարբերական վերահսկում,

պարբերական տեխնիկական զննություններ,

տեխնիկական նորմերով սահմանված միջին և հիմնական նորոգման անցկացման ժամկետների պահպանման վերահսկում,

միջոցառումների և նորմատիվատեխնիկական և կազմակերպական կարգադրիչ փաստաթղթերի պահանջների և միջոցառումների կատարման վերահսկում,

էներգաօբյեկտներում հրդեհների և տեխնոլոգիական խախտումների պատճառների քննության կազմակերպում և վերահսկում,

արտադրության անվտանգության հարցերով օբյեկտում կիրառվող նախազգուշական և կանխարգելիչ միջոցների բավարարության գնահատում,

էներգաօբյեկտներում հրդեհների և վթարների կանխման, և դրանց վերացմանը Էներգաօբյեկտների պատրաստության ապահովման, միջոցառումների մշակման և անցկացման վերահսկում,

տեխնիկական և տեխնոլոգիական գերատեսչական հսկողության լիազորված մարմինների կարգադրությունների կատարման վերահսկում,

խախտումների հաշվառում, այդ թվում նաև Պետական հսկողության մարմինների կողմից վերահսկելի օբյեկտներում,

Պետական հսկողության մարմինների կողմից վերահսկելի օբյեկտներում հակավթարային և հակահրդեհային միջոցառումների կատարման հաշվառում,

էներգակայանքների սարքավորումների պատրաստման և մատակարարման տեխնիկական պայմանների վերանայում։

1.5.8. Տեխնիկական և տեխնոլոգիական գերատեսչական հսկողության մարմինների հիմնական խնդիրները պետք է լինեն.

տեխնիկական սպասարկման և նորոգման սահմանված պահանջների վերահսկումը,

ռեժիմի անվտանգ և խնայողական վարման կանոնների և հրահանգների կատարման վերահսկումը,

էլեկտրակայանների, ցանցերի և էներգահամակարգի աշխատանքում տեխնոլոգիական խախտումների և հրդեհների պատճառների քննության կազմակերպումը, վերահսկումը և արդյունքների օպերատիվ վերլուծությունը,

էներգասարքավորումների աշխատանքում հրդեհների, վթարների և այլ տեխնոլոգիական խախտումների կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման և իրագործման վերահսկումը,

էներգակայանքների կառուցման և շահագործման ժամանակ աշխատանքները անվտանգ տանելուն և սարքավորումները հուսալի օգտագործելուն ուղղված նորմատիվ պահանջների կիրառության փորձի ընդհանրացումը և դրանց կատարելագործմանն ուղղված առաջարկությունների մշակման կազմակերպումը,

արդյունաբերական ու հրդեհային անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության հարցերին վերաբերող նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի մշակման կազմակերպումը և էներգաօբյեկտներին տրամադրելը։

1.5.9 էներգաօբյեկտների սեփականատերերը պետք է ապահովեն հսկողության պետական և գերատեսչական մարմինների ներկայացուցիչների անարգել մուտքն այդ օբյեկտներ համաձայն սահմանված կարգի։

1.6. Տեխնիկական սպասարկումը, նորոգումը ԵՎ արդիականացումը

1.6.1. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է կազմակերպվեն էներգակայանքների սարքավորումների, շենքերի, կառույցների և հաղորդակցուղիների տեխնիկական սպասարկումը, պլանային նորոգումը և արդիականացումը։

1.6.2. Սարքավորումների, շենքերի և կառույցների տեխնիկական վիճակի, շահագործման սահմանված ցուցանիշների կայունությունն ապահովող նորոգման աշխատանքների ծավալների կատարման, նախապատրաստական աշխատանքների կատարման լիարժեքության, նորոգման աշխատանքների պլանավորված ծավալները պահեստամասերով և նյութերով ժամանակին ապահովելու, ինչպես նաև կատարված նորոգման աշխատանքների ժամկետների և որակի պատասխանատվությունը, պետք է դրվի էներգաօբյեկտների ղեկավարների վրա։

1.6.3. էներգաօբյեկտների տեխնիկական սպասարկման և նորոգման կառավարման կառույցները պետք է նախատեսեն գործողությունների (աշխատանքների) և դրանց կատարողների բաշխում՝ կազմակերպելով նորոգման նախապատրաստման և կատարման հետևյալ ստորաբաժանումները.

նորոգման նախապատրաստման բաժին (խումբ),

կենտրոնացված նորոգման արտադրամաս,

այլ արտադրամասերի նորոգող անձնակազմ։

1.6.4. Տեխնիկական սպասարկման և պլանային նորոգման ծավալը պետք է որոշվի սարքավորումները, շենքերն ու կառույցները սարքին և աշխատունակ վիճակում պահելու անհրաժեշտությամբ՝ հաշվի առնելով դրանց փաստական տեխնիկական վիճակը։ Սարքավորումների տեխնիկական սպասարկման և հիմնական նորոգման աշխատանքների հանձնարարելի ցանկը և ծավալները բերված են «էլեկտրակայանների և ցանցերի սարքավորումների, շենքերի և կառույցների տեխնիկական սպասարկման և նորոգման կազմակերպման կանոններ»-ում և «150-800 ՄՎտ էներգաբլոկների պլանային-կանխիչ նորոգման տեխնիկատնտեսական նորմատիվներում։

1.6.5. էլեկտրակայանների, կաթսայատների և ցանցերի հիմնական սարքավորումների, շենքերի և կառույցների նորոգման բոլոր տեսակների համար, պետք է կազմվեն հեռանկարային և տարեկան ժամկետացանկեր։

Եթե սարքավորումների և կառույցների նորոգման ժամկետացանկերն ազդում են էլեկտրական էներգիայի և ջերմության արտադրության ծավալների կամ հաղորդման պայմանների վրա, ապա դրանք պետք է հաստատվեն էներգահամակարգի Ազգային կարգավարական ծառայության (ԱԿԾ) կողմից։

Օժանդակ սարքավորումների համար կազմվում են նորոգման տարեկան և ամսական ժամկետացանկեր, որոնք հաստատվում են էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

1.6.6. Նորոգման բոլոր տեսակների պարբերականությունը և տևողությունը սահմանված են «էլեկտրակայանների և ցանցերի սարքավորումների, շենքերի և կառույցների տեխնիկական սպասարկման և նորոգման կազմակերպման կանոններ»-ում և տվյալ տեսակի սարքավորման նորոգման նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերում։

1.6.7. Հիմնական նորոգումների միջև էներգաբլոկների շահագործման ժամանակամիջոցի մեծացումը և 160 ՄՎտ և ավելի հզորության էներգաբլոկների հիմնական (միջին) նորոգման տևողության ավելացումը նորմատիվայինի համեմատ, պետք է կատարվեն «էլեկտրակայանների և ցանցերի սարքավորումների, շենքերի և կառույցների տեխնիկական սպասարկման և նորոգման կազմակերպման կանոններ»-ում սահմանված կարգի համապատասխան։

1.6.8. Նորոգման արտադրության կազմակերպումը, նորոգման փաստաթղթերի մշակումը, նորոգման պլանավորումը և նախապատրաստումը, նորոգման հանելը և նորոգում կատարելը, ինչպես նաև սարքավորումների նորոգման ընդունումը և որակի գնահատումը պետք է իրականացվեն «էլեկտրակայանների և ցանցերի սարքավորումների, շենքերի և կառույցների տեխնիկական սպասարկման և նորոգման կազմակերպման կանոններ»-ի համապատասխան։

1.6.9. Նորոգման աշխատանքների ծավալները պետք է նախօրոք համաձայնեցվեն այն կատարող կազմակերպությունների հետ (կապալային կազմակերպությունների հետ):

1.6.10. Նորոգումն սկսելուց առաջ և այն կատարելու ընթացքում հանձնաժողովը, որի կազմը հաստատում է տեխնիկական ղեկավարը, պետք է բացահայտի բոլոր թերությունները։ Չափանիշները, որոնց պետք է համապատասխանի նորոգված սարքավորումը, շենքը կամ կառույցը, սահմանված են նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերում։

1.6.11. Սարքավորումները և կառույցները նորոգման հանելը և դրանք աշխատանքի մտցնելը պետք է կատարվեն այն ժամկետներում, որոնք նշված են նորոգման տարեկան ժամկետացանկերում և հաստատված են այն կազմակերպության կողմից, որի օպերատիվ կառավարման կամ օպերատիվ տնօրինման տակ են գտնվում դրանք։

1.6.12. Սարքավորումների, շենքերի և կառույցների ընդունումը հիմնական և միջին նորոգումից, պետք է կատարվի հանձնաժողովի կողմից՝ ըստ կատարողների հետ համաձայնեցված և էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ծրագրի։ Ընդունող հանձնաժողովի կազմը սահմանվում է էներգաօբյեկտի ղեկավարի հրամանով։

1.6.13. էլեկտրակայանների 35 կՎ և բարձր ենթակայանների հիմնական և միջին նորոգում անցած սարքավորումները ենթակա են ընդունման-հանձնման փորձարկումների` բեռնվածության տակ 48 ժ ընթացքում, ջերմային ցանցերի սարքավորումները՝ 24 ժ ընթացքում։

Նորոգումից հետո, առանց բեռի տակ ընդունման-հանձնման փորձարկումների սարքավորումները պահուստի փոխադրելը պետք է կատարվի էներգապետհսկողության հետ համաձայնության առկայության դեպքում։

1.6.14. Սարքավորումները նորոգումից ընդունելու ժամանակ պետք է կատարվի նորոգման որակի գնահատում, որը ներառում է՝

նորոգված սարքավորումների որակի,

կատարված նորոգման աշխատանքների որակի,

հրդեհային անվտանգության մակարդակի գնահատումը։

Որակի գնահատումները լինում են.

նախնական՝ ընդունման-հանձնման փորձարկումների ավարտից անմիջապես հետո,

վերջնական՝ ըստ մեկամսյա վերահսկվող շահագործման արդյունքների, որի ընթացքում պետք է վերջացվի սարքավորումների աշխատանքի ստուգումը բոլոր ռեժիմներում, կատարվեն բոլոր համակարգերի փորձարկումները և կարգաբերումը։

Նորոգված սարքավորումների որակի վերաբերյալ ընդունված որոշումների ճշտության ընտրովի ստուգումն իրագործվում է էներգապետհսկողության ներկայացուցչի կողմից։

1.6.15. Հիմնական (միջին) նորոգման ավարտի ժամանակ է հանդիսանում.

էներգաբլոկների, լայնակի կապերով ՋԷԿ-երի շոգետուրբինների, հիդրոագրեգատների և տրանսֆորմատորների համար՝ գեներատորը (տրանսֆորմատորը) ցանցին միացնելու ժամանակը,

լայնակի կապերով ՋԷԿ-երի շոգեկաթսաների համար՝ կաթսան կայանի թարմ շոգու խողովակաշարին միացնելու ժամանակը,

երկիրան կաթսաներով էներգաբլոկների (կրկնական-բլոկների) համար՝ էներգաբլոկը կաթսայի իրաններից մեկով բեռի տակ միացնելու ժամանակը, ընդ որում՝ կաթսայի երկրորդ իրանի վառումն ու միացումը պետք է կատարվեն էներգաբլոկի բեռնավորման գրաֆիկի համապատասխան, եթե նորոգման ուշացումը նախատեսված չէ նորոգման ժամկետացանկով,

ջերմային ցանցերի համար՝ ցանցի միացման և դրա մեջ ցանցային ջրի շրջապտույտի հաստատման ժամանակը,

էլեկտրական ցանցերի համար՝ ցանցին միացնելու պահը, եթե լարման տակ միացնելիս խափանում տեղի չի ունեցել, առանց լարումը հանելու նորոգման դեպքում՝ աշխատանքների ղեկավարի (իրագործողի) կողմից հերթապահ կարգավարին աշխատանքների ավարտի մասին տեղեկացնելու պահը։

Եթե ընդունման-հանձնման փորձարկումների ընթացքում հայտնաբերվել են սարքավորումների անվանական բեռնվածքով աշխատելուն խոչընդոտող թերություններ կամ անհապաղ կանգառ պահանջող թերություններ, ապա նորոգումը համարվում է անավարտ՝ մինչև այդ թերությունների վերացումը և ընդունման-հանձնման փորձարկումների կրկնական անցկացումը։

Եթե ընդունման-հանձնման փորձարկումների ընթացքում առաջանում են սարքավորումների առանձին բաղկացուցիչ մասերի բնականոն աշխատանքի խախտումներ, որոնց դեպքում անհապաղ կանգառ չի պահանջում, ապա ընդունման-հանձնման փորձարկումների շարունակման հարցը լուծվում է, կախված խախտումների բնույթից, էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից՝ նորոգումը կատարողի հետ համաձայնեցնելով։ Այդ դեպքում, հայտնաբերված թերությունները նորոգում կատարողի կողմից վերացվում են էներգաօբյեկտի հետ համաձայնեցված ժամկետներում։

Եթե բեռի տակ սարքավորումների ընդունման-հանձնման փորձարկումները ընդհատվել են թերությունների վերացման համար, ապա նորոգման ավարտի ժամանակ է համարվում փորձարկումների ընթացքում սարքավորումները վերջին անգամ բեռի տակ դնելու ժամանակը։

1.6.16. էներգաբլոկի կազմի մեջ մտնող բոլոր հիմնական սարքավորումների նորոգումը պետք է կատարվի միաժամանակ։

1.6.17. էներգաօբյեկտները, նորոգող և նորոգող-կարգաբերող կազմակերպությունները, պետք է տանեն սարքավորումների, շենքերի և կառույցների նորոգման և տեխնիկական սպասարկման տեխնիկա-տնտեսական ցուցանիշների կանոնավոր հաշվառում։

1.6.18. էներգաօբյեկտներում պետք է սարքավորվեն.

էլեկտրակայաններում՝ կենտրոնական նորոգման արհեստանոցներ, նորոգման հրապարակներ և նորոգող անձնակազմի արտադրական սրահներ` գլխավոր մասնաշենքում, օժանդակ շենքերում և կառույցներում,

ջերմային ցանցերում՝ նորոգման-շահագործման բազաներ,

Էլեկտրական ցանցերում՝ նորոգման-արտադրական բազաներ։

1.6.19. էներգաօբյեկտների սարքավորումները պետք է սպասարկվեն անշարժ և շարժական բեռնամբարձ մեքենաներով և նորոգման մեքենայացման միջոցներով՝ գլխավոր մասնաշենքում, օժանդակ շենքերում և կառույցներում։

1.6.20. Էներգաօբյեկտները, նորոգող և նորոգող-կարգաբերող կազմակերպությունները, նորոգումը ժամանակին և որակով կատարելու համար պետք է ապահովված լինեն նորոգման փաստաթղթերով, գործիքներով և նորոգման աշխատանքներ կատարելու միջոցներով։

1.6.21. Հայլեռտեխհսկողության վերահսկմանը ենթակա էներգաօբյեկտները նորոգող և նորոգող-կարգաբերող կազմակերպությունները պետք է ունենան նրա թույլտվությունը՝ այդ օբյեկտների նորոգումը կատարելու իրավունքի համար։

1.6.22. էներգաօբյեկտները պետք է ունենան պահեստամասեր, նյութեր և հանգույցների ու սարքավորումների փոխանակային ֆոնդեր՝ նորոգման պլանավորված ծավալները ժամանակին ապահովելու համար։

Պետք է կազմակերպվի պահեստ մտնող պահեստամասերի, պահեստային սարքավորումների և նյութերի մուտքային հսկում և էներգաօբյեկտի պահեստում, արտադրամասերում կամ տեղամասերում եղած բոլոր պահեստամասերի, պահեստային սարքավորումների և նյութերի հաշվառում, դրանց վիճակը և պահպանման պայմանները պետք է պարբերաբար ստուգվեն։

Պահեստամասերի և սարքավորումների պահոցներում պետք է ապահովվեն դրանց պահպանվածությունն ու կանոնավոր համալրումը։ Այն սարքավորումները, պահեստամասերը, հանգույցները և նյութերը, որոնց պահպանվածությունը խախտվում է արտաքին մթնոլորտային պայմանների ազդեցությամբ, պետք է պահվեն փակ պահեստներում։

1.7. Տեխնիկական փաստաթղթերը

1.7.1 Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է լինեն հետևյալ փաստաթղթերը.

հողամասերի հատկացման ակտերը,

տեղամասի գլխավոր հատակագիծը, որի վրա նշված պետք է լինեն շենքերն ու կառույցները՝ ներառյալ ստորգետնյա տնտեսությունը,

տարածքի մասին երկրաբանական, հիդրոերկրաբանական և այլ տվյալների` բնահողի փորձարկման և գետնաջրերի վերլուծության արդյունքների հետ միասին,

հիմքերը դնելու ակտերը՝ հետախուզահորերի կտրվածքների հետ միասին,

ծածկված աշխատանքների ընդունման ակտերը,

սարքավորումների ծանրության տակ շենքերի, կառույցների և հիմքերի նստվածքի մասին սկզբնական ակտերը,

կառույցների պայթանվտանգությունը, հրդեհային անվտանգությունը, շանթապաշտպանությունը և հակակոռոզիոն պաշտպանությունն ապահովող սարքվածքների փորձարկման սկզբնական ակտերը,

ջրամատակարարման, հրդեհային, ջրմուղի, կոյուղու, գազամատակարարման, ջերմամատակարարման, ջեռուցման և օդափոխման ներքին և արտաքին համակարգերի փորձարկման սկզբնական ակտերը,

սարքավորումների և տեխնոլոգիական խողովակաշարերի անհատական փորձարկումների սկզբնական ակտերը,

պետական և աշխատանքային ընդունող հանձնաժողովների ակտերը, հաստատված նախագծային փաստաթղթերը՝ բոլոր հետագա փոփոխությունների հետ միասին,

շենքերի, կառույցների, տեխնոլոգիական հանգույցների և սարքավորումների տեխնիկական տեղեկաթերթիկները,

սարքավորումների և կառույցների կատարողական աշխատանքային գծագրերը, ամբողջ ստորգետնյա տնտեսության գծագրերը,

առաջնային և երկրորդային էլեկտրական միացումների կատարողական աշխատանքային սխեմաները,

կատարողական աշխատանքային տեխնոլոգիական սխեմաները,

սարքավորումների պահեստամասերի գծագրերը,

հրդեհամարման օպերատիվ պլանը,

պետական հսկողության մարմինների պահանջների համապատասխան փաստաթղթերը,

սարքավորումների, շենքերի և կառույցների շահագործման գործող և գործածությունից հանված հրահանգների, բոլոր կարգի մասնագետների և հերթապահ անձնակազմին դասվող բանվորների պաշտոնեական հրահանգների և աշխատանքի պաշտպանության հրահանգների լրակազմը։

Վերը նշված փաստաթղթերի լրակազմը պետք է պահվի էներգաօբյեկտի տեխնիկական արխիվում «Փաստաթղթեր» դրոշմակնիքով, և սեփականատիրոջ փոփոխության դեպքում լրիվ ծավալով հանձնվի նոր տիրոջը, որը պարտավոր է ապահովել դրա մշտական պահպանումը։

1.7.2. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում, էներգաարտադրության կառավարման ձեռնարկության արտադրական ծառայություններում, պետք է սահմանվի անհրաժեշտ հրահանգների, կանոնադրությունների, տեխնոլոգիական և օպերատիվ սխեմաների ցանկը՝ յուրաքանչյուր արտադրամասի, ենթակայանի, շրջանի, տեղամասի, լաբորատորիայի և ծառայության համար։ Ցանկը հաստատվում է էներգաօբյեկտի էներգաարտադրության ընկերության տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

1.7.3. էլեկտրակայանների, կաթսայատների և ենթակայանների հիմնական և օժանդակ սարքավորումների վրա պետք է ամրացվեն ցուցանակներ այդ սարքավորումների անվանական տվյալներով՝ համաձայն պետական ստանդարտի:

1.7.4. Հիմնական և օժանդակ բոլոր սարքավորումները, այդ թվում՝ խողովակաշարերը, հաղորդաձողերի հատվածամասերը և համակարգերը, ինչպես նաև գազատար և օդատար խողովակաշարերի մղափականները, արմատուրը պետք է համարակալվեն։ Կառավարման ընտրողական համակարգի (ԿԸՀ) առկայության դեպքում արմատուրի համարակալումը տեղում և կատարողական սխեմաների վրա, պետք է արվի կրկնակի՝ նշելով օպերատիվ սխեմային համապատասխանող համարը և համարն ըստ ԿԸՀ-ի։ Հիմնական սարքավորումները պետք է ունենան կարգային համարներ, իսկ օժանդակ սարքավորումները՝ հիմնականների համարները, ավելացնելով A, B, C և լատինական այբուբենի մյուս տառերը։ Սարքավորումների համարակալումը պետք է կատարվի շենքի հաստատուն կողաճակատից և A շարքից: Կրկնական բլոկներում յուրաքանչյուր կաթսային պետք է տրվի բլոկի համարը՝ ավելացնելով A և B տառերը։ Վառելիքամատուցման համակարգի առանձին օղակները պետք է համարակալվեն հաջորդաբար և վառելանյութի շարժման ուղղությամբ, իսկ զուգահեռ օղակները՝ այդ համարներին ավելացնելով A և B տառերը՝ վառելանյութի շարժման ուղղությամբ ձախից աջ։

1.7.5. Շահագործման պրոցեսում Էներգակայանքներում կատարված բոլոր փոփոխությունները պետք է անցկացվեն հրահանգների, սխեմաների և գծագրերի մեջ՝ մինչև աշխատանքի մտցվելը պատասխանատու անձի ստորագրությամբ, նշելով նրա պաշտոնը և փոփոխությունը մտցնելու ամսաթիվը։

Հրահանգներում, սխեմաներում և գծագրերում փոփոխությունների մասին տեղեկությունները պետք է հասցվեն այն բոլոր աշխատողներին (գրանցվելով կարգադրությունների մատյանի մեջ), որոնց համար պարտադիր է այդ հրահանգների, սխեմաների և գծագրերի իմացությունը։

1.7.6. Տեխնոլոգիական սխեմաների (գծագրերի) համապատասխանությունը փաստական շահագործական սխեմաների հետ պետք է ստուգվի առնվազն 2 տարին մեկ՝ դրանց վրա ստուգման մասին նշում անելով։

Այդ նույն ժամկետներում վերանայվում են հրահանգները և անհրաժեշտ հրահանգների և տեխնոլոգիական սխեմաների ցանկերը։

1.7.7. Անհրաժեշտ սխեմաների լրակազմերը պետք է գտնվեն Հայկական էներգահամակարգի Ազգային կարգավարական ծառայություն (ՀԷՀ ԱԿԾ), ջերմային և էլեկտրական ցանցի կարգավարի, էլեկտրակայանի հերթափոխի պետի, յուրաքանչյուր արտադրամասի և էներգաբլոկի հերթափոխի պետի, շրջանի ենթակայանի, ջերմային և էլեկտրական ցանցի հերթապահի և օպերատիվ– արտագնաց բրիգադի վարպետի մոտ։

Սխեմաների պահելու ձևը պետք է որոշվի տեղական պայմաններով:

1.7.8. Բոլոր աշխատատեղերը պետք է ապահովված լինեն անհրաժեշտ հրահանգներով, որոնք կազմվում են սույն կանոնների պահանջներին համապատասխան՝ գործարանային և նախագծային տվյալների, տիպային հրահանգների և այլ նորմատիվ-տեխնիկական փաստաթղթերի, շահագործման փորձի և փորձարկումների արդյունքների հիման վրա, ինչպես նաև հաշվի առնելով տեղային պայմանները։ Հրահանգները պետք է ստորագրված լինեն համապատասխան արտադրական ստորաբաժանման (արտադրամասի, ենթակայանի, շրջանի, տեղամասի, լաբորատորիայի, ծառայության) պետի կողմից և հաստատված լինեն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

Համակարգային նշանակության հրահանգները պետք է համաձայնեցվեն ՀԷՀ ԱԿԾ-ի հետ և հաստատվեն էներգաարտադրական ընկերության ղեկավարի կողմից,

Համաձայնեցում պահանջող հրահանգների ցանկը որոշում է ՀԷՀ ԱԿԾ-ը։

1.7.9. Սարքավորումների, շենքերի և կառույցների, ռելեային պաշտպանության, հեռուստամեխանիկայի, կապի միջոցների և յուրաքանչյուր կայանքի ԿԱՀ-ի տեխնիկական միջոցների համալիրի շահագործման հրահանգներում պետք է բերվեն.

կայանքի սարքավորումների շենքերի և կառույցների համառոտ բնութագիրը,

կայանքի կամ կայանքների համալիրի աշխատանքի ռեժիմների և անվտանգ վիճակի չափանիշներն ու սահմանները,

գործարկման նախապատրաստման կարգը, բնականոն շահագործման ժամանակ և աշխատանքում խախտումների դեպքում սարքավորումների գործարկման, կանգի և սպասարկման, շենքերի և կառույցների պահպանման կարգը,

սարքավորումների, շենքերի և կառույցների զննման, նորոգման և փորձարկումների թույլտվության կարգը,

տվյալ կայանքի հատուկ աշխատանքի անվտանգության, պայթանվտանգության և հրդեհ անվտանգության պահանջները։

1.7.10. Յուրաքանչյուր աշխատատեղի պաշտոնեական հրահանգներում պետք է նշվեն.

այն սարքավորումների սպասարկման հրահանգների, սարքավորումների և սարքվածքների սխեմաների ցուցակը, որոնց իմացությունը պարտադիր է տվյալ պաշտոնում աշխատողների համար,

աշխատողի իրավունքները, պարտականությունները և պատասխանատվությունը,

փոխհարաբերությունները վերադաս, ենթակա և աշխատանքի բերմամբ կապված այլ անձնակազմի հետ։

1.7.11. Հերթապահ անձնակազմի մոտ պետք է գտնվեն օպերատիվ փաստաթղթեր, որոնց ծավալը բերված է 1.1. աղյուսակում։

Տեղային պայմաններից կախված, օպերատիվ փաստաթղթերի ծավալը կարող է փոփոխվել էներգաօբյեկտի կամ էներգաարտադրության ընկերության տեխնիկական ղեկավարի որոշմամբ։

1.7.12. էլեկտրակայանի արտադրամասերի, անձնակազմի մշտական հերթապահությամբ կառավարման վահանների, կարգավարական կետերի օպերատիվ կարգավարական անձնակազմի աշխատատեղերում պետք է լրացվեն օրական ամփոփագրեր։

1.7.13. Վարչատեխնիկական անձնակազմը, սարքավորումների զննման և շրջայցի սահմանված ժամկետացանկին համապատասխան, պետք է ստուգի օպերատիվ փաստաթղթերը և անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկի սարքավորումների և անձնակազմի աշխատանքի թերություններն ու խախտումները վերացնելու համար։

1.7.14. Օպերատիվ փաստաթղթերը, գրանցող ստուգիչ-չափիչ սարքերի դիագրամները, օպերատիվ-կարգավարական խոսակցությունների մագնիսական ձայնագրությունները և ԿԱՀ-ի օպերատիվ-տեղեկատվական համալիրի կազմած ելքային փաստաթղթերը համարվում են խիստ հաշվառման փաստաթղթեր, և պետք է պահվեն սահմանված կարգով.

գրանցող սարքերի ցուցմունքների գրանցումներով ժապավենները՝ 3 տարի,

բնականոն պայմաններում օպերատիվ խոսակցությունների ձայնագրությունները՝ 10 օր, եթե ժամկետը երկարացնելու ցուցում չստացվի,

վթարների և աշխատանքում այլ խախտումների դեպքում օպերատիվ խոսակցությունների ձայնագրությունները՝ 3 ամիս, եթե ժամկետը երկարացնելու ցուցում չստացվի։

Հերթապահ անձնակազմ Փ ա ս տ ա թ ու ղ թ

էներգահամակարգի

(միացյալ էներգա-համակարգի)

կարգավար Օպերատիվ կատարողական սխեմա (սխեմա-մակետ) Օպերատիվ մատյան Կարգավարի կառավարման և տնօրինության տակ գտնվող սարքավորումները աշխատանքից հանելու հայտերի մատյան կամ քարտարան Ռելեային

պաշտպանության,

ավտոմատիկայի և հեռուստամեխանիկայի

մատյան Ռելեային պաշտպանության և ավտոմատիկայի նա– խադրվածքների քարտեր Կարգադրությունների մատյան

էլեկտրակայանի

հերթափոխի պետ Նույնը Նույնը Կարգավարի տնօրինության տակ գտնվող սարքավորումները աշխատանքից հանելու համար կարգավարին տրվող հայտերի մատյան կամ քարտարան Կարգավարի

տնօրինության տակ

չգտնվող սարքավո-

րումները աշխատանքից

հանելու համար գլխավոր

ճարտարագետին

տրվող հայտերի մատյան Կարգադրությունների մատյան

էլեկտրաարտադրամասի

հերթափոխի պետ Նույնը Նույնը Ռելեային պաշտպանության, ավտոմատիկայի և հեռուստամեխանիկայի մատյան Ռելեային պաշտպա-

նության և ավտոմատիկայի նախադրվածքների քարտեր Նույնը Կարգագրերով և կարգա-դրություններով աշխատանքի հաշվառման

մատյան Սարքավորումների

թերությունների և անսարքությունների

մատյան կամ

քարտարան

Ջերմային

արտադրամասերի

պետեր Հիմնական խողովակաշարերի օպերատիվ սխեմա Նույնը Կարգադրությունների մատյան Կարգագրերով և

կարգադրություններով աշխատանքի հաշվառման

մատյան Սարքավորումների թերությունների և անսարքությունների

մատյան կամ քարտարան

Ջերմային ավտոմատիկայի

արտադրամասի

հերթափոխի պետ Օպերատիվ մատյան Տեխնոլոգիական պաշտպանությունների և ավտոմատիկայի

մատյան և ԿԱՀ-ի տեխնիկական

միջոցների մատյան Տեխնոլոգիական պաշտպանությունների և ագդանշանման նախա դրվածքների քարտ և ինքնակարգավորիչների առաջադրանքների քարտեր Կարգադրությունների

մատյան Կարգագրերով և կարգա-

դրություններով աշխատանքի հաշվառման

մատյան Սարքավորումների թերությունների և անսարքությունների մատյան կամ քարտարան

Քիմիական

արտադրամասի

հերթափոխի պետ Քիմջրամաքրման օպերատիվ կատարողական սխեմա Օպերատիվ մատյան Կարգադրությունների մատյան Կարգադրերով և կարգադրություններով աշխատանքի

հաշվառման

մատյան Սարքավորումների թերությունների և անսարքությունների մատյան կամ քարտարան

էլեկտրացանցի կարգավար Օրվա օպերատիվ կատարողական սխեմա (սխեմա– մակետ) Օպերատիվ մատյան էներգահամակարգի կարգավարի կառավարման և տնօրինության տակ գտնվող սարքավորումները աշխատանքից հանելու հայտերի մատյան կամ քարտարան Ռելեային պաշտպանության,

ավտոմատիկայի և հեռուստամեխանիկայի մատյան Ռելեային պաշտպանության և ավտոմատիկայի նախադրվածքների քարտեր Կարգադրությունների մատյան

Մշտական հերթապահությամբ

ենթակայանի կարգավար, շրջանային ցանցի կարգավար Օրվա օպերատիվ կատարողական սխեմա (սխեմա– մակետ) Նույնը Սարքավորումները աշխատանքից հանելու հայտերի մատյան Նույնը Նույնը Նույնը Սարքավորումների թերությունների և անսարքությունների մատյան

Ջերմացանցի

կարգավար Խողովակաշարերի օպերատիվ կատարողական սխեմա Նույնը Նույնը Ցանցերի աշխատանքի ջերմաստիճանային և պիեզոչափական գրաֆիկներ Կարգադրությունների մատյան Սարքավորումների թերությունների և անսարքությունների մատյան

Ջերմային ցանցի

շրջանի հերթապահ ինժեներ Օրվա օպերատիվ

կատարողական

սխեմա Նույնը Նույնը Նույնը Կարգագրերով և կարգադրություններով աշխատանքի

հաշվառման մատյան

1.8. Կառավարման ավտոմատացված համակարգերը

1.8.1. Կառավարման ավտոմատացված համակարգերը (ԿԱՀ) պետք է ապահովեն էներգաարտադրության արտադրատեխնոլոգիական, օպերատիվ-կարգավարական և կազմակերպական-տնտեսական կառավարման խնդիրների լուծումը։ Այդ խնդիրները դրվում են, համապատասխանաբար, ԿԱՀ-ի հետևյալ տարատեսակների վրա.

տեխնոլոգիական պրոցեսի կառավարման ավտոմատ համակարգեր (ՏՊ ԿԱՀ),

կարգավարական կառավարման ավտոմատ համակարգեր (ԿԿԱՀ),

արտադրության կառավարման ավտոմատ համակարգեր (ԱԿԱՀ)։

1.8.2. 180 ՄՎ տ և ավել հզորության էներգաբլոկներով յուրաքանչյուր ջերմային էլեկտրակայանում, էլեկտրական ցանցը շահագործող յուրաքանչյուր ընկերությունում պետք է գործեն ՏՊ-ԿԱՀ-եր։ Կախված տեղային պայմաններից, տնտեսական և արտադրական նպատակահարմարությունից՝ ՏՊ ԿԱՀ-երով կարող են հանդերձվել նշվածից փոքր հզորություն ունեցող ագրեգատներով էլեկտրակայաններ։

1.8.3. Էներգաարտադրության ընկերությունների, ԱԿԾ կարգավարական կետերում (ԿԿ) պետք է գործեն ԿԿԱՀ-եր:

1.8.4. ԿԱՀ շահագործելիս անհրաժեշտ է ղեկավարվել.

էներգահամակարգի ԿԱՀ-երի մշակման, ներդրման և շահագործման ղեկավար ցուցումներով,

էներգահամակարգի բազմամակարդակ հանրագումարված կազմակերպական-տեխնոլոգիական ԿԱՀ-երի ստեղծման ղեկավար ցուցումներով։

1.8.5. էներգաարտադրության բաժնետիրական ընկերություններում, ԱԿԾ-ում պետք է գործեն ԱԿԱՀ-եր, որոնք կարող են լուծել խնդիրների հետևյալ տիպային համալիրները.

տեխնիկա-տնտեսական պլանավորում,

էներգանորոգման կառավարում,

էլեկտրական և ջերմային էներգիայի իրացման կառավարում,

էներգաարտադրության զարգացման կառավարում,

արտադրանքի որակի, ստանդարտացման և չափագիտության կառավարում,

նյութատեխնիկական մատակարարման կառավարում,

վառելիքի մատակարարման կառավարում,

տրանսպորտի և փոխադրումների կառավարում,

կադրերի կառավարում,

շահագործող անձնակազմի պատրաստում,

հաշվապահական հաշվառում,

ընդհանուր կառավարում։

Տեխնոլոգիական պրոցեսի կառավարման ավտոմատ համակարգերը, ԿԿԱՀ-երը և ԱԿԱՀ-երը, կարող են գործել որպես ինքնուրույն համակարգեր և որպես էներգահամակարգի հանրագումարված ԿԱՀ-ի ենթահամակարգեր։

1.8.6. ԿԱՀ-ի առանձին խնդիրների համալիրների ընտրությունը յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է որոշվի՝ ելնելով արտադրական և տնտեսական նպատակահարմարությունից՝ հաշվի առնելով առկա տիպային նախագծային լուծումների, կիրառական ծրագրային փաթեթների և տեխնիկական միջոցների հնարավորությունների նպատակահարմար օգտագործումը։

1.8.7. ԿԱՀ-ի տեխնիկական միջոցների համալիրի կազմի մեջ պետք է մտնեն.

ինֆորմացիայի հավաքման և հաղորդման միջոցներ (ինֆորմացիայի տվիչներ, կապի անցուղիներ, հեռուստամեխանիկական սարքվածքներ, տվյալների հաղորդման սարքեր և այլն),

ինֆորմացիայի մշակման և պատկերման միջոցներ (ԷՀՄ, անալոգային և թվային սարքեր, դիսփլեյներ, գործառական ստեղնաշար և այլն),

կառավարման միջոցներ (հսկիչ սարքեր (կոնտրոլերներ), կատարող ավտոմատներ, էլեկտրատեխնիկական սարքեր՝ ռելեներ, հզորության ուժեղացուցիչներ և այլն),

օժանդակ համակարգեր (անխափան էլեկտրասնուցման, օդի կոնդիցիոնացման (լավորակման), ավտոմատ հրդեհամարման և այլն)։

1.8.8. ԿԱՀ-ը շահագործման մտցնելը պետք է կատարվի սահմանված կարգով՝ ընդունման հանձնաժողովի ակտի հիման վրա։

ԿԱՀ-ն արդյունաբերական շահագործման մտցնելուն կարող է նախորդել նրա փորձնական շահագործումը՝ մինչև 6 ամիս տևողությամբ։ ԿԱՀ-ի ստեղծումը և շահագործման մտցնելը կարելի է իրագործել մեկ կամ երկու հերթով։

ԿԱՀ-ն արդյունաբերական շահագործման ընդունելը պետք է կատարվի մտցվող հերթի համար նախատեսված բոլոր խնդիրներն արդյունաբերական շահագործման ընդունելուց անմիջապես հետո։

1.8.9. ԿԱՀ-ի շահագործումը կազմակերպելիս, տեխնիկական միջոցների համալիրի սպասարկման, ծրագրային ապահովման կառուցվածքային ստորաբաժանումների պարտականությունները պետք է սահմանվեն էներգաօբյեկտների, էներգաարտադրության կառավարման մարմինների ղեկավարների հրամաններով։

1.8.10. ԿԱՀ-ն սպասարկող ստորաբաժանումները պետք է ապահովեն.

ԿԱՀ-ի տեխնիկական միջոցների, ինֆորմացիոն և ծրագրային ապահովման հուսալի շահագործումը,

էՀՄ-ով մշակված ինֆորմացիան ժամկետացանկի համաձայն համապատասխան ստորաբաժանումներին ներկայացնելը,

հաշվիչ տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը՝ գործող նորմատիվներին համապատասխան,

կառավարման համակարգի կատարելագործումն ու զարգացումը, ներառյալ նոր խնդիրների ներդրումը, շահագործման մեջ գտնվող ծրագրերի արդիականացումը, ելակետային ինֆորմացիայի հավաքման և նախապատրաստման առաջադեմ տեխնոլոգիաների յուրացումը,

նորմատիվ-տեղեկատու ինֆորմացիայի դասակարգիչների մշակումը, ԿԱՀ-ի հարակից ստորակարգային մակարդակների հետ ինֆորմացիոն փոխգործողության կազմակերպումը,

ԿԱՀ-ի գործելու համար անհրաժեշտ հրահանգչային և մեթոդական նյութերի մշակումը,

ԿԱՀ-ի աշխատանքի, նրա տնտեսական արդյունավետության վերլուծումը, հաշվետվությունը ժամանակին ներկայացնելը։

1.8.11. Յուրաքանչյուր ԿԱՀ-ի սպասարկող անձնակազմը պետք է վարի, բացի նախագծայինից և գործարանայինից, տեխնիկական և շահագործական փաստագրում` ըստ էներգաարտադրության կառավարման ձեռնարկության տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ցանկի։

1.8.12. ԿԱՀ-ի տեխնիկական միջոցների նորոգման-կանխարգելիչ աշխատանքները պետք է կատարվեն հաստատված ժամկետացանկին համապատասխան, դրանց նորոգման դնելու կարգը պետք է որոշվի հաստատված կանոնակարգով։

1.8.13. էներգաարտադրության ընկերությունների, կարգավարական ծառայությունների, էներգաօբյեկտների ղեկավարությունը պետք է կատարի ԿԱՀ-երի գործունեության, նրանց արդյունավետության վերլուծություն, իրագործի շահագործման հսկողությունը և մշակի ԿԱՀ-երի զարգացման ու կատարելագործման և նրանց տեխնիկական վերազինման միջոցառումներ։

1.9. Չափագիտական ապահովումը

1.9.1. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է կատարվի չափումների միասնությունը և պահանջվող ճշգրտությունն ապահովող համալիր միջոցառումներ։ Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում կատարվող չափագիտական ապահովման միջոցառումների համալիրը պետք է ընդգրկի.

Պետական վերահսկման և հսկողության ենթակա չափման միջոցների (ՉՄ) ժամանակին հավաստման ներկայացնելը,

հավաստման ոչ ենթակա ՉՄ-երի չափաբերման աշխատանքների անցկացումը,

վկայագրված չափումների կատարման մեթոդիկաների (ՉԿՄ) օգտագործումը,

կիրառվող ՉՄ-երի ճշգրտության բնութագրերի և տեխնոլոգիական պարամետրերի չափումների ճշգրտության պահանջներին համապատասխանության ապահովումը և նախագծային փաստաթղթերի չափագիտական փորձաքննությունը,

ՉՄ-երի սպասարկումը, նորոգումը, չափագիտական վերահսկումը և հսկողությունը։

1.9.2. Չափագիտական ապահովման աշխատանքների կատարումը, դրանց կատարման վերահսկումը և հսկողությունը պետք է իրագործեն էներգաարտադրության կառավարման ձեռնարկությունների, էներգաօբյեկտների և կազմակերպությունների չափագիտական ծառայությունները կամ այդ ծառայությունների պարտականությունները կատարող ստորաբաժանումները։

1.9.3. էներգակայանքների հանդերձվածությունը ՉՄ-երով պետք է համապատասխանի մատակարարման տեխնիկական պայմաններին և նախագծային-նորմատիվային փաստաթղթերին։

էլեկտրակայանքների ՉՄ-երով հանդերձման ծավալը պետք է ապահովի սարքավորումների տեխնիկական վիճակի և դրանց աշխատանքի ռեժիմի վերահսկումը, պաշարների մուտքի և ելքի, արտադրված, ծախսված և բաց թողնված էլեկտրաէներգիայի և ջերմության հաշվառումը, աշխատանքի անվտանգ պայմանների և սանիտարական նորմերի պահպանման վերահսկումը, շըջապատող միջավայրի պահպանման վերահսկումը։

1.9.4. Բոլոր ՉՄ-երը, ինչպես նաև ինֆորմացիոն-չափիչ համակարգերը (ԻՉՀ), պետք է լինեն սարքին վիճակում և միշտ պատրաստ չափումներ կատարելու։

1.9.5. Մինչև արդյունաբերական շահագործման մտցվելը, ինչպես նաև էներգաօբյեկտների հիմնական սարքավորումների շահագործման ընթացքում, ԻՉՀ-երի, այդ թվում՝ ՏՊ ԿԱՀ-ի և ԳԿԱՀ-ի կազմի մեջ մտնող, չափման անցուղիները պետք է ենթարկվեն հավասարման և չափաբերման։

1.9.6. Չհաստատված կամ չչափաբերված ԻՉՀ-երի, այդ թվում ՏՊ ԿԱՀ-ի կազմի մեջ մտնող, օգտագործումը աշխատանքի մեջ՝ արգելվում է։

1.9.7. Հավաստման են ենթակա այն բոլոր ՉՄ-երը, որոնք օգտագործվում են որպես նմուշային՝ ՉՄ-երի հավաստում և չափաբերում անցկացնելիս, և այն աշխատանքային ՉՄ-երը, որոնք կապ ունեն շրջակա միջավայրի պարամետրերի վերահսկման, աշխատանքի անվտանգության ապահովման հետ, օգտագործվում են էլեկտրական, ջերմային էներգիայի և վառելանյութի առևտրական հաշվառման (հաշվառքի) գործողություններ կատարելիս, ինչպես նաև երկրաբանական աշխատանքներում։

1.9.8. Հավաստման ենթակա ՉՄ-երի կոնկրետ ցանկը պետք է կազմվի յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում և ուղարկվի Հայպետստանդարտին։

1.9.9. Չափման միջոցները պետք է ժամանակին ներկայացվեն հավաստման՝ ժամկետացանկերին համապատասխան, որոնք կազմվում են էներգաօբյեկտի կողմից և հաստատվում են հավաստումը կատարող Հայպետստանդարտի չափագիտության ծառայության մարմնի կողմից։

1.9.10. ՉՄ-երի հավաստման արդյունքները պետք է վավերացվեն հավաստադրոշմով և հավաստման վկայականով, որոնց ձևը և դրոշման կարգը սահմանվում են Հայպետստանդարտի կողմից։

1.9.11. Չափաբերման են ենթակա այն բոլոր ՉՄ-երը, որոնք հավաստման ենթակա չեն, բայց օգտագործվում են էներգաօբյեկտներում սարքավորումների հուսալի և խնայողական աշխատանքը հսկելու համար, կարգաբերման, նորոգման և գիտահետազոտական աշխատանքներ կատարելիս։

1.9.12. ՉՄ-երի չափաբերումը պետք է կատարեն էներգաօբյեկտների չափագիտական ծառայությունները՝ համաձայն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված չափաբերման ժամկետացանկի։

1.9.13. Եթե էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայությունը հնարավորություն չունի ՉՄ-երի չափաբերման աշխատանքներ կատարելու, ապա չափաբերումը պետք է կատարվի էներգաարտադրության ընկերության կամ չափաբերման աշխատանքներ կատարելու իրավունքով լիազորված այլ ձեռնարկության չափագիտական ծառայության կողմից։

1.9.14. ՉՄ-երի չափաբերման պարբերականությունը պետք է սահմանվի էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայության կողմից, համաձայնեցնելով տեխնոլոգիական ստորաբաժանումների հետ, և հաստատվի էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

1.9.15. ՉՄ-երի չափաբերման արդյունքները պետք է վավերացվեն տեղեկաթերթիկի մեջ նշումով, ՉՄ-ի վրա արվող չափաբերման նշանով կամ չափաբերման հավաստագրով, ինչպես նաև շահագործման փաստաթղթերում գրանցումով:

1.9.16. Պատշաճ կերպով ձևակերպված ՉՄ-երի չափաբերման արդյունքները էներգաօբյեկտի կողմից կարող են օգտագործվել որպես ապացույց դատարանում, միջնորդական դատարանում, կառավարման պետական մարմիններում և այլուր` վեճերի քննարկման ժամանակ։

1.9.17. էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայությունների չափաբերման աշխատանքներ կատարելու, հավաստագրեր տալու կամ չափաբերման նշաններ դնելու իրավունքի լիազորման կարգը սահմանվում է ճյուղային նորմատիվային փաստաթղթերով։

1.9.18. Անհրաժեշտության դեպքում, էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայությունները կարող են չափաբերման աշխատանքների կատարման իրավունքի համար լիազորվել Հայպետստանդարտի կողմից։ Այդ դեպքում էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայությունը իրավունք ունի ՉՄ-երի չափաբերման հավաստագրեր տալ այն մարմնի անունից, որն իրեն լիազորել է։

1.9,19. էներգաօբյեկտներում տեխնոլոգիական պարամետրերի չափումները պետք է իրագործվեն սահմանված կարգով վկայագրված ՉԿՄ-ների համապատասխան։

1.9.20. ՉԿՄ-ների մշակման և վկայագրման կարգը որոշվում է Հայպետստանդարտի կողմից և սահմանվում է պետական և ճյուղային նորմատիվային փաստաթղթերով։

1.9.21. ՉՄ-երի և դրանց ճշգրտության բնութագրերի ընտրությունը պետք է կատարվի նախագծման փուլում, ՉԿՄ-ների և տեխնոլոգիական պարամետրերի չափման ճշգրտության պահանջները սահմանող, գործող պետական և ճյուղային նորմատիվային փաստաթղթերի հիման վրա։

1.9.22. Նախագծային փաստաթղթերը, աշխատանքային նախագծի կազմում, պետք է ենթարկվեն չափագիտական փորձաքննության, որը կատարվում է նախագծային կազմակերպության կամ այլ էներգաօբյեկտների և կազմակերպությունների չափագիտական ծառայության կողմից՝ ճյուղային փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխան։

1.9.23. էներգասարքավորումների շահագործման ընթացքում տեխնոլոգիական պարամետրերի լրացուցիչ (նախագծով չնախատեսված) չափումների կազմակերպման անհրաժեշտության դեպքում ՉՄ-երի ընտրությունը պետք է կատարվի 1.9.19-1.9.22 կետերին համապատասխան:

1.9.24. ՉՄ-երի օպերատիվ սպասարկումը պետք է կատարի էներգաօբյեկտի ղեկավարության որոշմամբ նշանակված ստորաբաժանումների հերթապահ կամ օպերատիվ-նորոգող անձնակազմը։

1.9.25. ՉՄ-երի տեխնիկական սպասարկումը և նորոգումը պետք է իրագործի էներգաօբյեկտի ծառայության պարտականությունները կատարող ստորաբաժանումների անձնակազմը։

1.9.26. Առման սարքվածքների առաջնային փակող օրգանների նորոգումը, ծախսի չափման նեղացնող և այլ սարքվածքների, ջերմաստիճանի չափման տվիչների պաշտպանիչ պարկուճների բացումն ու տեղակայումը պետք է կատարի տեխնոլոգիական սարքավորումները նորոգող անձնակազմը, իսկ ընդունումը՝ էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայության պարտականությունները կատարող անձնակազմը։

1.9.27. Այն սարքավորումները սպասարկող անձնակազմը, որոնց վրա ՉՄ-եր են տեղակայված, պատասխանատվություն է կրում դրանց պահպանվածության և արտաքին տարրերի մաքրության համար ՉՄ-երի աշխատանքի բոլոր խախտումների մասին պետք է հաղորդվի էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայության պարտականությունները կատարող ստորաբաժանմանը։

1.9.28. Գրանցող սարքերը բացելը, եթե դա կապված չէ նրանց նորոգման, գրանցելն ապահովելու աշխատանքների հետ, թույլատրվում է միայն էներգաօբյեկտի չափագիտական ծառայության պարտականությունները կատարող ստորաբաժանման անձնակազմին, իսկ մատակարարողի կամ սպառողի հետ հաշվարկների համար օգտագործվող ՉՄ-երը բացել թույլատրվում է միայն նրանց ներկայացուցիչների հետ համատեղ։

1.9.29. Հավաստման ենթակա ՉՄ-երի պետական չափագիտական վերահսկումը և դրանց վիճակի և կիրառության հսկողությունը, պահպանելով չափագիտական կանոնները և նորմերը, իրագործում է ՀՀ Ստանդարտացման, չափագիտության և սերտիֆիկացման վարչությունը։

1.9.30. Հավաստման ոչ ենթակա ՉՄ-երի չափագիտական վերահսկումը և դրանց վիճակի և կիրառության հսկողությունը, պահպանելով չափագիտական կանոնները և նորմերը, չափաբերման կատարումը պետք է իրագործեն էներգաարտադրության կառավարման ձեռնարկությունների, էներգաօբյեկտների և կազմակերպությունների չափագիտական ծառայությունները։

1.10. Անվտանգության տեխնիկան

1.10.1. Անվտանգության տեխնիկայի ամբողջ աշխատանքը պետք է ուղղված լինի կազմակերպական միջոցառումների և տեխնիկական միջոցների համակարգ ստեղծելուն, որը կոչված լինի աշխատողների վրա արտադրական վտանգավոր գործոնների ազդեցությունը կանխելուն:

1.10.2. էներգաօբյեկտի սարքավորումները, շենքերն ու կառույցները և դրանց շահագործումն ու նորոգումը պետք է համապատասխանեն աշխատանքի պաշտպանության նորմատիվային ակտերի պահանջներին։

1.10.3. Պաշտպանության միջոցները, հարմարանքներն ու գործիքները, որոնք օգտագործվում են էներգաօբյեկտի սարքավորումների, շենքերի ու կառույցների սպասարկման համար, պետք է ժամանակին ենթարկվեն ստուգման ու փորձարկումների, աշխատանքի պաշտպանության գործող նորմատիվային ակտերին համապատասխան։

1.10.4. Ձեռնարկություններում պետք է մշակվեն և հաստատվեն աշխատանքի պաշտպանության վերաբերյալ հրահանգներ, ինչպես առանձին մասնագիտությունների աշխատողների (էլեկտրաեռակցողներ, հաստոցավարներ, փականագործներ, էլեկտրամոնտյորներ, լաբորանտներ, հավաքարարներ և այլն), այնպես էլ առանձին աշխատանքի տեսակների (աշխատանքներ բարձրության, մոնտաժային, կարգաբերման, նորոգման, փորձարկումների անցկացման և այլն) համար, համաձայն «Դրույթներ՝ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների ու հրահանգների մշակման և հաստատման կարգի մասին»-ում և «Աշխատանքի պաշտպանության կանոնների և հրահանգների մշակման մեթոդական ցուցումներ»-ում շարադրված պահանջների։

1.10.5. Յուրաքանչյուր աշխատող պետք է իմանա աշխատանքային տեղում սպասարկվող սարքավորման և աշխատանքի կազմակերպման անվտանգության պահանջները, և խստիվ կատարի այն։

1.10.6. էներգաօբյեկտներում աշխատանքի անվտանգության վերաբերյալ աշխատանքների կազմակերպումը պետք է համապատասխանի աշխատանքի պաշտպանության կառավարման համակարգի մասին ճյուղային դրույթներին:

Անվտանգության տեխնիկայի աշխատանքների ընդհանուր ղեկավարումն ու անձնական պատասխանատվությունը դրվում է էներգաօբյեկտի ղեկավար վրա։

էներգաարտադրական ընկերությունների և էներգաօբյեկտների ղեկավարներն ու պաշտոնատար անձինք պարտավոր են աշխատանքային տեղերում, արտադրական շինություններում, էներգաօբյեկտների տարածքներում ապահովել անվտանգ և առողջ աշխատանքի պայմաններ և հսկել դրանց համապատասխանությունը անվտանգության և արտադրական առողջապահության գործող պահանջներին, ինչպես նաև ժամանակին կազմակերպել աշխատող անձնակազմի ուսուցումը, գիտելիքների ստուգումը, հրահանգավորումը և նրանց կողմից աշխատանքի պաշտպանության պահանջների կատարման հսկողությունը։

Անձնակազմի վրա վնասակար և վտանգավոր գործոնների ազդեցությունը վերացնելու անհնարինության դեպքում, ղեկավար և պաշտոնատար անձինք պարտավոր են անձնակազմին ապահովել անհատական պաշտպանության միջոցներով։

1.10.7. Յուրաքանչյուր դժբախտ դեպք, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության պահանջների ցանկացած խախտում պետք է մանրամասն քննվի, բացահայտվեն ծագման պատճառներն ու մեղավորները և ձեռնարկվեն միջոցներ՝ նման դեպքերի կրկնումը կանխելու համար։ Դժբախտ դեպքերի մասին հաղորդումները, դրանց քննությունն ու հաշվառումը պետք է իրականացվի «Արտադրության մեջ դժբախտ դեպքերի քննության և հաշվառման մասին դրույթներ»-ին համապատասխան։

Դժբախտ դեպքերի ճիշտ և ժամանակին քննության և հաշվառման, համապատասխան ձևի ակտի ձևակերպման, դժբախտ դեպքերի պատճառների վերացման միջոցառումների մշակման ու իրականացման պատասխանատվությունը կրում է էներգաօբյեկտի (կազմակերպության) ղեկավարը։

1.10.8. Աշխատողների աշխատանքային պարտականությունների կատարման հետ կապված դժբախտ դեպքերի, այդ թվում նաև առողջությանը վնասող դեպքերի համար, պատասխանատվությունը կրում են էներգաօբյեկտի, կազմակերպության ղեկավարներն ու պաշտոնյա անձինք, որոնք չեն ապահովել անվտանգության և արտադրական առողջապահության պահանջների կատարումն ու չեն ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ՝ դժբախտ դեպքերը կանխելու համար։ Պատասխանատվություն են կրում նաև այն աշխատողները, որոնք էլ հենց խախտել են անվտանգության տեխնիկայի Կանոնները, կամ աշխատանքի պաշտպանությանը վերաբերվող հրահանգները։

1.10.9. Մահացու վախճան ունեցող դժբախտ դեպքերի և խմբային դժբախտ դեպքերի քննությունների նյութերի հիման վրա պետք է թողարկվեն դժբախտ դեպքերի ընդհանրացնող ամփոփագրեր, քննության առնելով այն Էներգաօբյեկտի, կազմակերպության անձնակազմի հետ, ինչպես նաև մշակվեն նման դեպքերը կանխող միջոցառումներ։

1.10.10. Էներգաօբյեկտի, կազմակերպության ողջ անձնակազմը գործնականորեն պետք է ուսուցանվի առաջին բժշկական, և վերակենդանացման ծայրահեղ օգնություն ցույց տալու եղանակներին, ինչպես նաև անմիջապես դեպքի վայրում տուժողներին առաջին օգնություն ցույց տալու ձևերին, համաձայն հրահանգների պահանջների, ըստ «Հրահանգներ։ Էներգետիկ օբյեկտներում աշխատանքի ժամանակ տուժածներին ցույց տրվող առաջին բժշկական, ծայրահեղ և վերակենդանացման օգնությունը»։ Հրահանգների իմացության ստուգումները պետք է ուղեկցվեն անվտանգության տեխնիկայի Կանոնների վերաբերյալ գիտելիքների պարբերական ստուգումներով։

Ամեն տարի, առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալու ունակությունները ամրապնդելու համար, ժամանակակից վարժասարքերի օգտագործումով, պետք է անցկացվեն անձնակազմի ուսուցումներ վերակենդանացման ձևերի վերաբերյալ:

1.10.11. Էլեկտրակայանի յուրաքանչյուր արտադրամասում, ենթակայաններում, ցանցերի տեղամասերում, լաբորատորիաներում և այլ օբյեկտներում, ինչպես նաև արտագնա բրիգադների ավտոմեքենաներում, պետք է լինեն դեղարկղիկներ կամ աոաջին օգնության պայուսակներ՝ դեղորայքի և բժշկական միջոցների մշտական պաշարով։

Անձնակազմը պետք է ապահովված լինի արտահագուստով, հատուկ կոշիկներով և այլ անհատական պաշտպանության միջոցներով, կախված կատարվող աշխատանքների բնույթից, և աշխատանքի ժամանակ պարտավոր Է օգտվել դրանցից։

Որոշակի աշխատանքների համար տրված պաշտպանական միջոցները ըստ նշանակության չօգտագործելու դեպքում, անձնակազմը կրում է պատասխանատվություն՝ դրա հետևանքով տեղի ունեցած դժբախտ դեպքի համար։

1.11. Հրդեհային անվտանգությունը

1.11.1. Սարքավորումները, շենքերը, կառույցները և դրանց շահագործումը պետք է համապատասխանեն հրդեհային անվտանգության կանոնների պահանջներին։

էներգաօբյեկտները պետք է սարքավորված լինեն հակահրդեհային ջրամատակարարման ցանցերով, հրդեհի հայտնաբերման և մարման կայանքներով՝ նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխան։

1.11.2. Յուրաքանչյուր աշխատող պետք է հստակ իմանա և կատարի ՀԱԿ-ի պահանջներն ու էներգաօբյեկտում սահմանված հակահրդեհային ռեժիմը, անձամբ թույլ չտա և կանխի այլ անձանց գործողությունները, որոնք կարող են առաջ բերել հրդեհ կամ բռնկում։

1.11.3. էներգաօբյեկտի աշխատողները պետք է անցնեն հակահրդեհային հրահանգավորում, կատարելագործեն հրդեհային անվտանգության իրենց գիտելիքները և որակավորման բարձրացման, և հակահրդեհային մարզումներին կանոնավոր մասնակցելու ժամանակ, և անցնեն ՀԱԿ-ի գիտելիքների պարբերական ստուգումներ կադրերի պատրաստման վերաբերյալ գործող փաստաթղթերին և սույն Կանոնների պահանջներին համապատասխան։

Հակահրդեհային մարզումների պարբերականությունը, խնդիրները և ծավալները պետք է որոշվեն՝ հաշվի առնելով, որ անձնակազմը պետք է ձեռք բերի հրդեհների մարման գործնական հմտություն, փոխգործակցելով հրշեջ ստորաբաժանումների հետ, չդադարեցնելով սարքավորումների ղեկավարումը։ Պետք է նախատեսվի օբյեկտներում և հրդեհային փորձարկադաշտում հակահրդեհային մարզումների անցկացման հերթագայում։

1.11.4. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է սահմանվի հակահրդեհային ռեժիմ և կատարվեն հակահրդեհային միջոցառումներ՝ ելնելով արտադրության առանձնահատկություններից, ինչպես նաև, հրշեջ պաշտպանության և էներգաօբյեկտի աշխատողները համատեղ, պետք է մշակեն հրդեհի մարման օպերատիվ պլան, համաձայն «էներգետիկ ձեռնարկություններում օպերատիվ պլանների և հրդեհների մարման քարտերի կազմման մեթոդական ցուցումներ»-ի։

Հրդեհի մարման օպերատիվ պլանը հիմնական փաստաթուղթ է, որը որոշում է էներգաօբյեկտի անձնակազմի գործողությունները հրդեհի ծագման ժամանակ, հրդեհի մարման կարգը լարման տակ գտնվող էլեկտրակայանքներում, հրշեջ ստորաբաժանումների անձնակազմի հետ փոխգործողությունները, ինչպես նաև հրդեհամարման այլ ուժերի և միջոցների օգտագործումը։

1.11.5. էներգաօբյեկտում հրդեհի մարման ղեկավարը, մինչև առաջին հրշեջ ստորաբաժանման ժամանումը, հանդիսանում է հերթափոխի ավագը (էլեկտրակայանի հերթափոխի պետ, ենթակայանի հերթապահ ինժեներ) կամ էներգաօբյեկտի ղեկավարը։

Առաջին հրշեջ ստորաբաժանման ժամանելուն պես, հերթափոխի ավագը (Էներգաօբյեկտի ղեկավարը) պարտավոր է հրշեջ ստորաբաժանման ավագ հրամանատարին տեղեկացնել հրդեհի մարման համար ձեռնարկված միջոցառումների մասին և նրան հանձնել հրդեհի մարման ղեկավարումը։

1.11.6. Էներգաօբյեկտի յուրաքանչյուր արտադրամասում, լաբորատորիայում, արհեստանոցում, բաժնում և այլ ստորաբաժանումներում պետք է մշակվեն, օբյեկտային Հրշեջ պաշտպանության հետ (նրա առկայության դեպքում) համաձայնեցված, Էներգաօբյեկտի ղեկավարի կողմից հաստատված, հրդեհային անվտանգության և հակահրդեհային ռեժիմի կոնկրետ միջոցառումների հրահանգներ։

1.11.7. Բոլոր էներգաօբյեկտներում և վերանորոգման ձեռնարկություններում պետք է ստեղծվեն տեխնիկական ղեկավարի կողմից ղեկավարվող հրդեհատեխնիկական հանձնաժողովներ, ինչպես նաև անհրաժեշտ դեպքերում՝ կամավոր հրշեջ կազմավորումներ, որոնք իրենց աշխատանքը կկատարեն համաձայն գործող դրույթների։

1.11.8. Հրդեհի մարման և ազդանշանման ավտոմատ և այլ կայանքների տեխնիկական սպասարկումը պետք է իրականացնի էներգաօբյեկտի անձնակազմը՝ տեղային հրահանգներին համապատասխան, հակավթարային և ռելեային պաշտպանության սպասարկման համանմանությամբ։ Հրդեհի մարման առաջնային միջոցները պետք է պահվեն աշխատանքի համար մշտապես պատրաստ վիճակում, իսկ նրանց տեխնիկական սպասարկումը պետք է իրականացվի «էներգետիկ ձեռնարկություններում կրակի մարման առաջնային միջոցների պահպանման և օգտագործման հրահանգներ»-ին համապատասխան։

1.11.9. Հակահրդեհային ջրատարների տեղամասերի անջատման, ճանապարհների և անցումների փակման, հակահրդեհային ջրամատակարարման տեխնոլոգիական սարքավորումների նորոգման, ինչպես նաև հակահրդեհային ավտոմատիկայի և ազդասարքերի անջատումների հետ կապված աշխատանքները պետք է կատարվեն համապատասխան տեղամասերի (կայանքների) հրդեհային անվտանգության և շահագործման համար պատասխանատու անձի հետ համաձայնեցնելով, միայն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի գրավոր թույլտվությունից և օբյեկտային հրշեջ պաշտպանությանը (նրա առկայության դեպքում) ծանուցելուց հետո։

1.11.10. էներգաօբյեկտներում եռակցման և այլ հրդեհավտանգ, այդ թվում նաև նորոգող, մոնտաժային և այլ կապալառու կազմակերպությունների կողմից տարվող աշխատանքները պետք է կատարվեն «էներգետիկ-ձեռնարկություններում հրային աշխատանքների կատարման դեպքում հրդեհային անվտանգության միջոցառումների հրահանգներ»-ի պահանջներին համապատասխան։

1.11.11. Օբյեկտներում հակահրդեհային ռեժիմ կազմակերպելու ժամանակ պատասխանատվություն կրում են.

էներգաօբյեկտի և կազմակերպության ղեկավարները՝ ընդհանուր հակահրդեհային վիճակի, հակահրդեհային միջոցառումների և ռեժիմի պահանջների կատարման կազմակերպման, օբյեկտում ստեղծված կամավոր հրշեջ կազմավորումների աշխատանքի համար,

տեխնիկական ղեկավարները՝ հրդեհատեխնիկական հանձնաժողովի աշխատանքի, հրդեհի մարման միջոցների և հակահրդեհային ավտոմատիկայի համակարգերի տեխնիկական վիճակի, նորմատիվային հակահրդեհային պահանջների կատարման կազմակերպման և անձնակազմի նախապատրաստման համար,

ստորաբաժանումների ղեկավարները և ինժեներա-տեխնիկական աշխատողները՝ նրանց կցված օբյեկտների կամ տեղամասերի հակահրդեհային վիճակի և անձնակազմի նախապատրաստման համար։

1.11.12. Հրդեհի բռնկման յուրաքանչյուր դեպք պետք է քննվի համապատասխան «էներգետիկական օբյեկտներում տեղի ունեցած հրդեհների քննման և հաշվառման մասին՝ հրահանգների» հատուկ նշանակված հանձնաժողովի կողմից, պարզելու համար պատճառները, վնասները, հրդեհի բռնկման առաջացման համար մեղավորներին, և ճյուղի այլ օբյեկտներում հակահրդեհային միջոցառումներ մշակելու համար։

1.12. Բնապահպանական պահանջների կատարումը

1.12.1. էներգակայանքների աշխատանքի ժամանակ պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն կանխելու կամ սահմանափակելու շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ազդեցություն ունեցող աղտոտող նյութերի արտանետումները մթնոլորտ և ջրնետումներ` ջրային օբյեկտներ, աղմուկը, թրթռումը, էլեկտրական և մագնիսական դաշտերն ու այլ վնասակար ֆիզիկական ազդեցությունները, ինչպես նաև օգտագործվող ջրի անվերադարձ կորուստներն ու ծավալները կրճատելու համար։

1.12.2. Մթնոլորտ արտանետված աղտոտող նյութերի քանակը չպետք է գերազանցի սահմանային թույլատրելի արտանետումների (սահմանաքանակի) նորմերը։ Աղտոտող նյութերի ջրնետումը ջրային օբյեկտներ չպետք է գերազանցի սահմանային թույլատրելի նորմերը, կամ ժամանակավոր համաձայնեցված ջրնետումներին, որոնք սահմանվում են յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտի համար, շրջակա միջավայրի պահպանության հատուկ լիազորված պետական մարմինների կողմից։

էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի լարվածությունը չպետք է գերազանցի այդ գործոնների սահմանային թույլատրելի մակարդակը, իսկ աղմկային ազդեցությունը՝ սարքավորումների ձայնային հզորության նորմը, որոնք սահմանված են համապատասխան սանիտարական նորմերով ու ստանդարտներով։

1.12.3. Այն դեպքերի համար, երբ հայտարարվում է խիստ անբարենպաստ օդերևութաբանական պայմաններ, յուրաքանչյուր ջերմային էլեկտրակայան և ջեռուցման կաթսայատուն պետք է ունենա մթնոլորտ կատարվող վնասակար արտանետումների նվազեցման միջոցառումների պլան` համաձայնեցված տարածքային բնապահպանական մարմինների հետ։

1.12.4. Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում պետք է մշակված լինեն միջոցառումներ՝ կանխելու համար աղտոտող նյութերի վթարային և այլ համազարկային արտանետումներն ու թափումները (վարնետքերը) շրջակա միջավայր։

1.12.5. էներգաօբյեկտներում, որտեղ գոյանում են թունավոր թափոններ, պետք է ապահովեն նրանց ժամանակին օգտագործումը, վնասազերծումն ու թաղումը հատուկ դաշտերում, որոնք գտնվում են տեղային կամ տարածքային վարչության տնօրինության ներքո։ Թափոնների պահեստավորումը կամ թաղումը էներգաօբյեկտի տարածքում, չի թույլատրվում։

1.12.6. Առողջապահական հաստատված նորմերի ու բնապահպանական պահանջների պահպանումը չապահովող սարքավորումներով էլեկտրակայանքների շահագործումն արգելվում է։

1.12.7. էներգակայանքների հիմնական և օժանդակ սարքավորումների շահագործման ժամանակ, ջրային օբյեկտները աղտոտումից պահպանելու նպատակով, պետք է ղեկավարվել «շրջակա բնական միջավայրի պաշտպանությանը վերաբերվող» ՀՀ օրենսդրությամբ, ջրային օբյեկտները աղտոտումից պահպանելու մասին պետական և ճյուղային ստանդարտներով, ջրօգտագործման, մակերևութային ջրերը կեղտոտումից պահպանելու, ՋԷԿ-երի արտադրական այլ ձեռնարկությունների կեղտաջրերի մաքրման և ջրամբարների շահագործման վերաբերյալ գործող նորմատիվային կանոններով, հրահանգներով, հանձնարարականներով։

1.12.8. Կեղտաջրերի մաքրման և մշակման կայանքները պետք է ընդունվեն շահագործման՝ մինչև ջերմաէներգետիկ սարքավորումների նախագործարկման մաքրումը սկսելը։

1.12.9. էլեկտրակայանների և ջեռուցման կաթսայատների սարքավորումների շահագործման ժամանակ անհրաժեշտ է ղեկավարվել շրջակա բնական միջավայրի պաշտպանության մասին ՀՀ օրենսդրությամբ, մթնոլորտի աղտոտումը կանոնակարգող պետական և ճյուղային ստանդարտներով, ներկայումս գործող «Ջերմային էլեկտրակայաններում և կաթսայատներում մթնոլորտ կատարվող արտանետումների վերահսկումը կազմակերպելու կանոններով», «Ջերմային էլեկտրակայաններում մթնոլորտ կատարվող արտանետումների վերահսկման կազմակերպման տիպային կանոնադրությամբ», «Գազամաքրման կայանքների շահագործման կանոններով», «Ջերմային էլեկտրակայանների կաթսաներից ծխագազերի հետ արտանետվող ազոտի օքսիդների հաշվարկման մեթոդական ցուցումներ»-ով, Հայկական էներգահամակարգի էլեկտրական կայանների և ցանցերի աշխատանքում տեխնոլոգիական խախտումների հետաքննության և հաշվառման վերաբերյալ հրահանգով և այլ տեղային պայմանների համար կազմված հրահանգներով։

1.12.10. էլեկտրական ցանցերի և ենթակայանների շահագործման ժամանակ անհրաժեշտ է ղեկավարվել «Փոփոխական հոսանքի օդային էլեկտրահաղորդման գծերից ստեղծվող էլեկտրական դաշտի ազդեցությունից բնակչությանը պաշտպանելու առողջապահական նորմերով ու կանոներով» և «էլեկտրահաղորդման գծերի և ենթակայանների նախագծման, շինարարության և շահագործման ժամանակ էկոլոգիական նորմատիվների ապահովման մեթոդական հանձնարարականներով»։

1.12.11. էներգաօբյեկտները պարտավոր են վերահսկել և հաշվի առնել աղտոտող նյութերի արտանետումներն ու թափումները, ջրային աղբյուրներից վերցվող և նորից այնտեղ թափվող ջրի ծավալները, ինչպես նաև վերահսկել էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի լարվածությունը էլեկտրահաղորդման օդային գծերի սանիտարապաշտպանական գոտում։

1.12.12. Շրջակա միջավայր կատարվող աղտոտող նյութերի արտանետումների, վերցվող և թափվող ջրերի ծավալների հսկողության համար յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտ պետք է հագեցված լինի մշտական գործող ավտոմատ սարքերով, իսկ դրանց բացակայության կամ օգտագործման անհնարինության դեպքում, պետք է օգտագործվեն անմիջական պարբերական չափումներ և հաշվարկային մեթոդներ։ էլեկտրական ցանցերը պետք է հանդերձված լինեն էլեկտրական և մագնիսական դաշտերը չափող սարքերով։

1.13. Տեխնիկական շահագործման կանոնների կատարման պատասխանատվությունը

1.13.1. Սույն Կանոնների իմացությունն ու կատարումը պարտադիր է էներգաօբյեկտի և ծառայությունների, ինչպես նաև կարգաբերման, շինարարական, մոնտաժային, նախագծային և գիտահետազոտական կազմակերպությունների (անկախ սեփականության ձևից) աշխատողների համար, այն ծավալով, որը պարտադիր է համապատասխան պաշտոնի և մասնագիտության համար։

1.13.2. Էներգաօբյեկտի բնականոն շահագործման համար պատասխանատվություն է կրում սեփականատերը (էներգաօբյեկտի ղեկավարը)։ Յուրաքանչյուր էներգաօբյեկտում կառուցվածքային ստորաբաժանման կանոնադրությամբ և ղեկավարի հրամանով պետք է բաշխվեն սարքավորումների, շենքերի, կառույցների և հաղորդակցուղիների սպասարկման գործառնությունները արտադրական ստորաբաժանումների միջև (արտադրամասերի, շրջանների, տեղամասերի, լաբորատորիաների և այլն) և նշանակվեն էներգակայանքների բոլոր տարրերի վիճակի և անվտանգության շահագործման համար պատասխանատու անձինք, ինչպես նաև որոշվեն ողջ անձնակազմի պաշտոնեական պարտականությունները։

1.13.3. Անձինք, որոնք պատասխանատու են սարքավորումների, շենքերի և կառույցների վիճակի և անվտանգ շահագործման համար, պետք է ապահովեն. էներգաօբյեկտի շահագործումը հրահանգների և այլ նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխան, էներգակայանքի վիճակի հսկողությունը, կայանքի և նրա տարրերի աշխատանքի խափանման քննությունն ու հաշվառումը, շահագործանորոգման փաստաթղթերի վարումը։

1.13.4. Ճյուղի յուրաքանչյուր աշխատող իր պարտականությունների շրջանակներում պետք է ապահովի էլեկտրակայանի և ցանցերի սարքավորումների, շենքերի, կառույցների համապատասխանությունը սարքման և անվտանգ շահագործման կանոններին, ՀԱԿ-ին և ԱՏԿ-ին, պահի ու պահպանի ձեռնարկության և կազմակերպության ունեցվածքը։

1.13.5. Էներգաօբյեկտների, կազմակերպությունների և նրանց ստորաբաժանումների ղեկավարները պատասխանատվություն են կրում իրենց ենթակա անձնակազմի կողմից սույն կանոնների պահպանման համար։

1.13.6. Սույն Կանոնների խախտումը առաջ է բերում իր հետ կարգապահական, վարչական կամ քրեական պատասխանատվություն, որը սահմանված է գործող օրենսդրությամբ և պաշտոնեական հրահանգներով։

1.13.7. Սույն Կանոնները չպահպանելու դեպքում, որը առաջ է բերել էներգակայանքի աշխատանքի խանգարում, հրդեհ կամ մարդկանց հետ կապված դժբախտ դեպքեր, անձնական պատասխանատվություն են կրում.

աշխատողները, որոնք անմիջականորեն սպասարկել և վերանորոգել են սարքավորումը, շենքերն ու կառույցները` իրենց մեղքով տեղի ունեցած յուրաքանչյուր խախտման համար,

էլեկտրական և ջերմային ցանցերի, էներգահամակարգի, միացյալ և միասնական էներգահամակարգի հերթափոխի պետերը, ինչպես նաև հերթապահ և օպերատիվանորոգող անձնակազմը, կարգավարները՝ խախտումների համար, որոնք թույլ են տվել իրենք, կամ անմիջապես իրենց ենթակա անձնակազմը, որոնք աշխատանքը կատարել են նրանց ցուցումներով (կարգադրությամբ),

էլեկտրակայանների, ջեռուցման կաթսայատների, նորոգող ձեռնարկությունների արտադրամասերի և բաժինների պետերը, նրանց տեղակալները, վարպետներն ու ինժեներները, տեղային արտադրական ծառայությունների, էլեկտրացանցերի տեղամասերի և նորոգող մեխանիկական ծառայությունների պետերը, նրանց տեղակալները, վարպետներն ու ինժեներները, ջերմային ցանցերի շրջանների պետերը, նրանց տեղակալները, վարպետներն ու ինժեներները, ենթակայանների պետերը՝ իրենց կամ իրենց ենթակաների կողմից թույլ տված խախտումների համար,

էներգաօբյեկտների և կազմակերպությունների տնօրենները, տեխնիկական ղեկավարներն ու նրանց տեղակալները՝ իրենց ղեկավարության տակ գտնվող ձեռնարկություններում թույլ տրված խախտումների համար,

գերատեսչական արտադրական ծառայությունների պետերը, ինժեներա-տեխնիկական աշխատողները՝ իրենց կողմից թույլ տրված խախտումների և այդ ծառայությունների աշխատողների մեղքով կատարված խախտումների համար, որոնք տեղի են ունեցել նրանց կցված տեղամասերում կամ էներգաօբյեկտի սարքավորումներում,

գերատեսչությունների ղեկավարները՝ էներգաօբյեկտներում և էներգահամակարգի կազմակերպություններում տեղի ունեցած խախտումների համար,

նախագծային, կոնստրուկտորական, նորոգող, կարգաբերող, հետազոտական և մոնտաժային կազմակերպությունների ղեկավարներն ու ինժեներատեխնիկական աշխատողները՝ իրենց և իրենց ենթակաների կողմից թույլ տրված խախտումների համար։

1.13.8. էներգաօբյեկտի կամ կազմակերպության ստորաբաժանման ղեկավարը կրում է անձնական պատասխանատվություն՝ իր որոշման կամ կարգադրության համար, որն ընդունվել է սույն Կանոնների խախտումով։

1.13.9. Սարքավորումների բոլոր գործարանային թերությունների, շենքերի և կառույցների վնասման դեպքերի համար, որոնք տեղի են ունեցել արտադրող գործարանի, նախագծային, շինարարական և մոնտաժային կազմակերպությունների մեղքով՝ էներգաօբյեկտների ղեկավարները սահմանված կարգով կարող են բողոքագիր ներկայացնել։

1.13.10. Կողմնակի կազմակերպությունների և անհատ մարդկանց կողմից էներգաօբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող էլեկտրահաղորդման օդային և մալուխային գծերի, հիդրոտեխնիկական կառույցների և նրանց ստուգիչ-չափիչի սարքավորումների, ստորգետնյա հաղորդակցուղիների և սարքավորումների վնասման դեպքերում, էներգաօբյեկտների ղեկավարները պետք է կազմեն ակտ և այն հանձնեն տեղական իրավապահ մարմիններին՝ սահմանված կարգով մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու համար:

2. ՏԱՐԱԾՔ, ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՇԵՆՔԵՐ ԵՎ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐ

2.1. Տարածքը

2.1.1. էներգաօբյեկտի տարածքների, շենքերի ու կառույցների շահագործման և սանիտարատեխնիկական պատշաճ վիճակը ապահովելու համար պետք է կատարվեն և պահվեն սարքին վիճակում.

շենքերից, կառույցներից, ողջ տարածքից մակերեսային և գետաջրերի հեռացման համակարգերը (ջրաքաշներ, ջրակալներ, կողմնատար առուներ, ջրահեռացման ուղիներ և այլն),

արտանետիչ խողովակաշարերի աղմուկի խլացուցիչները, ինչպես նաև այլ սարքվածքներ ու կառուցվածքներ, որոնք նախատեսված են տեղափակելու աղմուկի աղբյուրներն ու իջեցնելու նրա մակարդակը մինչև պահանջվող նորմերը,

ջրմուղի, կոյուղու, ջրաքաշման, ջերմաֆիկացման, տրանսպորտային, գազային և հեղուկ վառելիքների ցանցերն ու նրանց կառուցվածքները,

խմելու ջրի աղբյուրները, ջրամբարներն ու ջրամատակարարման աղբյուրների պահպանության սանիտարական գոտիները,

երկաթուղային գծերն ու անցատեղերը, ավտոմոբիլային ճանապարհները, հրշեջ երթանցները, հրշեջ ջրածորանները (հիդրանտներ), ջրավազանները, հովարանները տանող մուտքերը, կամուրջները, հետիոտն ճանապարհներն ու անցումները և այլն,

հակասողանքային, հակափլվածքային, ափերի ամրացման, հակաձնահյուսքային, հակահեղեղային կառուցվածքները,

հիմնագծային և աշխատանքային հենանիշներն ու նշանակետերը, գետնաջրերի ռեժիմին հետևելու համար պիեզոչափերն ու ստուգման հորատանցքերը,

պաշտպանության ինժեներատեխնիկական միջոցների համալիրը (ցանկապատեր, պարիսպներ, ստուգման անցագրային կետեր, պահակակետեր, ծառայողական շինություններ),

շանթապաշտպանության և հողակցման համակարգերը:

Դրանից բացի պետք է հետևողականորեն իրականացնել տարածքի կանաչապատում և բարեկարգում։

2.1.2. Փակ տարածքներում, գետնի տակ թաքնված ջրմուղի, կոյուղու, ջերմաֆիկացման, ինչպես նաև գազամուղների, օդամուղների և մալուխների հաղորդակցման ուղիները ցուցանիշների օգնությամբ պետք է նշվեն գետնի մակերևույթի վրա։

2.1.3. էներգաօբյեկտի տարածքում թափառող հոսանքների առկայության դեպքում, պետք է ապահովված լինի ստորգետնյա մետաղական կառուցվածքների ու հաղորդակցման ուղիների էլեկտրաքիմիական պաշտպանությունը կոռոզիայից։

2.1.4. Հետևողական կերպով, հատկապես անձրևների ժամանակ, պետք է հսկողություն սահմանել լանջերի, թեքությունների, փոսերի, փորվածքների վրա և անհրաժեշտության դեպքում, նրանց ամրացման համար ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ։

2.1.5. Գարնանը ջրահեռացման բոլոր ցանցերն ու սարքվածքները պետք է զննվեն և նախապատրաստվեն ձնհալքի ջրերի բաց թողնման համար։ Մալուխների, խողովակների, օդափոխման ուղիների՝ պատերի միջով անցնելու տեղերում, խցվածքները պետք է ամրացվեն, իսկ պոմպահանման մեխանիզմները բերվեն աշխատանքային պատրաստ վիճակի։

2.1.6. էլեկտրակայաններում պետք է անցկացվեն գետնաջրերի ռեժիմի ստուգում՝ ըստ ստուգման հորատանցքերում եղած ջրի մակարդակի (պիեզոչափերով), շահագործման առաջին տարում առնվազն ամիսը մեկ, հետագա տարիներին՝ կախված գետնաջրերի մակարդակի փոփոխությունից, բայց ոչ ուշ, քան եռամսյակը մեկ։ Կարստային (լուծվող ապարների) գոտիներում գետնաջրերի ռեժիմների ստուգումները պետք է կազմակերպվեն հատուկ ծրագրերին համապատասխան, տեղային հրահանգներով նախատեսվող ժամկետներում: Հորատանցքերից քիմիական վերլուծության համար ջրի նմուշառումն ու ջերմաստիճանի չափումը պետք է իրականացվեն տեղային հրահանգներին համապատասխան։ Արդյունքները պետք է գրանցվեն հատուկ մատյաններում։

2.1.7. էներգաօբյեկտի թափոնների խոշոր կուտակիչներում պետք է կազմակերպվեն ստորգետնյա ջրերի որակի կանոնավոր քիմիա-վերլուծական ստուգումներ, կես տարին մեկ պարբերականությամբ՝ դիտարկվող ցանցի հորատանցքերից։ Վերլուծության արդյունքները պետք է փոխանցվեն երկրաբանական տարածքային կազմակերպություն։

2.1.8. էներգաօբյեկտի տարածքում նստվածքային, սողանքային երևույթներ, բնահողի փքվածություն հայտնաբերելու դեպքում, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ վերացնելու պատճառները, որոնք բերել են բնահողի բնականոն պայմանների խախտման և վերացվեն դրանց հետևանքները։

2.1.9. Օտարման գոտու տարածքում շենքերի և կառույցների շինարարություն կարելի է իրականացնել միայն նախագծի առկայության դեպքում. Օտարման գոտու սահմաններում բոլոր շինարարական-մոնտաժային աշխատանքները կարող են կատարվել միայն էներգաօբյեկտի ղեկավարի թույլտվությամբ։ Շենքերի և կառույցների շինարարությունը գազանցքերի (ծխանցքների) և կամրջակների (էստակադների) տակ՝ արգելվում է։

2.1.10. Երկաթուղային ճանապարհները, կամուրջներն ու նրանց վրայի կառույցները, որոնք գտնվում են էլեկտրակայանի տնօրինության ներքո, պետք է պահպանվեն և նորոգվեն «Երկաթուղիների տեխնիկական շահագործման կանոններ»-ին համապատասխան։

2.1.11. Ավտոմոբիլային ճանապարհների, կամուրջների և նրանց վրա գտնվող կառույցների պահպանումն ու նորոգումը պետք է համապատասխանի «Ավտոմոբիլային ճանապարհների պահպանման և նորոգման տեխնիկական կանոններ»-ի պահանջներին։

2.1.12. Տեղային հրահանգով որոշված ժամկետներում և նրանում սահմանված ծավալով կամուրջների վրա պետք է կազմակերպվեն դիտարկումներ՝ հետևյալ ցուցանիշների համար.

հենարանների նստվածքներն ու տեղաշարժերը, թռիչքային կառուցվածքի հեծանների (ֆերմաների) բարձրությունների և նրանց հատակագծային, ինչպես նաև երթևեկելի մասի դիրքերի որոշումը։

Դրա հետ միասին հիմնական կամուրջները 10 տարին մեկ, իսկ փայտյա կամուրջները՝ 5 տարին մեկ պետք է զննվեն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ փորձարկվեն։

Կամրջի փորձարկումն առանց նրա նախնական զննման, արգելվում է։

Միաեռակցված, միագամված, ինչպես նաև եռակցումով ուժեղացված պողպատյա և երկաթբետոնե սալով միավորված մետաղական թռիչքային կառուցվածքները, պետք է դիտարկվեն ձմռանը՝ առնվազն ամիսը մեկ, իսկ -20.0C-ից (2-ից ցածր ջերմաստիճանների դեպքում՝ ամեն օր։

2.1.13. Ցածր ջերմաստիճանների ժամանակաշրջանում կամրջի երթևեկելի մասը, ինչպես նաև կամրջի մոտեցումները, պետք է մաքրվեն ձյունից և սառույցից։

2.2. Արտադրական շենքերը, կառույցները ԵՎ սանիտարատեխնիկական սարքվածքները

2.2.1. էներգաօբյեկտի արտադրական շենքերն ու կառույցները պետք է պահպանվեն սարքին վիճակում, որն էլ կապահովի նրանց երկարատև և հուսալի օգտագործումը՝ ըստ նշանակության։ Վերջինս կապահովի անձնակազմի աշխատանքի անվտանգությունն ու կբավարարի տեխնիկական նորմերի պահանջները։

2.2.2. Շահագործման ընթացքում էներգաօբյեկտի շենքերն ու կառույցները պետք է ենթարկվեն կանոնավոր դիտարկումների այն ծավալով, որը որոշված է տեղային հրահանգով։

Տարվա ընթացքում 2 անգամ (գարնանն ու աշնանը), կանոնավոր դիտարկումների հետ միաժամանակ, շենքերի և կառույցների արատներն ու վնասվածքները բացահայտելու համար, պետք է անցկացվեն ստուգումներ, իսկ տարերային աղետներից (փոթորկային քամիներ, մեծ տեղատարափներ կամ ձյունատեղում, հրդեհներ, 5 բալ և ավել ուժգնության երկրաշարժեր և այլն) կամ վթարներից հետո՝ արտահերթ ստուգումներ։

Հիմնական արտադրական շենքերի ու կառույցների շինարարական կառուցվածքները ըստ էներգաօբյեկտի ղեկավարի կողմից հաստատված և գլխավոր նախագծողի հետ համաձայնեցված ցանկի, 5 տարին մեկ, մասնագիտացված կազմակերպության կողմից, պետք է ենթարկվեն տեխնիկական զննման։

2.2.3 Գարնանային զննումների ժամանակ պետք է ճշտվեն շենքերի, կառույցների և սանիտարատեխնիկական համակարգերի վերանորոգման աշխատանքների ծավալները, որոնք նախատեսվում են կատարելու ամռանը, և որոշել հիմնական նորոգումների աշխատանքների ծավալները՝ հաջորդ տարվա պլանների մեջ մտցնելու համար։

Աշնանային զննումների ժամանակ պետք է ստուգվեն շենքերի և կառույցների ձմռան նախապատրաստվածությունը։

2.2.4. էլեկտրակայաններում շենքերի, կառույցների և սարքավորումների հիմքերի նստվածքներին հետևելու համար պետք է կազմակերպվեն դիտարկումներ՝ շահագործման առաջին տարում՝ 3 անգամ, երկրորդ տարում՝ 2 անգամ, իսկ հետագայում, մինչև հիմքերի նստվածքների կայունացումը՝ տարին մեկ, նստվածքների կայունացումից հետո (1 մմ և ավելի պակաս տարվա ընթացքում) առնվազն 5 տարին մեկ։

2.2.5. Ստորգետնյա լեռնային մշակումների տարածքներում, գործող սարքավորումների կողմից դինամիկ կիպացման ենթարկված բնահողերում, նստվածք տվող բնահողերում, կարստային գոտիներում, երկարամյա սառածության շրջաններում, 7 և ավելի բալանոց սեյսմիկ շրջաններում շենքերի ու կառույցների զննումները, հիմքերի նստվածքների, շինարարական կառուցվածքների ձնախախտման դիտարկումները պետք է անցկացվեն հատուկ ծրագրերով` տեղային հրահանգներով նախատեսված ժամկետներում, բայց` առնվազն երեք տարին մեկ։

2.2.6. էլեկտրակայանի ծխնելույզներն ու գազատարները պետք է ենթարկվեն արտաքին զննման՝ տարին մեկ (գարնանը)։ Ծխնելույզի ներքին զննումները պետք է իրականացվեն շահագործման հանձնելու 5-րդ տարում, իսկ հետագայում՝ ըստ անհրաժեշտության, բայց՝ առնվազն 15 տարին մեկ։

Աղյուսե և միաձույլ ներպատվածքով ծխնելույզների ներքին զննումները կարելի է փոխարինել ջերմացույցայինով՝ առնվազն 5 տարին մեկ զննման հաճախականությամբ։

2.2.7. Շենքերի, կառույցների, սարքավորումների հիմքերի դիտարկումների ժամանակ պետք է ստուգվեն շարժական հենարանների, մետաղական կառուցվածքների զոդված, գամված և հեղույսային միացությունների, ջերմաստիճանային կարերի, հավաքովի երկաթբետոնե կառուցվածքների եզրամիացումների տեղերի ու լցափակված մասերի, երկաթբետոնե կառուցվածքների ամրանների ու բետոնի (կոռոզիայի հայտնվելու կամ ձևախախտման դեպքում), կռունկների կռունկատակի կառուցվածքների ու դինամիկական և ջերմային բեռնվածության ու ազդեցության ենթարկված տեղամասերի վիճակները։

2.2.8. Ջրամշակման կայանքների շինություններում պետք է ստուգվեն և պահպանվեն սարքին վիճակում. ջրաքաշման ուղիները, վաքերը, գետնախորշերը, աղային խորշերի և մակարդվածքի (կոագուլյանտի) խոնավ պահպանության խորշերի պատերը, թթուների և ալկալիների չափանոթների սրահների հատակները։

2.2.9. Շինարարական կառուցվածքներում ճեղքերի, կոտրվածքների և վնասվածության այլ արտաքին նշանների հայտնաբերման դեպքում, այդ կառուցվածքների նկատմամբ պետք է սահմանվի հսկողություն` փարոսի օգտագործմամբ և գործիքային չափումների օգնությամբ։

Արատների հայտնաբերման մասին տեղեկությունները պետք է մտցվեն շենքերի և կառույցների տեխնիկական վիճակի մատյանի մեջ՝ սահմանելով հայտնաբերված արատների վերացման ժամկետները։

2.2.10. Շենքերի, կառույցների կրող և պարսպող կառուցվածքներում անցքերի բացումը, որմնաբացվածքների փորումը, տեխնոլոգիական սարքավորումները, տրանսպորտային միջոցները, խողովակաշարերը, այլ սարքավորումների սարքման, ապասարկման և նորոգման ժամանակ օգտագործվող ամբարձիչ սարքվածքները շինարարական կառուցվածքների վրա տեղադրելը, նրանցից կախելը և ամրացնելը, շենքի հիմնակմախքի կապերի կտրումը՝ առանց համաձայնեցնելու նախագծային կազմակերպության և շենքի (կառույցի) շահագործման համար պատասխանատու անձի հետ, ինչպես նաև պահուստային սարքավորումներ, այլ առարկաներ ու նյութեր ոչ սահմանված տեղերում պահելը արգելվում է։

Ծածկի յուրաքանչյուր տեղամասի համար նախագծային տվյալների հիման վրա պետք է որոշվեն սահմանային բեռնվածքները, նշվեն ցուցանակների վրա և տեղադրվեն տեսանելի տեղերում։

Շահագործման ընթացքում ծածկերի կրողունակության փոփոխության (նվազման) դեպքում թույլատրելի բեռնվածությունները պետք է ճշգրտվեն, հաշվի առնելով զննումների և հավաստված հաշվարկներով բացահայտված տեխնիկական վիճակը։

2.2.11. Շենքերի և կառույցների ծածկերը պետք է մաքրվեն աղբից, մոխրային նստվածքներից և շինարարական նյութերից։ Հեղեղային ջրերի հեռացման համակարգերը պետք է մաքրվեն և փորձարկվեն։

2.2.12. Շենքերի և կառույցների մետաղական կառուցվածքները պետք է պաշտպանվեն քայքայումից։ Հակաքայքայիչ պաշտպանության արդյունավետության նկատմամբ պետք է հսկողություն սահմանվի։

2.2.13. էներգաօբյեկտների սրահների և սարքավորումների գունավորումը պետք է բավարարի արդյունաբերական գեղագիտության, առողջապահության և խողովակաշարերը տարբերիչ գույներով ներկելու հրահանգի պահանջներին։

Շենքերի ճակատների, հիմնական շինությունների ինտերիերի (ներսույթի) բոլոր տեսակի շեղումները նախագծային լուծումներից, պետք է համաձայնեցվեն նախագծային կազմակերպության հետ։

2.2.14. Շինարարական կառուցվածքները, շենքերի, կառույցների, սարքավորումների հիմքերը պետք է պահպանված լինեն հանքային յուղերի, թթուների, ալկալիների, շոգու և ջրի ներթափանցումներից։

2.2.15. Ջեռուցման և օդափոխման համակարգերի տեխնիկական վիճակն ու նրանց աշխատանքի ռեժիմը պետք է ապահովեն օդային միջավայրի նորմավորված պարամետրեր, էներգետիկ սարքավորումների աշխատանքի հուսալիություն և շենքը շրջափակող կառուցվածքների երկարակեցություն։ Համակարգերի շահագործումը պետք է իրականացվի տեղային հրահանգներին համապատասխան։

2.2.16. Շենքերի և կառույցների հրապարակները, տրանսպորտային անցումները, պետք է մշտապես լինեն մաքուր և սարքին վիճակում։ Շենքերում և սարքավորումների վրա չպետք է թույլատրվի փոշու կուտակումներ։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հաստատված է

ՀՀ էներգետիկայի նախարարության

24.06.1998 թ. N 192-ԳՄ հրամանով

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ

Կ Ա Ն Ո Ն Ն Ե Ր

Ժ Ո Ղ Ո Վ Ա Ծ ՈՒ II

3. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ՀԻԴՐՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐԸ ԵՎ ՋՐԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՀԻԴՐՈՏՈՒՐԲԻՆԱՅԻՆ ԿԱՅԱՆՔՆԵՐԸ

3. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ՀԻԴՐՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐԸ ԵՎ ՋՐԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՀԻԴՐՈՏՈՒՐԲԻՆԱՅԻՆ ԿԱՅԱՆՔՆԵՐ

3.1. Հիդրոտեխնիկական կառուՅցներ ԵՎ նրանց մեխանիկական սարքավորումները

ՀԻԴՐՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՅՑՆԵՐ

3.1.1. Հիդրոտեխնիկական կառույցների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինեն նրանց աշխատանքի հուսալիությունը և անվտանգությունը, ինչպես նաև էլեկտրակայանների տեխնոլոգիական սարքավորումների անխափան և շահավետ աշխատանքը՝ պահպանելով շրջակա միջավայրի պահպանման պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել հակածծանցման և ցամաքուրդային սարքվածքների հուսալի աշխատանքի ապահովումը։

Հիդրոտեխնիկական կառույցները պետք է բավարարեն կայունության, ամրության, հարատևության նորմատիվային (նախագծային) պահանջներին։

Ջրի ճնշման տակ գտնվող կառույցները և կառուցվածքները, ինչպես նաև նրանց հիմքերը և հարող միացումները, պետք է բավարարեն անջրանցիկության և ծծանցման ամրության նորմատիվային (նախագծային) ցուցանիշներին։

Հիդրոտեխնիկական կառույցները պետք է պահպանվեն այն վնասվածքներից, որոնք առաջանում են ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական անբարենպաստ պրոցեսների և ծանրաբեռնվածությունների ու ջրի ներգործությունից: Վնասվածքները պետք է վերացվեն ժամանակին։

Այն բոլոր ճնշումային հիդրոտեխնիկական կառույցները, որոնք ավելի քան 25 տարի գտնվում են շահագործման մեջ, անկախ իրենց վիճակից պետք է պարբերաբար ենթարկվեն բազմագործոն հետազոտությունների` ամրության, կայունության, շահագործման հուսալիության գնահատմամբ, ներգրավելով մասնագիտացված կազմակերպությունների։ Ելնելով հետազոտությունների արդյունքներից, պետք է ձեռնարկել կառույցների աշխատունակությունը ապահովող միջոցառումներ։

3.1.2. Բետոնե հիդրոտեխնիկական կառույցներում պետք է կատարվի բետոնի ամրության ստուգում այն տեղամասերում, որոնք ենթարկվում են դինամիկական բեռնվածության, ծծանցման ջրի, հանքային յուղերի, կանոնավոր սառեցման ազդեցությունների և տեղակայված են փոփոխական մակարդակի գոտիներում:

Կառույցների կառուցվածքների ամրության նվազման դեպքում համեմատած նախագծով սահմանվածի հետ, դրանք պետք է ուժեղացվեն։

3.1.3. Հողային ամբարտակներն ու պատվարները պետք է պաշտպանվեն գագաթային ողողումից և արտահոսումից։ Շեպերի ամրացումները, ջրաքաշ և հեղեղատար ցանցերը պետք է պահվեն սարքին վիճակում։ Հողային կառույցները, հատկապես լիցքի և ջրանցիկ բնահողերի վրայի ջրանցքները, ամբարտակներն ու պատվարները պետք է պաշտպանվեն կենդանիներից։

Ջրանցքների առափները և առուները պետք է կանոնավոր ձևով մաքրվեն քարաթափվածքներից և ջրաբերումներից։ Չպետք է թույլատրվեն հողային կառույցների շեպերի և գագաթների բուսածածկումը ծառերով և թփերով, եթե այն նախատեսված չէ նախագծով։ Մոտեցնող և հեռացնող ջրանցքների վրա անհրաժեշտ տեղերում, պետք է կառուցվեն աստիճաններ, կամրջակներ և ցանկապատեր։

3.1.4. Պետք է ապահովված լինի դեֆորմացվող կարերի խտացումների հուսալի աշխատանքը։

3.1.5. Արգելվում է ջրանցքների շեպերի և առափների, ամբարտակների ու պատվարների վրա և հենապատերի մոտ, փլուզման հաշվային պրիզմայի սահմաններում բեռների և որևէ կառույցների, այդ թվում ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհների և սարքվածքների տեղադրումը։ Տեղանքում փլուզման գոտին պետք է նշվի տարբերիչ նշաններով։

3.1.6. Հողային ամբարտակների ու պատվարների շեպերի տեղամասերի գետնամերձ տարածություններում ծծանցման ջրերի բարձր մակարդակի դեպքում, սառեցումից և քայքայումից պահպանելու համար, պետք է կազմակերպվի ցամաքուրդը (ջրաքաշումը) կամ տաքացումը։

3.1.7. Ծծանցման ջրերի հեռացման ցամաքուրդային համակարգը պետք է լինի սարքին վիճակում, այն պետք է ապահովված լինի ջրաչափիչ սարքերով։ Ցամաքուրդային համակարգերի դեպքում պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն դրա դադարեցման համար։

3.1.8. Հողային ամբարտակի ավազակավային միջուկները և էկրանը պետք է պահպանվեն ցրտահարումից և սառեցման հետևանքով ուռչումից, իսկ ցամաքուրդային սարքավորումները և անցումային ցամաքուրդային սարքավորումները և անցումային զտիչները՝ ցրտահարումից։

Սեզոնային սառեցման և հալման ենթարկվող նեցուկային պրիզմաների խոշորաբեկորային նյութը պետք է համապատասխանի ցրտադիմացկունության նորմատիվային (նախագծային) պահանջներին և շահագործման ամեն 10-15 տարին մեկ պետք է փորձարկվի մեխանիկական և սահքի ամրությունը։

3.1.9. Հիդրոէլեկտրակայանների ստորգետնյա շենքերի շահագործման ժամանակ անհրաժեշտ է ապահովել ծծանցման կամ ջրատար ուղիների չնախատեսված ճեղքվածքների հետևանքով ջրի մուտքի ժամանակ ջրհան պոմպերի աշխատանքի մշտական պատրաստականությունը, օդափոխիչ կայանքների, վթարային լուսավորվածության, պահեստային ելքերի սարքինությունը։

3.1.10. Ջրանցքներում ջրի արագությունը պետք է պահպանվի այնպիսի սահմաններում, որ տեղի չունենա շեպերի և ջրանցքի հատակի ողողում, ինչպես նաև ջրաբերուկների նստվածքների առաջացում, սառցե գոյացումների առկայության դեպքում պետք է ապահովված լինի ջրի անընդհատ մատուցումը։ Ջրի առավելագույն և նվազագույն արագությունները պետք է սահմանվեն, ելնելով տեղային սահմաններից և նշվեն տեղային հրահանգներում։

3.1.11. Ջրամբարների, ավազանների, ջրանցքների և ճնշումային ջրատարների լցնումը և դատարկումը, ինչպես նաև ջրի մակարդակների փոփոխությունը պետք է կատարվի աստիճանաբար և այնպիսի արագություններով, որոնք կբացառեն կառույցի երեսպատման հետևում անթույլատրելի մեծությունների ճնշումների առաջացում, շեպերի սողանք, ջրատարներում վակուումի և հարվածային երևույթների առաջացում։ Լցման և դատարկման թույլատրելի արագությունները պետք է նշված լինեն՝ տեղային հրահանգում։

Խիստ բարձր վարարումների (հեղեղաջրերի) բաց թողնման ժամանակ հիդրոհանգույցների վերին բիեֆերում նորմալ դիմհարային մակարդակի (ՆԴՄ) գերազանցումը թույլատրվում է միայն բոլոր ջրնետ ջրթող անցքերի լրիվ բաց փականների դեպքում և բոլոր հիդրոտուրբինների պարտադիր օգտագործման ժամանակ։ Ջրի ներհոսքի փոքրացման ժամանակ ջրամբարի մակարդակի նիշը պետք է իջնի մինչև ՆԴՄ տեխնիկապես հնարավոր ամենակարճ ժամկետներում։

3.1.12. ճնշումային ջրատարների շահագործման ժամանակ պետք է՝

ապահովվի հենարանների, դեֆորմացիոն կարերի խտացումների և կոմպենսացիոն սարքերի անխափան աշխատանքը,

բացառվի թաղանթների բարձրավուն թրթռումը,

ապահովվի պաշտպանությունը քայքայումից և հղկումային մաշվածքից,

բացառվի պողպատաբետոնային պողպատաերկաթբետոնային ջրատարների բետոնային մակերևույթի ճեղքվածքների բացումը ոչ ավել, քան 0,3 մմ,

ապահովվի ջրատարի վնասվածքի (պատռվածքի) ժամանակ ՀԷԿ-ի շենքի պաշտպանումը ջրածածկումից։

3.1.13. Սառնամանիքի ժամանակ, հիդրոագրեգատների աշխատանքի դադարեցման դեպքում, պետք է միջոցառումներ ձեռնարկվեն կանխելու շահագործման համար վտանգավոր սառույցի առաջացումը ջրատարի ներքին պատերի վրա։

3.1.14. Ճնշումային ջրատարների օդավորման սարքվածքները պետք է հուսալիորեն ջերմամեկուսացվեն և անհրաժեշտության դեպքում սարքավորվեն ջեռուցման համակարգով։ Կանոնավոր տեղական հրահանգով նշված ժամկետներում, պետք է կատարվի օդավորման սարքերի վիճակի ստուգում։

3.1.15. Պայթեցման աշխատանքների կատարումը էլեկտրակայանների կառույցների շրջանում թույլատրվում է կառույցների և սարքավորումների անվտանգության ապահովման պայմանի դեպքում։

Հիդրոտեխնիկական կառույցների մոտակայքում կողմնակի կազմակերպությունների կողմից պայթեցման աշխատանքների կատարումը թույլատրվում է միմիայն էլետրակայանի տեխնիկական ղեկավարի հետ համաձայնեցմամբ։

3.1.16. էնեբգաօբյեկտները պետք է գրավոր ձևով իրազեկ պահեն իշխանության համապատասխան մարմիններին հիդրոհանգույցի կառույցներով բաց թողնվող հաշվարկային ջրերի հոսքից հեղեղվող, ինչպես նաև բազմամյա կարգավորում ունեցող ջրամբարների ջրածածկման գոտիներում կառուցապատման անթույլատրելիության մասին։

Հիդրոհանգույցի շահագործման տեղային հրահանգում պետք է մտցվեն պահանջներ՝ նախագծով որոշված հիդրոհանգույցի պաշտպանական գոտիների վերին և ստորին բիեֆերի տարածքների և կառույցների վիճակի հսկողության վերաբերյալ։

3.1.17. Յուրաքանչյուր էլեկտրակայանի տեղային հրահանգում պետք է շարադրվի միջոցառումների պլան՝ հիդրոտեխնիկական կառույցների վթարային իրավիճակի առաջացման վերաբերյալ։ Այդ պլանում պետք է սահմանվեն անձնակազմի պարտականությունները, վթարային իրավիճակների վերացման ձևերը, նյութերի պաշարները, կապի և տեղատվության ազդարարման միջոցները, տրանսպորտային միջոցները, տեղաշարժման ուղիները և այլն։ Հիդրոտեխնիկական կառույցների խափանումների կամ վթարի դեպքում պետք է նախօրոք մշակված լինեն՝ նրանց վաղաժամ կանխման համար պահանջվող նախագծային փաստաթղթերը (ջրամբարի ճեղքման ալիքի ներգործության վերաբերյալ հաշվարկային նյութերի հաշվառումը) և նրանց վերացման համար համապատասխան հրահանգներ:

3.1.18. Մարդկանց կյանքի, սարքավորումների և այլ կառույցների համար վտանգ ներկայացնող հիդրոտեխնիկական կառույցների վնասվածքները պետք է վերացվեն անհապաղ։

3.1.19. Հակավթարային սարքվածքները, ջրհան և փրկարար միջոցները պետք է լինեն սարքին և մշտապես գտնվեն գործարկման համար պատրաստ վիճակում։

3.1.20. Վտակներում և ձորակներում գետերի սելավային ջրամբարներից վթարային իրավիճակների կանխման համար, անհրաժեշտության դեպքում, պետք է կատարվեն լեռնամելիորատիվ աշխատանքներ։ Ջրանցքների հետ հատման տեղերում սելավատարների մոտեցման տեղամասերը և հենց իրենք՝ սելավատարները ըստ անհրաժեշտության պետք է մաքրվեն։

3.1.21. Ժայռային շեպերի և ձորերի լեռնալանջերի տեղամասերը, որտեղ հնարավոր է սպասարկող անձնակազմի, էլեկտրակայանների կառույցների և սարքավորումների համար վտանգ ներկայացնող քարվեժը, պետք է կանոնավոր կերպով հետազոտվեն և մաքրվեն քարերից։

Քարապահպան կառույցները (քարապահպան ցանցերը, քարորսիչները) պետք է պահվեն սարքին վիճակում և ժամանակին մաքրվեն կուտակված քարերից։

3.1.22. Հիդրոտեխնիկական կառույցների հիմնական նորոգումը, պետք է կատարվի կախված նրանց վիճակից, հնարավորին չափ խափանումներ չստեղծելով էլեկտրակայանի աշխատանքում։

Հիդրոտեխնիկական կառույցների վիճակի հսկողությունը

3.1.23. Հիդրոտեխնիկական կառույցների անվտանգության հսկողությունը պետք է իրականացվի «էլեկտրակայանների հիդրոտեխնիկական կառույցների անվտանգության ճյուղային վերահսկողության համակարգի դրույթներին» համապատասխան։

Հիդրոտեխնիկական կառույցների հսկողության կազմակերպման, ժամանակին վթարային իրավիճակների հայտնաբերման, նրանց վերացման միջոցառումների մշակման և կատարման պատասխանատվությունը կրում են՝ շինարարության ընթացքում, մինչև լրիվ ավարտված հիդրոհանգույցի շահագործման հանձնելը՝ շինարարական կազմակերպությունը (գլխավոր կապալառու), շահագործման ընթացքում հիդրոհանգույցի սեփականատերը (շահագործող կազմակերպություն)։

3.1.24. Հիդրոտեխնիկական կառույցները շահագործման հանձնելիս սեփականատիրոջը (պատվիրատուին) պետք Է փոխանցվեն (տրամադրվեն).

վերահսկիչ-չափիչ սարքերը (ՎՉՍ) և շինարարության ընթացքում նրա վերաբերյալ դիտարկումների բոլոր տվյալները՝ շինարարական կազմակերպության կողմից,

բնօրինակային դիտարկումների արդյունքների վերլուծության տվյալները, դիտարկումներ կազմակերպելու հրահանգները, մշակումների մեթոդները և բնօրինակային տվյալների վերլուծությունը, նշելով ՎՉՍ-ի սահմանային թույլատրելի ցուցմունքները, ելնելով կառույցների ամրության և կայունության պայմաններից՝ նախագծող կազմակերպության կողմից։

3.1.25. Դիտարկումների ծավալը և հիդրոտեխնիկական կառույցների վրա տեղադրվող ՎՉՍ-ի կազմը, պետք է որոշվեն նախագծով։

Շահագործման ընթացքում ՎՉՍ-ի կազմը և դիտարկման ծավալը կարող են փոփոխվել՝ կախված հիդրոկառույցների վիճակից և հսկողության վերաբերյալ տեխնիկական պահանջների փոփոխությունից (օրինակ՝ հիմնականության կարգի փոփոխություններ, սեյսմակայունության ճշգրտում և այլն)։ Այս փոփոխությունները պետք է համաձայնեցվեն նախագծային կամ մասնագիտացված կազմակերպությունների հետ։

էլեկտրակայաններում պետք է լինեն բոլոր ՎՉՍ-ի ցուցակը և տեղադրման սխեման, յուրաքանչյուր սարքի տեղադրման ամսաթիվը և սկզբնական հաշվարկները, ՎՉՍ-ի վիճակը պետք է ստուգվի տեղային հրահանգով սահմանված ժամկետներում։

Վերահսկման օպերատիվության և հավաստիության բարձրացման համար, պատասխանատու ճնշումային հիդրոտեխնիկական կառույցները պետք է հագեցվեն ախտորոշիչ հսկողության ավտոմատացված համակարգերով (ԱՀԱՀ)։ Այսպիսի կառույցների համար ՎՉՍ-ով հագեցված նախագծերը պետք է մշակվեն հաշվի առնելով նրա օգտագործումը ԱՀԱՀ-ում՝ մասնագիտացված կազմակերպությունների ներգրավումով:

3.1.26. Տեղային հրահանգով սահմանված ժամկետներում և նրանով նախատեսված ծավալով, բոլոր հիդրոտեխնիկական կառույցներում պետք է կատարվեն դիտարկումներ՝

կառույցների և նրանց հիմքերի նստվածքների և տեղաշարժերի.

կառույցների և երեսպատումների դեֆորմացիաների, նրանցում եղած ճեղքվածքների, դեֆորմացիոն և շինարարական կարերի վիճակի, հողային ամբարտակների, պատվարների, ջրանցքների և փորվածքների շեպերի ամրացումների, ճնշումային ջրատարների վիճակի.

հիդրոհանգույցի բիեֆների մակարդակների ռեժիմի, հողային, բետոնային կառույցների և ափային կցումների հիմքում և մարմնում ծծանցման ռեժիմի, ցամաքուրդային և հակածծանցման սարքավորումների աշխատանքի, կառույցների գոտում գրունտային ջրերի ռեժիմի.

կառույցի վրա հոսքի ներգործության, մասնավորապես ջրծեծի ու ռիսբերմի և հատակի ու ափերի ողողման, երեսպատումների քերմաշվածքի և քայքայման, ջրանցքներում և ավազաններում նստման սողանցքային երևույթների, տղմակալման և բուսածածկման, ջրավազանների ափերի վերամշակման.

կառույցների վրա սառույցի ներգործության և նրա սառցակալման վերաբերյալ:

Անհրաժեշտության դեպքում պետք է կազմակերպվեն կառույցների թրթռումների, նրանց վրա սեյսմիկ բեռնվածության, բետոնի ամրության և անջրանցիկության, կառուցվածքների լարված վիճակի և ջերմային ռեժիմի, բետոնի և մետաղի քայքայման, մետաղական կառուցվածքների զոդակարերի վիճակի, հիդրոտեխնիկական կառույցների առանձին տեղամասերում գազի գոյացման և ուրիշ դիտարկումներ: Հեդրոտեխնիկական կառույցների շահագործման պայմանների էական փոփոխությունների ժամանակ պետք է անցկացվեն հատուկ ծրագրով լրացուցիչ դիտարկումներ:

Յուրաքանչյուր ճնշումային հիդրոտեխնիկական կառույցի տեղային հրահանգում պետք է նշվեն նրա վիճակի սահմանային թույլատրելի այն ցուցանիշները, որի հետ պետք է համեմատվեն ՎՉՍ-ի դիտարկման արդյունքները:

Հիդրոտեխնիկական կառույցների վիճակի սկզբնական (նախագծային) սահմանային թույլատրելի ցուցանիշները, բնօրինակային դիտումների տվյալների կուտակմանը զուգընթաց, պետք է կանոնավոր կերպով ճշգրտվեն։

3.1.27. Կախված առաջին կարգի բետոնե հիդրոտեխնիկական կառույցների կառուցվածքից և շահագործման պայմաններից, անհրաժեշտ է կատարել հատուկ բնօրինակային դիտումներ`

պատվարի և նրա հիմքի լարվածային և ջերմալարվածային վիճակի,

պատվարների ներբանների հետ ժայռային հիմքի հպման գոտում կիպության խախտումների,

ամրանում լարումների,

սեյսմիկ և այլ դինամիկական ներգործություններից պատվարի վիճակի փոփոխության վերաբերյալ։

3.1.28. Էլեկտրակայանների ստորգետնյա շենքերի շահագործման ժամանակ, պետք է կատարվի հսկում՝

ընդգրկված զանգվածի որմնակապերի և կամարների ամրացումների լարվածային վիճակի,

խցիկի պատերի և կամարի տեղաշարժման դեֆորմացիայի,

զանգվածի ծծանցման և ջերմային ռեժիմների,

շենքերում ջրի ներհոսքի։

3.1.29. 7 և ավելի բալ ունեցող սեյսմիկ շրջաններում տեղավորված առաջին կարգի հիդրոտեխնիկական կառույցների և 8 ու ավելի բալ ունեցող սեյսմիկ շրջաններում՝ երկրորդ կարգի կառույցների վրա, պետք է կատարվեն հատուկ դիտարկումների և փորձարկումների հետևյալ տեսակները՝

կառուցվածքների և ափին կից շինությունների ինժեներասեյսմաչափական դիտարկումներ (սեյսմաչափական մոնիտորինգ),

ջրամբարի փռվածքի գոտում կառուցվածքների գետահատածքի մոտ և մերձակա տարածքներում ինժեներա-սեյսմագիտական դիտարկումներ (սեյսմագիտական մոնիտորինգ),

այդ կառույցների դինամիկական բնութագրերի որոշման տեստային փորձարկումներ (դինամիկական տեստավորում), կազմելով դինամիկական անձնագրեր՝ շահագործման հանձնելու ժամանակ և հետագայում՝ յուրաքանչյուր 5 տարին մեկ։

Ինժեներա-սեյսմաչափական դիտարկումներ անցկացնելու համար հիդրոտեխնիկական կառույցները պետք է լինեն սարքավորված ավտոմատացված սարքերով և համալիրներով, որոնք թույլ կտան երկրաշարժի ժամանակ երկրի մակերևույթի ուժեղ շարժումների դեպքում կառույցների և ափին կից շինությունների որոշ կետերում գրանցել կինեմատիկական բնութագրեր, ինչպես նաև օպերատիվ կերպով մշակել ստացված տեղեկությունները։

Հիդրոտեխնիկական կառույցների մոտ և ջրամբարների ափերին, մասնագիտացված կազմակերպության կողմից մշակված նախագծով ինժեներասեյսմաչափական դիտարկումներ կատարելու համար, պետք է տեղադրված լինեն ինքնավար գրանցող սեյսմիկ կայաններ։ Յուրաքանչյուր օբյեկտի ինժեներա-սեյսմաչափական և ինժեներասեյսմագիտական համալիր դիտարկումները պետք է կապված լինեն ՀՀ միասնական սեյսմագիտական ծառայությունների հետ։

Համակարգի տեղակայումը, շահագործումը և ինժեներասեյսմաչափական, ինժեներասեյսմագիտական դիտարկումների դինամիկական տեստավորման անցկացում պետք է իրագործվի էներգահանգույցի տնօրինության կողմից, ներգրավելով մասնագիտացված կազմակերպություններին։

5 և ավելի բալ ինտենսիվությամբ յուրաքանչյուր սեյսմիկ ցնցումից հետո, պետք է օպերատիվ կերպով գրանցվեն կառույցներում տեղադրված բոլոր տեսակի ՎՉՍ-երի ցուցմունքները՝ զննելով կառույցները և վերլուծելով նրանց ամրությունն ու կայունությունը։

3.1.30. Հիդրոտեխնիկական կառույցների գլխամասային և կայանային հանգույցներում պետք է տեղադրվեն բազիսային և աշխատանքային հենանիշեր։ Հիմնական հիդրոտեխնիկական կառույցների առանցքները պետք է հուսալիորեն նշված լինեն տեղանքում մակագրություններ արված նշաններով և կապված լինեն բազիսային հենանիշերի հետ։ Ճնշումային ջրատարների որմնակապային հենարանները պետք է ունենան մակնիշներ, որոնք ցույց կտան հենարանների դիրքը հատակագծում և ըստ բարձրության։

Ջրաճնշումային պատսպարող պատվարները և ջրաթմբերը, ջրանցքները, թունելները, մոխրախարամաշեղջ ջրաթմբերը պետք է ունենան նշաններ, որոնք համարակալված ցուցանիշներով նշում են կառույցի երկարությունը, կորությունների սկիզբը, վերջը և շառավիղները, ինչպես նաև գետնի և ջրի տակ թաքնված սարքավորումների տեղադրման տեղերը։

3.1.31. Վերահսկիչ-չափիչ սարքավորումները պետք է պաշտպանված լինեն վնասվածքներից ու սառեցումից և ունենան պարզ դրոշմվածք։ Առանց բավարար հիմնավորման արգելվում է պիեզոչափերից ջրի պոմպահանումը։ Կառավարման վահանակները կամ ՎՉՍ-ով չափումների տեղերը, պետք է սարքավորված լինեն անվտանգության տեխնիկայի բոլոր պահանջներին համապատասխան, ունենան ազատ մոտեցումներ, իսկ առանձին դեպքերում՝ նաև ներքին հեռախոսային կապ։

3.1.32. Յուրաքանչյուր տարի, մինչև գարնանային վարարումների սկսելը, իսկ առանձին դեպքերում՝ նաև ամառ-աշնանային հորդացումների ժամանակ, էլեկտրակայաններում պետք է նշանակվեն հորդացումների հանձնաժողովներ։ Հանձնաժողովը պետք է կատարի բոլոր հիդրոտեխնիկական կառույցների, նրանց մեխանիկական սարքավորումների, վերամբարձ սարքերի վարարումների (հեղեղումների) նախապատրաստման զննում և ստուգում, ղեկավարի վարարման (հորդացման) անցկացումը և նրա անցկացումից հետո նորից զննի կառույցները։

3.1.33. Կառույցների և թունելների ստորջրյա զննումը պետք է առաջին անգամ կատարվի շահագործումից 2 տարի հետո, այնուհետև 5 տարի հետո և հետագայում ըստ անհրաժեշտության։

Հաշվարկայինին մոտ հորդացումների բաց թողնումից հետո, անհրաժեշտ է կատարել ջրհարների, ռիսբերմների և գետնահունին հարող տեղամասի հետազոտումը, օգտագործելով էլեկտրակայանի մատչելի միջոցները։

Հիդրոտեխնիկական կառույցների մեխանիկական սարքավորումները

3.1.34. Հիդրոտեխնիկական կառույցների մեխանիկական սարքավորումները (փականները և պաշտպանիչ արգելափակոցները իրենց մեխանիզմներով), նրանց հեռացույց կամ ավտոմատ ղեկավարման և ազդանշանային միջոցները, ինչպես նաև ընդհանուր նշանակության վերամբարձ և տրանսպորտային սարքերը, պետք է լինեն սարքին և գտնվեն աշխատանքին պատրաստ վիճակում։ Գարնանային վարարումից անմիջապես առաջ, վարարման բաց թողնման ժամանակ օգտագործվող ջրհեռ կառուցվածքների փականները, պետք է ազատված լինեն մակասառցաջրերից և անշարժ սառցաշերտից, որպեսզի ապահովվի նրանցով մանևրելու հնարավորությունը։

3.1.35. Հիդրոտեխնիկական կառույցների մեխանիկական սարքավորումները պարբերաբար պետք է զննվեն և ստուգվեն համաձայն հաստատված ժամկետացանկի։

3.1.36. Հիմնական փականները պետք է սարքավորված լինեն բացման բարձրության ցուցիչներով։ Անհատական վերամբարձ մեխանիզմները և փականների լցափակման մասերը պետք է ունենան տեղակապում բազիսային հենանիշերի հետ։

3.1.37. Փականներով մանևրելու ժամանակ, նրանց շարժումը պետք է կատարվի անարգել, առանց ցնցումների և թրթռումների՝ ընթացային մասերի ճիշտ դրության և հենարանային մասերի դեֆորմացիայի բացակայության պայմաններում։

Պետք է ապահովված լինեն փականների անջրանցիկությունը, նրանց ճիշտ նստեցումը շեմքի վրա և կիպ հարմարեցումը հենարանային եզրագծին։ Ճնշման տակ աշխատելիս փականները չպետք է ունենան թեքվածք և անթույլատրելի դեֆորմացիաներ։

Արգելվում է փականների երկարատև գտնվելը այն վիճակներում, որոնց դեպքում առաջանում է փականների կամ հիդրոտեխնիկական կառույցների կաոուցվածքների բարձր թրթռում:

3.1.38. Ճնշումային ջրատարների վրա տեղադրված փականների լրիվ փակումը, կարող է կատարվել միայն օդավորման սարքավորումների սարքին վիճակի դեպքում։

3.1.39. Անհրաժեշտության դեպքում, պետք է ապահովված լինի ձմեռային պայմաններում աշխատելու համար նախատեսված փորակների, փականների, հենարանային սարքերի և թռիչքային կառույցների, աղբապահ ճաղավանդակների ջերմամեկուսացումը կամ տաքացումը։

3.1.40. Աղբապահ կառույցները (ճաղավանդակները, ցանցերը, լողակախորշերը) պետք է կանոնավոր կերպով մաքրվեն աղբից։

Յուրաքանչյուր էլեկտրակայանի համար պետք է ըստ ամրության և շահավետության սահմանային պայմանների, սահմանված լինեն մակարդակների անկման մեծությունները աղբապահ ճաղավանդակների վրա։

3.1.41. Հիդրոտեխնիկական կառույցների մեխանիկական սարքավորումները և մետաղական մասերը պետք է պաշտպանվեն քայքայումից և բուսապատումից.

3.2. էլեկտրակայանների ջրային տնտեսությունը, հիդրոլոգիական ԵՎ օդերԵՎութաբանական ապահովումը

ՋՐԱՅԻՆ ՌԵԺԻՄԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

3.2.1. Հիդրոէլեկտրակայանների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինի ջրային պաշարների և հիդրոագրեգատների տեղակայված հզորության առավել լրիվ օգտագործումը բեռի գրաֆիկի ծածկման ժամանակ՝ էներգահամակարգի համար հիդրոէլեկտրակայանի օպտիմալ մասնակցության դեպքում։

Միաժամանակ պետք է հաշվի առնել ժողովրդական տնտեսության ոչ էներգետիկ ճյուղերի (ոռոգման, ձկնային տնտեսության, ջրամատակարարման) պահանջները և բնության պահպանման պայմանները։

Ջրի հոսքը կարգավորող ջրամբարներ ունեցող էլեկտրակայանների համար պետք է կազմվեն և հաստատվեն ջրամբարի ջրային պաշարների օգտագործման հիմնական կանոնները և ջրամբարի շահագործման կանոնները՝ ըստ սահմանված կարգի։

3.2.2. Համալիր օգտագործմամբ ջրամբարով էլեկտրակայանների համար պետք է կազմվի տարբեր ջրօգտագործողների ամենամսյա ջրի օգտագործման ծավալը սահմանող տարեկան ջրատնտեսական պլան։ Ջրատնտեսական պլանը պետք է ճշգրտվի յուրաքանչյուր եռամսյակ և ամիս, հաշվի առնելով ջրի հոսքի կանխատեսումը հանրապետական հիդրոօդերևութաբանական տարածաշրջանային ծառայությունների կողմից։ էներգահամակարգում մի քանի հիդրոէլեկտրակայանների կամ կասկադների առկայության դեպքում հոսքի կարգավորումը պետք է կատարվի այնպես, որ հաշվի առնվի մյուս ջրօգտագործողների պահանջների բավարարումը, ստացվի առավելագույն էներգետիկական (վառելիքային հզորության) արդյունք։

3.2.3. Գետավարարումից առաջ ջրամբարի դատարկման և հետագա լցման ռեժիմը պետք է ապահովի.

ջրամբարի լցնումը վարարման ընթացքում մինչև նորմալ դիմհարային մակարդակը, այս կանոնից շեղում թույլատրվում է միայն ջրատնտեսական համալիրի հատուկ պահանջների դեպքում և բազմամյա կարգավորումով ջրամբարների համար,

բարենպաստ պայմաններ՝ կառույցներով ավելորդ ջրի ջրաբերուկների, ինչպես նաև սառույցի նետման համար, եթե այն նախատեսված է նախագծով, անհրաժեշտ համաձայնեցված պայմաններ ձկնային տնտեսության, ոռոգման և ջրամատակարարման համար,

էներգահամակարգում առավելագույն էներգետիկական (վառելիքային, հզորության) արդյունք ոչ էներգետիկական ջրօգտագործողների հետ համաձայնեցված սահմանափակումների պահպանմամբ, ջրնետ ելքերի կարգավորում՝ հաշվի առնելով հիդրոտեխնիկական կառույցների աշխատանքի անվտանգության ու հուսալիության և հեղեղումների դեմ պայքարի պահանջները։

Ջրամբարի լցման և դատարկման ռեժիմները սահմանափակող ոչ էներգետիկական ջրաօգտագործողների փոխհամաձայնեցված պահանջները պետք է ընդգրկվեն ջրամբարի ջրային ռեսուրսների օգտագործման հիմնական կանոնների և ջրամբարի շահագործման կանոնների մեջ։

3.2.4. էլեկտրակայանը շահագործման հանձնելու ժամանակ նախագծող կազմակերպությունը պետք է սեփականատիրոջը (պատվիրատուին) հանձնի՝ շահագրգիռ կազմակերպությունների հետ համաձայնեցված ջրամբարի ջրային ռեսուրսների օգտագործման հիմնական կանոնները և ջրամբարի շահագործման կանոնները, յուրաքանչյուր ջրթող (ջրնետ) կառույցների հիդրավլիկ բնութագրերը։

Շահագործման տվյալների կուտակման հետ մեկտեղ այդ կանոնները և բնութագրերը պետք է ճշգրտվեն և լրացվեն։

3.2.5. Ջրի բաց թողնումը ջրնետ կառուցվածքներով պետք է իրագործվի համաձայն տեղային հրահանգների և չպետք է բերի կառույցների վնասվածքների, ինչպես նաև նրանց ետևից հատակի ողողմանը, որը կարող է ազդել կառույցների կայունության վրա։

3.2.6. Ջրնետ կառուցվածքների միջով ջրի ելքի փոփոխությունը պետք է կատարվի աստիճանաբար, բիեֆներում մեծ ալիքների առաջացումից խուսափելու համար։ Ջրի ելքի արագության փոփոխությունը պետք է որոշվի ելնելով տեղային պայմաններից, հաշվի առնելով հիդրոհանգույցի ստորին բիեֆում բնակչության և տնտեսության (անվտանգության) պահանջները Ջրի ելքի նախատեսվող կտրուկ փոփոխությունների դեպքում, պետք է նախօրոք զգուշացվեն հայօդերևութաբանական ծառայության և գործադիր իշխանության տեղական մարմինները։

Հիդրոտուրբինով անցնող ջրի ելքի արագության փոփոխությունը, որպես կանոն, չի կանոնակարգվում և չի արվում ելքի փոփոխության վերաբերյալ նախազգուշացում, եթե հիդրոէլեկտրակայանների շահագործման պայմաններով այլ բան չի նախատեսված։

3.2.7. Այն հիդրոէլեկտրակայաններում, որտեղ հաշվարկային առավելագույն ջրի ելքի թողնման համար նախագծով նախատեսված է օգտագործել ջրթող կառուցվածք, որը պատկանում է այլ գերատեսչության (օրինակ՝ ոռոգում), պետք է այդ գերատեսչության հետ կազմվի համաձայնեցված հրահանգ, որը կսահմանի այդ կառուցվածքի աշխատեցնելու պայմանները և կարգը։

Հիդրոկառույցների շահագործումը սառնամանիքի ժամանակաշրջանում

3.2.8. Մինչև արտաքին օդի բացասական ջերմաստիճանի հասնելը և սառույցի առաջանալը, պետք է ստուգվեն և վերանորոգվեն սղինանետերը և սղինատղմազտիչները, աղբից և սուզագերաններից մաքրված լինեն ջրընդունիչ սարքավորումները և ջրամոտեցնող ջրանցքները, ճաղավանդակներն ու փականների փորակները, ինչպես նաև աշխատանքին պետք է նախապատրաստվեն ճաղավանդակներն ու փականների փորակները տաքացնող սարքերը, ստուգվեն սղինաազդանշանիչները և միկրոջերմաչափերը։

3.2.9. Այն կառույցների երկայնքով, որոնք հաշվարկված չեն ամբողջական սառցե դաշտի ճնշման համար, պետք է ստեղծվի սառցաբացատ, որը պահպանվում է ամբողջ ձմռան ընթացքում սառույցից ազատ վիճակում, կամ էլ պետք է կիրառվեն այլ հուսալի միջոցներ, որոնք կփոքրացնեն ծանրաբեռնվածությունը սառույցից։

3.2.10. Կայուն սառցե ծածկույթ ունեցող գետերի ջրամբարներում և դիմհարային բիեֆներում, սղինի դեմ պայքարելու համար պետք է իրականացվեն սառույցի արագ առաջացմանը նպաստող միջոցառումներ։ Դրանք են՝ ջրի հաստատուն մակարդակի պահպանումը հնարավոր բարձր նիշերում և էլեկտրակայանում ջրի մշտական ընդունումը՝ հիդրոագրեգատներով և պոմպերով անցնող հնարավոր փոքր ելքի դեպքում։

Անհրաժեշտության դեպքում թույլատրվում է հիդրոէլեկտրակայանի լրիվ կանգնեցում։

3.2.11. Այն գետերի վրա, որտեղ չի առաջանում սառցե ծածկույթ, սղինը պետք է բաց թողնվի հիդրոէլեկտրակայանների տուրբիններով (բացառությամբ շերեփավորների), իսկ դրա անհնարինության դեպքում տուրբիններից բացի նաև սղինանետներով` ջրի նվազագույն ծախսումով։ Սղինի նետման կարգը պետք է որոշվի տեղային հրահանգով։ Մեծ ջրամբարներում սղինը պետք է հավաքվի վերին բիեֆում։

3.2.12. Հիդրոէլեկտրակայանների ջրանցքների աշխատանքի ռեժիմը սղինահոսի ժամանակ պետք է ապահովի ջրի անընդհատ հոսք առանց ջրանցքի կենդանի (հոսամասի) հատվածքը լրիվ փակող սառցակապության առաջացման։ Տեղային պայմաններից ելնելով, ջրանցքի ռեժիմը պետք է կամ ապահովի սղինի տարանցում ամբողջ ուղեգծի երկայնքով, կամ էլ միաժամանակ թույլատրի նրա մասնակի կուտակումը։

Թույլատրվում է սղինի հավաքումը տղմազտիչներում (հետագա լվացումով) և օրվա կարգավորման ավազաններում։

Ջրանցքները սղինատարանցիկ ռեժիմում շահագործման պատրաստելու ժամանակ պետք է հեռացվեն այն սարքավորումները (ճաղավանդակներ, լողարկախորշեր և այլն), որոնք նեղացնում են հոսանքը։

3.2.13. Սառցապատումից աոաջ և սառցապատման ընթացքում կանոնավոր ձևով (օրը առնվազն 1 անգամ) պետք է կազմակերպվեն ջրընդունիչների տեղամասերում ջրի ջերմաստիճանների չափումներ՝ նրա գերսառեցման նշանների հայտնաբերման համար: Տաքացման համակարգի և ճաղավանդակները սառույցից մաքրելու սարքերի միացման կարգը պետք է որոշվի տեղային հրահանգով։

3.2.14. Եթե ձեռնարկված միջոցառումները (տաքացում, մաքրում) չեն կանխում ճաղավանդակների խցանումը սղինով և նրանց վրա ճնշման վտանգավոր անկումների առաջացումը, պետք է ճաղավանդակների մաքրման համար կատարվի տուրբինների (կամ պոմպերի) հերթական կանգառ։ Թույլատրվում է հիդրոտուրբիններով սղինի անցկացում, ճաղավանդակների լրիվ կամ մասնակի հեռացումով, յուրաքանչյուր դեպքում՝ տեխնիկական հիմնավորմամբ։ Այդ դեպքում պետք է ձեռնարկվեն համակարգի տեխնիկական ջրամատակարարման անխափան աշխատանքը ապահովող միջոցառումներ։

3.2.15. Հիդրոտեխնիկական կառույցների գետահատվածքներով սառույցի բաց թողնումը պետք է իրականացվի սառցաթողիչի ճակատի առավելագույն օգտագործումով, ապահովելով սառցաթողիչի անցքերի շեմի վրա ջրի բավարար շերտ։

Սառցահոսի ժամանակ սառցակուտակման առաջացման վտանգի և կառույցների համար մեծ սառցակտորների հարվածի վտանգի դեպքում, պետք է կազմակերպվեն դիտումների ժամանակավոր կետեր և ձեռնարկվեն միջոցներ սառցակուտակման վերացման և սառցե դաշտերի մանրացման համար պայթեցումներ և սառցահատման աշխատանքներ կատարելով։

Ջրամբարների շահագործումը

3.2.16. Ինտենսիվ տղմակալվող ջրամբարի, ջրավազանի կամ ջրանցքի համար պետք է կազմել ջրբերուկների դեմ պայքարելու տեղային հրահանգ։ Անհրաժեշտության դեպքում հրահանգ կազմելիս պետք է ընդգրկվեն մասնագիտական կազմակերպություններ։

3.2.17. Վարարումները բաց թողնելու ժամանակ ինտենսիվ տղմակալվող ջրամբարներում, պետք է նախագծային պրիզմայի կարգավորման սահմաններում պահպանվեն ամենացածր հնարավոր մակարդակները, եթե դա չի վնասում մյուս ջրօգտագործողներին։ Այդպիսի ջրամբարների լիալցնումը պետք է իրականացվի հնարավորին չափ ուշ ժամկետում՝ վարարման իջեցման ժամանակ։

3.2.18. Ջրամբարների, բիեֆների ջրավազանների և ջրանցքների տղմակալումը նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է պահպանել նրանց այնպիսի աշխատանքային ռեժիմները, որոնք ստեղծում են ստացվող պինդ հոսքի առավելագույն տարանցման հնարավորություն, առավելագույն պղտորություն ունեցող ջրի ընդհանուր շրջանում ջրանցքները պետք է աշխատեն հաստատունին մոտ ռեժիմում, ջրի հնարավոր մեծ ելքերով,

մաքրել ջրամբարները, բիեֆները, ջրընդունիչների շեմերը, պարզեցնել ջուրը տղմազտիչներում, կիրառել ափի ամրապնդման և ջրաբերուկապահող սարքվածքներ, կամ ջրաբերուկները հեռացնել մեխանիկական միջոցներով,

ամեն օր դատարկել բիեֆները մինչև հնարավոր նվազագույն նիշը (օրվա կանոնավորման ջրամբարների համար):

3.2.19. Այն ժամանակամիջոցում, երբ գետի ջրի բնական ելքը էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար լիովին չի օգտագործվում, ջրի ավելցուկը պետք է օգտագործվի պատվարների ստորին բիեֆների ջրաբերուկները հանելու և ջրընդունիչ սարքվածքների շեմերի լվացման համար,

3.2.20. Ջրընդունիչ կառույցներում, նրա շեմի առաջ հավաքված ջրաբերուկները կառույց անցնելու հնարավորության դեպքում, անհրաժեշտ է ջրաբերուկների կուտակումները հեռացնել լվացման միջոցով։

Ջրաբերուկների անհնարին կամ ոչ արդյունավետ լվացման ժամանակ, նրանց հեռացումը կարող է կատարվել մեխանիզմների օգնությամբ։ Ոչ պատվարային ջրառման դեպքում էլեկտրակայանների ջրառման կառույցների լվացումը կարելի է իրականացնել հոսքի տեղային նեղացնող սարքվածքով այնպես, որպեսզի ջրաբերուկի նստվածքները լվացվեն ջրի մեծ արագության ազդեցության տակ։

3.2.21. Ինտենսիվ տղմակալվող ջրամբարների վիճակի հսկողությունը և ջրաբերուկների հեռացումը պետք է կազմակերպվեն համաձայն «Փոքր և միջին տարողության ջրամբարների շահագործման կանոնների», հաշվի առնելով բնապահպանության պահանջները։

3.2.22. էլեկտրակայանների տղմազտիչները պետք է մշտապես օգտագործվեն ջրի պարզեցման համար։ Վերանորոգման համար ջրազտիչների կամ երբ նրանց առանձին խցերի անջատումը թույլատրվում է միայն այն ժամանակ, երբ ջուրը բերում է աննշան քանակությամբ ջրաբերուկներ և ազատ է այն չափամասերից, որոնք վտանգավոր են տուրբինների և ուրիշ սարքավորումների մաշման տեսանկյունից։

3.2.23. Յուրաքանչյուր էլեկտրակայանի ջրամբարում, որտեղ կան տորֆի հանքակուտակումներ, ջրընդունիչ և ջրթող կառուցվածքների գետահատվածքից վերև, առավելապես ջրի երես ելնող տեղերում պետք է կազմակերպվի ջրի երես ելնող տորֆի զանգվածների հավաքում։ Հավաքված տորֆը պետք է քարշիչով հասցնել ծանծաղուտներ և հուսալիորեն ամրացնել։

3.2.24. էլեկտրակայանների հաշվեկշռում գտնվող առանձնացված օգտագործման ջրամբարները էլեկտրակայանի շահագործման անձնակազմի ուժերով պետք է պահպանվեն պատշաճ տեխնիկական և սանիտարական վիճակում։

Այդ ջրամբարներում պետք է կատարվեն դիտարկումներ`

տղմակալման և բուսածածկման,

ափերի վերամշակման,

ջրի որակի,

ջերմաստիճանային և սառցային ռեժիմների,

տորֆի ջրի երես ելնելու,

այդ ջրամբարների ջրապաշտպան գոտիների սահմաններում բնապաշտպանության պահանջների պահպանում։

Բնապահպանման միջոցառումների կազմակերպման և անցկացման, արդյունքների և մշակումների վերլուծության համար, անհրաժեշտության դեպքում, պետք է ներգրավել մասնագիտացված կազմակերպություններ։

3.2.25. Սառնաքարե գոտիներում տեղաբաշխված ջրամբարներում պետք է անցկացվեն ջրամբարի հունում սառնային պրոցեսների ու դեֆորմացիաների, դատարկման գոտում, առափնյա և ջրափնյա գոտիների, ինչպես նաև ջրամբարի տարողության փոփոխության դիտարկումներ։ Դիտարկումների կազմությունը ծավալը և պարբերականությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է ներգրավել մասնագիտացված կազմակերպություններ։

Ջրամբարի լցման սկզբից հինգ տարի հետո և հետագայում նրա շահագործման յուրաքանչյուր հաջորդ 10 տարին մեկ, դիտարկումների արդյունքների հիման վրա, ներգրավված մասնագիտացված կազմակերպության հետ, պետք է կատարվի ջրամբարի վիճակի վերլուծություն։ Անհրաժեշտության դեպքում պետք է միջոցառումներ մշակվեն հիդրոհանգույցի շահագործման հուսալիությունը և անվտանգությունը ապահովելու համար։

Հիդրոլոգիական ԵՎ օդերԵՎութաբանական ապահովումը

3.2.26. Էլեկտրակայանների հիդրոլոգիական և օդերևութաբանական ապահովման խնդիրների մեջ պետք է մտնեն.

օդերևութաբանական տվյալների ստացումը էլեկտրակայանի աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալ վարման, ջրային պաշարների օգտագործման պլանավորման և հիդրոտեխնիկական կառույցների ջրամբարների հուսալի շահագործման կազմակերպման համար,

էլեկտրակայաններում ջրային պաշարների օգտագործման հսկողությունը, ջրի հոսքի կարգավորման, վարարումների և հորդացումների անցկացման, ոռոգման և սանիտարական բաց թողնումների, ջրամատակարարման ապահովման և այլնի համար, անհրաժեշտ տվյալների ստացումը,

տարերային երևույթներից վնասների ժամանակին կանխման կամ փոքրացման միջոցառումների ձեռնարկման համար անհրաժեշտ տեղեկության ստացումը։

3.2.27. Էլեկտրակայանները հիդրոօդերևութաբանական մարմիններից կանոնավոր կերպով պետք է ստանան հետևյալ տվյալները.

տեղեկություններ օգտագործվող ջրահոսքի մասին (ջրի ելք, մակարդակ և ջերմաստիճան, սառցային երևույթներ, ջրաբերուկներ),

ջրամբարի ամսական և տարեկան ջրային հաշվեկշիռները, օդերևութաբանական տվյալները (օդի ջերմաստիճանը և խոնավությունը, տեղումները և գոլորշիացումը, քամու ուժը և ուղղությունը, սառցածածկույթի առաջացումը, փոթորկային և ամպրոպային նախազգուշացումներ),

էլեկտրակայանների շահագործման համար անհրաժեշտ հիդրոլոգիական և օդերևութաբանական կանխատեսումները։

Անհրաժեշտության դեպքում էլեկտրակայանները հայհիդրոօդերևութաբանական մարմիններից պետք է ստանան տեղեկություններ ջրի ֆիզիկական, քիմիական և հիդրոկենսաբանական ցուցանիշների, նրանց աղտոտության մակարդակի մասին, ինչպես նաև ջրի աղտոտման մակարդակի կտրուկ փոփոխման վերաբերյալ շտապ տեղեկագրություն։

3.2.28. Հիդրոլոգիական և օդերևութաբանական կանխատեսումների և վտանգավոր երևույթների նախազգուշացումների ծավալը, ժամկետները և հանձնման կարգը պետք է սահմանվեն հիդրոօդերևութաբանական ծառայության համապատասխան մարմինների հետ համատեղ, ելնելով տեղային պայմաններից։

Էլեկտրակայանում պետք է գրանցվեն հիդրոլոգիական և օդերևութաբանական կանխատեսումները և փաստացի երևույթները։

3.2.29. Յուրաքանչյուր էլեկտրակայանում, տեղային հրահանգով որոշված ժամկետներում պետք է կազմակերպվեն դիտարկումներ՝

ջրադիմհար կառուցվածքների բիեֆների, ջրառ կառուցվածքների և ջրանցքների ջրի մակարդակի,

հիդրոտեխնիկական կառույցներով բաց թողնվող և տեխնոլոգիական սարքավորումներում օգտագործվող ջրի ելքերի,

վերին և ստորին բիեֆների կառուցվածքների մոտակայքում ջրհոսքի (գետի, ջրանցքի, ջրամբարի և այլն) սառցային ռեժիմի,

ջրի մեջ ջրաբերուկների և ջրամբարներում, բիեֆներում, ավազաններում ու ջրանցքներում նրանց կուտակումների պարունակության,

ջրի և օդի ջերմաստիճանի,

օգտագործվող կամ հեռացվող ջրի որակի ցուցանիշների (տեղային պայմաններից ելնելով) վերաբերյալ։

Հիդրոօդերևութաբանական դիտարկումների մասում տեղային հրահանգը պետք է համաձայնեցվի հիդրոօդերևութաբանական մարմինների հետ։

3.2.30. Էլեկտրակայանների կողմից օգտագործվող ջրի միջին օրական ծախսը պետք է որոշվի ջրաչափիչների (ծախսաչափիչների) ցուցմունքներով, ջրաչափիչ սարքավորումների բացակայության դեպքում, ժամանակավորապես, մինչև նշված սարքերի տեղադրումը, ջրի հոսքը կարող է հաշվառվել չափորոշող տեխնոլոգիական սարքավորման բնութագրերով և այլ հնարավոր մեթոդներով։

3.2.31. Բոլոր ջրամբարներում, որտեղ իրականացվում է ջրի հոսքի կարգավորում, պետք է կազմակերպվի հիդրոհանգույցի գետահատվածում ջրի ներհոսի ամենօրյա հաշվառում հիդրոօդերևութաբանական տարածքային մարմինների տվյալներով։

3.2.32. Հիդրոէլեկտրակայանների վերին և ստորին բիեֆների մակարդակները և հիդրոտուրբինների ճնշումը, ինչպես նաև ճաղավանդակների վրա ճնշման անկումները պետք է չափվեն սարքերով, որոնք կարող են ցուցումները հեռահար փոխանցումով հաղորդել կենտրոնական կառավարակետ։ Բիեֆներում ջրի մակարդակի և ճաղավանդակների վրա ճնշման անկումների չափման սարքերը պետք է ստուգվեն տարեկան երկու անգամ և վարարումից հետո։

3.2.33. Հրաչափ սարքավորումների զրոյական նիշերը պետք է սահմանվեն նիշերի միասնական համակարգում և ստուգվեն մակարդակաչափով, առնվազն 5 տարին մեկ։

Ցցերի և նշաձողերի շուրջը սառույցը պետք է ջարդել, ավտոմատ հենակետերը սառնամանիքի ժամանակ պետք է ջերմամեկուսացվեն:

3.3. Հիդրոտուրբինային կայանքներ

3.3.1. Հիդրոտուրբինային կայանքների շահագործման ժամանակ, պետք է ապահովվի նրանց անխափան աշխատանքը առաջադրված բեռնվածության և գործող ճնշման համար, առավելագույն հնարավոր օգտակար գործողության գործակցով։ Հիդրոէլեկտրակայանների սարքավորումը պետք է մշտապես պատրաստ լինի առավելագույն առկա բեռնվածքի և հիդրոկուտակիչ կայանների սարքավորումների պոմպային ռեժիմում աշխատանքների համար։

3.3.2. Շահագործման մեջ գտնվող հիդրոագրեգատները և օժանդակ սարքավորումները պետք է լինեն ավտոմատացված։ Հիդրոագրեգատի թողարկումը գեներատորային ռեժիմում և սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմում կանգնեցումը գեներատորային ռեժիմից և սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմից, կանգնեցումը գեներատորային ռեժիմից սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմի անցումը և հակառակը, պետք է իրականացվի մեկ հրահանգային ազդակից։ Հակադարձելի հիդրոագրեգատի դեպքում այդ սկզբունքը պետք է իրականացվի նաև պոմպային ռեժիմների և պոմպայինից գեներատորային ռեժիմի անցման դեպքում։

3.3.3. Հիդրոագրեգատները պետք է աշխատեն տուրբինային ջրատարների վրա տեղադրված փականների լրիվ բաց վիճակում, հիդրոտուրբինի ուղղորդիչ սարքի սահմանային բացումը պետք է լինի ոչ ավել այն արժեքից, որը համապատասխանում է հիդրոագրեգատի (գեներատոր-շարժիչ) առավելագույն թույլատրելի բեռնվածքին, տվյալ էջքի և արտածծման բարձրության դեպքում:

Նվազագույն էջքի և թույլատրելի արտածծման բարձրության դեպքում պոմպային ռեժիմում աշխատող պոմպ-տուրբինի ուղղորդիչ սարքի սահմանային բացումը պետք է լինի ոչ ավելի այն արժեքից, որը համապատասխանում է գեներատոր-շարժիչի առավելագույն հզորությանը շարժիչի ռեժիմում։ Աղբապահ ճաղավանդակների վրա ճնշման անկումը չպետք է գերազանցի տեղային շահագործման հրահանգում նշված սահմանային արժեքը։

3.3.4. Պահեստային հիդրոագրեգատները պետք է լինեն ավտոմատ անհապաղ գործարկմանը պատրաստ վիճակում։ Փակ ուղղորդիչ սարքով հիդրոտուրբինները (պոմպ-տուրբիններ) պետք է գտնվեն ճնշման տակ, ջրընդունիչի և արտածծման խողովակի վրա գտնվող փականների լրիվ բաց վիճակի դեպքում։

300 և ավել էջք ունեցող բարձր ճնշումային հիդրոէլեկտրակայաններում, ինչպես նաև 200-300 մ էջքով 3000 ժամից պակաս օգտագործված պահուստային հիդրոագրեգատների նախատուրբինային և ներսարքված օղակաձև փականները պետք է փակ լինեն։

200 մ-ից ցածր էջք ունեցող հիդրոէլեկտրակայաններում, պահեստային ագրեգատի նախատուրբինային փականը չպետք է փակվի, եթե այն չի կատարում օպերատիվ ֆունկցիաներ։

3.3.5. Հիդրոագրեգատները, որոնք աշխատում են սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմում, պետք է պատրաստ լինեն անհապաղ ավտոմատ փոխադրմանը գեներատորային ռեժիմի։

Հիդրոտուրբինը սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմում աշխատելիս, տուրբինի աշխատանքային անիվը պետք է ազատված լինի ջրից։

Նախատուրբինային փականներ ունեցող հիդրոէլեկտրակայաններում հիդրոագրեգատը սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմի փոխադրման ժամանակ, նախատուրբինային փականը պետք է փակվի։

3.3.6. Հիդրոագրեգատները պետք է աշխատեն պտտման հաճախության ավտոմատ կարգավորման ռեժիմում՝ առաջադրված ստատիզմով։ Հիդրոտուրբինի կարգավորիչի փոխադրումը սահմանափակիչի բացման կամ ձեռքով վարման աշխատանքի ռեժիմի, թույլատրվում է բացառիկ դեպքերում, հիդրոէլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ և էներգահամակարդի կարգավարի ծանուցմամբ։

3.3.7. Հիդրոագրեգատի ավտոմատ կարգավորումը շահագործելու ժամանակ պետք է ապահովված լինեն՝

հիդրոագրեգատի ավտոմատ և ձեռքով գործարկումը և կանգառը,

հիդրոագրեգատի կայուն աշխատանքը բոլոր ռեժիմներում,

մասնակցումը Ազգային կարգավարական ծառայության (ԱԿԾ) կողմից առաջադրված հաճախությամբ էներգահամակարգի հաճախության կարգավորմանը, ստատիզմի նախադրվածքով 4,5-6,0 % սահմաններում և մեռյալ գոտում,

հիդրոագրեգատի հզորության փոփոխության ժամանակ կարգավորող օրգանների սահուն (յուղատար խողովակներում առանց ցնցումների և հիդրոհարվածների) տեղափոխումը,

կարգավորման երաշխիքների կատարումը,

հզորության ուղղորդիչ սարքի առավելագույն բացման սահմանափակման ավտոմատ փոփոխությունը ճնշման փոփոխության դեպքում,

կոմբինատորային կախվածության ավտոմատ և ձեռքով փոփոխությանը՝ ըստ էջքի (պտտվող և թիակային հիդրոտուրբինների համար)։

3.3.8. 30 ՄՎտ-ից բարձր հզորությամբ և երեքից ավել ագրեգատների քանակությամբ հիդրոէլեկտրակայանները պետք է սարքավորված լինեն ակտիվ հզորության խմբակային կարգավորման (ԱՀԽԿ) համակարգով, ըստ հաճախության և հոսանքահաղորդման էներգահամակարգի ռեժիմի երկրորդական ավտոմատ կարգավորման (ՀՀԱԿ) համար նրանց հնարավոր օգտագործմամբ։ ԱՀԽԿ-ի համակարգի անջատումը թույլատրվում է էներգահամակարգի կարգավարական ծառայության թույլտվությամբ այն դեպքում, երբ հիդրոէլեկտրակայանների սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմի պայմաններից կամ տեխնիկական վիճակից ելնելով, հնարավոր չէ ագրեգատների խմբակային կարգավորումը։

3.3.9. Ագրեգատի գործարկման, նրա նորմալ և վթարային կանգառի և արտապլանային բեռնվածքների փոփոխման թույլտվության պայմանները պետք է շարադրված լինեն հիդրոէլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված և օպերատիվ անձնակազմի աշխատանքային տեղերում գտնվող տեղային հրահանգներում։

Հիդրոագրեգատի գործարկման պայմանները և նրա աշխատանքի ռեժիմը որոշող բոլոր պարամետրերի արժեքները պետք է սահմանվեն արտադրող գործարանների և հատուկ փորձարկումների տվյալների հիման վրա։

3.3.10. Յուրաքանչյուր հիդրոագրեգատի համար պետք է որոշվի և տեղային հրահանգներով սահմանված ժամկետներում պարբերաբար վերահսկվի հետևյալ պրոցեսների նվազագույն ժամանակը՝

բեռնվածքի իջեցման ժամանակ, մինչև մեղմացման գոտի հիդրոտուրբինի ուղղորդիչ սարքի փակման,

առավելագույն արագությամբ բեռնվածքի հավաքման ժամանակ հիդրոտուրբինի ուղղորդիչ սարքի բացման,

պտտվող–թիակային և անկյունագծային հիդրոտուրբինների աշխատանքային անիվի թիակների պտույտի և կծկման,

շերեփավոր հիդրոտուրբինի կարգավորող ասեղների և շիթի շարժիչների փակման և բացման,

վթարային փակման մղակի գործարկման դեպքում ուղղորդիչ սարքի փակման,

ենթատուրբինային փականների, ինչպես նաև ջրընդունիչի վրայի վթարավերանորոգող փականների փակման և բացման,

հիդրոտուրբինի պարապ արտանետման փակման։

Բացի դրանից պարբերաբար, տեղային հրահանգին համապատասխան, պետք է ստուգվեն կարգավորման երաշխիքները։

3.3.11. Հիդրոագրեգատների շահագործման ժամանակ մնայուն և տեղափոխվող սարքերի օգնությամբ կանոնավոր չափումների և դիտարկումների ճանապարհով, պետք է կազմակերպվի սարքավորումների աշխատանքի վերահսկումը՝ տեղային հրահանգներում նշված ծավալով և պարբերությամբ։

3.3.12. Չի թույլատրվում հիդրոագրեգատի երկարատև աշխատանքը թրթռման բարձր մակարդակներում.

տուրբինի առանցքակալի իրանի հորիզոնական թրթռման (կրկնակի ամպլիտուդ) տատանաթափը, ինչպես նաև գեներատորի վերին և ստորին խաչարդների հորիզոնական թրթռման տատանաթափը, եթե նրանց վրա տեղադրված են ուղղորդիչ առանցքակալներ, կախված հիդրոագրեգատի ռոտորի պտույտի հաճախությունից չպետք է գերազանցի հետևյալ մեծությունները՝

Հիդրոագրեգատի ռոտորի պտույտ/րոպե 60 150 300 428 600

պտույտի հաճախությունը և պակաս

Թրթռման թույլատրելի մեծությունը մմ 0,18 0,16 0,12 0,10 0,08

տուրբինի կափարիչի, գեներատորի հենարանային կոնի կամ բեռնատար խաչարդի ուղղաձիգ թրթռման տատանաթափը չպետք Է գերազանցի հետևյալ մեծությունները (կախված թրթռման հաճախությունից)՝

Թրթռման հաճախությունը Հերց 1 3 6 10 16 30

և պակաս և ավել

Թրթռման թույլատրելի մմ

տատանաթափը 0,18 0,15 0,12 0,08 0,06 0,04

Հիդրոագրեգատի լիսեռի բաբախումը չպետք է գերազանցի տեղային հրահանգում նշված մեծություններից։

3.3.13. Տեղային հրահանգում յուրաքանչյուր հիդրոագրեգատի համար պետք է նշված լինեն կրկնկակալի սեգմենտների առանցքակալների և յուղատաշտակներում յուղի անվանական և առավելագույն ջերմաստիճանները։

Նախազգուշական ազդանշանը պետք է միանա տարվա տվյալ ժամանակի համար, սեգմենտի և յուղատաշտակում յուղի ջերմաստիճանի անվանականից 5.0C-ով բարձրանալու դեպքում։

Յուրաքանչյուր սեգմենտի, որում տեղադրված է ջերմաազդանշանիչը և յուղի համար ջերմաստիճանների դրվածքների մեծությունները, որոշվում են շահագործող անձնակազմի կողմից, շահագործման փորձի կամ փորձարկումների հիման վրա և մտցվում են տեղային հրահանգ։

3.3.14. Ճկուն մետաղապլաստյա սեգմենտներով հագեցված ուղղաձիգ հիդրոագրեգատների կրնկակալների շահագործումը պետք է իրականացվի տեղական հրահանգին համապատասխան, որը կազմվում է հաշվի առնելով գործող նորմատիվատեխնիկական և պատրաստող գործարանի փաստաթղթերը։

3.3.15. Հիդրոագրեգատի տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգը, հիդրոագրեգատի բոլոր աշխատանքային ռեժիմներում, պետք է ապահովի գեներատորի հենարանային հանգույցների, ռոտորի և ստատորի հովացումը, ռետինապատված տուրբինային առանցքակալի և մյուս սպառողների յուղումը։

3.3.16. Հիդրոտուրբինների կապիտալ վերանորոգումը պետք է կատարվի 5-7 տարին մեկ անգամ։ Առանձին դեպքերում, Էներգահամակարգի թույլտվությամբ, թույլատրվում է շեղում հաստատված ժամկետներից։

3.4. Տեխնիկական ջրամատակարարումը

3.4.1. Տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի շահագործման ժամանակ պետք Է ապահովվեն՝

անհրաժեշտ քանակությամբ, պահանջվող որակի և նորմատիվային ջերմաստիճանի հովացնող ջրի անխափան մատակարարումը,

տուրբինների կոնդենսատորների և տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի աղտոտման կանխումը,

շրջակա միջավայրի պահպանման պահանջների կատարումը։

3.4.2. Տուրբինների կոնդենսատորների խողովակների և այլ ջերմափոխանակիչ սարքերում նստվածքների առաջացումը, քայքայումը, տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի բուսապատումը, «ջրածաղկումը» կանխելու համար պետք է կատարվեն կանխարգելիչ միջոցառումներ։

Միջոցառումների ընտրությունը պետք է որոշվի ելնելով տեղային պայմաններից, ինչպես նաև նրանց արդյունավետությունից, շրջակա միջավայրի պահպանման պայմանների թույլատրելիությունից և տնտեսական նկատառումներից։

Կոնդենսատորների խողովակների, շրջապտույտային ջրատարների և ջրանցքների պարբերաբար մաքրումը կարող է ընդունվել որպես ժամանակավոր միջոցառում։

3.4.3. Հովացնող ջրի դիրտագոյացման ունակության դեպքում, էներգաօբյեկտի շահագործման անձնակազմը՝ հովացման աշտարակներով և ցայտային սարքավորումներով շրջադարձ ջրամատակարարման համակարգում պետք է`

անցկացնի արտափչում, ջրի թթվեցում կամ ֆոսֆատացում, կամ կիրառի նրա մշակման կոմբինացված մեթոդներ. թթվեցում և ֆոսֆատացում, կրացում և այլն,

ավելացվող ջրի թթվեցումը ծծմբական կամ աղային թթուներով թթվեցման ժամանակ նրա մեջ հիմնային բուֆերը պահի ոչ պակաս քան 1,0-0,5մգ– էկվ/դմ.3, թթուն անմիջականորեն շրջանառու ջրի մեջ մտցնելու դեպքում, նրա հիմնայնությունը պահի ոչ պակաս քան 2,0-2,5 սգ-էկվ/դմ.3, ծծմբական թթվի օգտագործման ժամանակ հետևի, որպեսզի շրջանառու ջրում սուլֆատների պարունակությունը չհասնի այնպիսի մակարդակի, որը առաջացնի բետոնե կառուցվածքների վնասում կամ կալցիումի սուլֆատի նստեցում,

շրջանառու ջրի ֆոսֆատացման ժամանակ ֆոսֆատի պարունակությունը հաշվարկված ըստ PO.34-ի, պահի 2,0-2,7 մգ/դմ.3 սահմաններում,

օկսիլիդենդիֆոսֆոնային թթու կիրառելու դեպքում, նրա պարունակությունը շրջանառու ջրում, կախված քիմիական բաղադրությունից, պահի 0,25-4,0 մգ/դմ.3 սահմաններում, ջրում այդ թթվի բաղադրությունը սահմանափակի ըստ սահմանային թույլատրելի խտության (ՍԹԽ) մինչև 0,9 մգ/դմ.3։

3.4.4. Ջերմափոխանակիչների աղտոտումը օրգանական նստվածքներից կանխելու համար, հովացնող ջրի քլորացման ժամանակ ակտիվ քլորի պարունակությունը ջրում, կոնդենսատորից ելնելիս, պետք է լինի 0,4-0,5 մգ/դմ.3 սահմաններում։

Տեխնիկական ջրամատակարարման ուղղահոս համակարգում, ջրհեռ ջրանցքների ջրում ակտիվ քլորի ներկայությունը կանխելու համար, քլորացումը պետք է կատարվի մեկից երկու կոնդենսատոր մուտք գործող հովացնող ջրի մեջ քլորային լուծույթի մատուցմամբ։

3.4.5. Հովացման աշտարակներով և ցայտային սարքավորումներով շրջանառու համակարգում ջրիմուռները ոչնչացնելու համար, ջուրը պղնձարջասպով մշակելու ժամանակ, նրա պարունակությունը հովացնող ջրում պետք է լինի 3-6 մգ/դմ.3 -ի սահմաններում։ Շրջանառու ջրամատակարարման համակարգից ջրային օբյեկտներ արտափչված ջրի նետումը, պղնձարջասպով մշակելու ժամանակ պետք է իրականացվի գործող «Մակերևույթային ջրերը կեղտաջրերից պահպանելու կանոններ»-ի համաձայն։

3.4.6. Տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգում (խոշոր ճաղավանդակների մակերևույթների, ջրամաքրման ցանցերի կառուցվածքային տարրերի, ջրընդունող և ներծծող խցիկների և ճնշումային ջրատարների) կենսաօրգանիզմներով բուսապատման ժամանակ պետք է կիրառվեն չբուսապատվող ծածկույթներ, անցկացվեն ուղիների լվացում՝ տաք ջրով, օժանդակ սարքավորումներ մուտք գործող հավացնող ջրի քլորացում, պահպանելով քլորի ակտիվ բաժնեչափը 1,5-2,5 մգ/դմ.3 1,5 ամիսը մեկ՝ 4-5 օրվա ընթացքում:

3.4.7. Տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի հիդրոտեխնիկական կառույցների շահագործումը, ինչպես նաև նրանց վիճակի վերահսկումը պետք է իրականացվի սույն Կանոնների 3.1 գլխի պահանջներին համապատասխան։

3.4.8. Տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի սարքավորումների և հիդրոհովացուցիչների աշխատանքը պետք է ապահովի կոնդենսացիոն կայանքի շահագործման համար 3.4.1. կետի պահանջների կատարումը։

Միաժամանակ պետք է հաշվի առնվեն ժողովրդական տնտեսության ոչ էներգետիկ ճյուղերի կարիքները (ոռոգման, ձկնային տնտեսության, ջրամատակարարման) և բնության պահպանման պայմանները:

3.4.9. Շրջանառու ուղիներից օդի հեռացման պարբերականությունը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի սիֆոնի բարձրությունը նրանցում չնվազի ոչ ավելի, քան 0,3 մ նախագծային մեծության հետ համեմատած։

3.4.10. Համակարգի կեղտոտումից շրջանառու պոմպի ճնշման շեղումը չպետք է գերազանցի 1,5 մ համեմատած նախագծային մեծության հետ։ Պոմպի օգգ-ի վատթարացումը աշխատող անիվի թիակների և պոմպի իրանի (միջև) արանքների բացակների մեծացման և աշխատող անիվի թիակների ոչ նույնատիպ վիճակի հետևանքով, պետք է լինի 3 %-ից ոչ ավել։

3.4.11. Շրջանառու ջրի հովացուցիչների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինեն՝

օպտիմալ աշխատանքային ռեժիմը՝ շոգետուրբինային կայանքների ամենաշահավետ (տնտեսական) վակուումի հասնելու պայմաններից ելնելով,

հովացման արդյունավետությունը՝ համաձայն նորմատիվային բնութագրերի։

3.4.12. Հիդրոհովացուցիչների, ջրընդունիչ և ջրնետ կառուցվածքների աշխատանքի օպտիմալ ռեժիմները պետք է ընտրվեն ռեժիմային քարտերին համապատասխան՝ մշակված կոնկրետ օդերևութաբանական պայմանների և էլեկտրակայանների կոնդենսացիոն ռեժիմով բեռնվածքների համար։

Հովացուցիչից հետո, հովացնող ջրի միջին օրական ջերմաստիճանի բարձրացումը, համեմատած նորմատիվային բնութագրով պահանջվածի հետ, ավելի քան 1.0C-ի դեպքում պետք է ձեռնարկվեն միջոցառումներ թերհովացման պատճառների հայտնաբերման և վերացման համար։

3.4.13. Տարանցիկ հոսքի գոտում բարձրակարգ ջրային բուսականության առաջացման դեպքում պետք է վերացվի կենսաբանական կամ մեխանիկական եղանակով։

3.4.14. Հովացման աշտարակների հիմնական կառուցվածքների (աշտարակի տարրերի, հակասառցապատման սրահակի, ջրորսիչի, ոռոգիչի, ջրաբաշխիչ սարքավորման և օդափոխիչ սարքի) զննումը պետք է կատարվի ամեն տարի, գարնանը և աշնանը։ Հայտնաբերված անսարքությունները (բացվածքները աշտարակի երեսպատվածքում, ոռոգիչում, սրահակի պտտվող վահանակների դիրքային ամրապնդիչների, ջրաբաշխիչ ջրցող սարքավորումների ոչ բավարար վիճակը) պետք է վերացվեն։ Սրահակի պտտվող վահանակները օդի դրական ջերմաստիճանի ժամանակ պետք է տեղադրվեն և հաստատվեն հորիզոնական դիրքում։

Մետաղական կառուցվածքների հակակոռոզիոն ծածկույթը, ինչպես նաև երկաթբետոնե տարրերի քայքայված պաշտպանական շերտը պետք է վերականգնվի ըստ անհրաժեշտության։ Ջրհավաք ավազանները, ինչպես նաև ջրհովացուցիչների աշտարակների ծածկույթների ասբեստացեմենտային սալիկները պետք է ունենան հուսալի հիդրոմեկուսացում։

3.4.15. Հովացնող աշտարակների ջրաբաշխիչ համակարգերը պետք է լվացվեն տարին առնվազն 2 անգամ-գարնանը և աշնանը։ Աղտոտված ծայրափողակները պետք է ժամանակին մաքրվեն, իսկ շարքից դուրս եկածները՝ փոխարինվեն։ Հովացնող աշտարակների ջրահավաք ավազանները պետք է առնվազն 2 տարին մեկ մաքրվեն տիղմից և աղբից։

3.4.16. Հովացնող աշտարակի վերանորոգման ժամանակ օգտագործվող փայտյա կառուցվածքները պետք է հականեխվեն, իսկ ամրակման դետալները՝ ցինկապատվեն։

3.4.17. Հովացնող աշտարակների ոռոգիչների կառուցվածքները պետք է մաքրվեն հանքային և օրգանական կուտակումներից։

3.4.18. Հովացնող աշտարակների ճաղավանդակները և ցանցերը պետք է զննվեն հերթափոխը մեկ անգամ և անհրաժեշտության դեպքում մաքրվեն, որպեսզի թույլ չտան ջրի էջքի անկում նրանց վրա, ոչ ավել քան 0,1 մ։

3.4.19. Ձմեռային պայմաններում հովացնող աշտարակների օգտագործման ժամանակ շրջակա տարածքի և շենքերի խոնավացման և սառցապատման դեպքում, նրանք պետք է սարքավորված լինեն ջրաորսիչ սարքերով։

3.4.20. Տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգում մի քանի զուգահեռ աշխատող հովացնող աշտարակների առկայության դեպքում և ձմռանը հովացնող ջրի ընդհանուր ծախսի պակասեցման ժամանակ, նրանց մի մասը պետք է կոնսերվացվի իրականացնելով հակահրդեհային և այլ անհրաժեշտ միջոցառումներ։ Ոռոգիչի սառցակալումից խուսափելու համար, աշխատող հովացնող աշտարակներում ոռոգման խտությունը պետք է լինի ոռոգման 1 մ.2տարածքում առնվազն 6 մ.3/ժամ, իսկ ջրի ջերմաստիճանը հովացնող աշտարակի ելքում 10.0C-ից ոչ պակաս։

3.4.21. Ձմռան ընթացքում հովացնող աշտարակի կարճատև անջատման ժամանակ պետք է ապահովվի տաք ջրի շրջապտույտը ավազանում, նրանում սառույցի առաջացումը կանխելու համար։

3.4.22. Փայտից, պոլիէթիլենից և այլ դյուրավառ նյութերից կառուցվածքային տարրերով հովացնող աշտարակը շահագործումից ժամանակավոր դուրս բերելու դեպքում, օդանցքի պատուհանները պետք է փակվեն, իսկ հովացնող աշտարակների նկատմամբ, պետք է սահմանվի հակահրդեհային հսկողություն:

3.4.23. Ծածկույթային հովացնող աշտարակների մետաղական հիմնակմախքների մանրակրկիտ զննումը պետք է անցկացվի առնվազն 10 տարին մեկ, երկաթբետոնե թաղանթներինը՝ առնվազն 5 տարին մեկ։

Հաստատված է

ՀՀ էներգետիկայի նախարարության

24.06.1998 թ. N 192-ԳՄ հրամանով

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ

Կ Ա Ն Ո Ն Ն Ե Ր

Ժ Ո Ղ Ո Վ Ա Ծ ՈՒ III

4.ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՑԱՆՑԵՐԻ ՋԵՐՄԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

4.ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՑԱՆՑԵՐԻ ՋԵՐՄԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

4.1. Վառելիքատրանսպորտային տնտեսություն

4.1.1. Վառելիքատրանսպորտային տնտեսության շահագործման ժամանակ պետք է ապահովվի՝

էներգաօբյեկտի երկաթուղային տրանսպորտի անխափան աշխատանքը և սահմանված ժամկետներում երկաթուղային վագոնների, ցիստեռնների և այլ փոխադրամիջոցների մեքենայացված բեռնաթափումը,

վառելիքի ընդունումը մատակարարներից և նրա որակի ու քանակի ստուգումը,

վառելիքի սահմանված պաշարի մեքենայացված պահեստավորումը և պահպանումը նվազագույն կորուստներով,

վառելիքի ժամանակին և անխափան նախապատրաստումն ու մատակարարումը կաթսայատուն,

շրջակա միջավայրի աղտոտման կանխելը նավթամթերքներից:

4.1.2. էլեկտրակայաններ մատակարարվող վառելիքի որակը պետք է համապատասխանի պետական ստանդարտներին և տեխնիկական պայմաններին։

Մատակարարի հետ կնքվող պայմանագրերում, կախված վառելիքի տեսակից, պետք է կանխապայմանված լինեն նրա տեսականիշը, խոնավությունը, ծծմբի պարունակությունը, բռնկման ջերմաստիճանը, ստորին ջերմատվությունը, խտությունը, վանադիումի պարունակությունը և այլ ցուցանիշներ՝ ըստ որոնց կատարվում է բողոքարկման աշխատանքներ։

4.1.3. Համաձայն «Էլեկտրակայաններում վառելիքի հաշվառքի կանոնների», պետք է կազմակերպվի վառելիքի ամբողջ քանակության խիստ հաշվառում, էներգաօբյեկտ նրա մուտքի, տեխնոլոգիական կարիքների համար սպառելու և պահեստներում այն պահելու ընթացքում։

Ստացվող վառելիքի հաշվառման ընթացքում պետք է ապահովվի`

մատակարարված ամբողջ հեղուկ վառելիքի կշռումը կամ չափումը,

այրված գազային վառելիքի ամբողջ քանակության որոշումը սարքերի միջոցով,

հեղուկ վառելիքի գույքագրումը,

վառելիքի որակի պարբերական, իսկ սարքերի առկայության դեպքում մշտական վերահսկումը,

բողոքարկումների ներկայացում մատակարարներին՝ վառելիքի պակասորդի և որակի անբավարարություն հայտնաբերելու դեպքում։

4.1.4. Վառելիքով ժամանած շարժակազմը պետք է զննվի։ Վնասված վագոններ կամ ցիստեռններ, ճանապարհին վառելիքի կորուստներ և «Երկաթուղիների կանոնադրությամբ» նախատեսված այլ պատճառներ հայտնաբերելու դեպքում, պետք է կազմվեն համապատասխան ակտեր, և հայցեր ներկայացվեն երկաթուղուն։

4.1.5. Վառելիքի հաշվառման համար օգտագործվող չափիչ միջոցները (կշեռքներ, լաբորատոր սարքեր և այլ չափիչ սարքվածքներ), որոնք ենթակա են պետական ստուգման և հսկողության, պետք է հավաստագրվեն ՀՀ ստանդարտացման, չափագիտության և սերտիֆիկացման վարչության կողմից սահմանված ժամկետներում։

Վառելիքի հաշվառման համար օգտագործվող չափիչ միջոցները, որոնք ենթակա չեն հավաստագրման, պետք է չափարկվեն համաձայն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ժամկետացանկի։

4.1.6. Գնացքների երթևեկությունը, ինչպես նաև վագոնների և ցիստեռնների մատուցումը և հեռացումը էլեկտրակայանում պետք է կազմակերպված լինի համաձայն «Երկաթուղային մուտքերում գնացքների սպասարկման և շահագործման կազմակերպման կարգի մասին» հրահանգի, որը կազմվում է տվյալ էլեկտրակայանի համար, հաշվի առնելով վագոնների ու ցիստեռնների բեռնաթափման նախագծով ընդունված կարգը և համաձայն երկաթուղով բեռների տեղափոխման Կանոնների։

4.1.7. էլեկտրակայանների և տրանսպորտի նախարարության ձեռնարկությունների, կամ փոխադրաառաքման սպասարկում իրականացնող այլ ձեռնարկությունների միջև կնքված պայմանագրերում, չպետք է հաշվի առնվեն (ներառվեն) էլեկտրակայանի պահեստային սարքավորումները (վագոնաթափիչներ, էստակադներ և այլն), որոնք նախատեսված են նորոգում կատարելու և վթարային իրավիճակները վերացնելու ժամանակ կաթսայատները վառելիքով ապահովելու համար։

4.1.8. Հեղուկ և գազային վառելիքի տնտեսությունների վերահսկիչ, ավտոմատ և հեռագործ կառավարման, տեխնոլոգիական պաշտպանության, ուղեկապման, ազդանշանման, հրդեհամարման, բեռնաթափման սարքավորումները, ինչպես նաև կարգավարական և տեխնոլոգիական կառավարման միջոցները պետք է լինեն սարքին վիճակում և պարբերաբար՝ ըստ ժամկետացանկի, ենթարկվեն ստուգման։

Պինդ վառելիք

(ՀՀ էլեկտրակայաններում չի օգտագործվում և մոտ ապագայում չի նախատեսվում)

Հեղուկ վառելիք

4.1.9. Հեղուկ վառելիքի տնտեսության շահագործումը պետք է կազմակերպվի «Ջերմային էլեկտրակայանների մազութային տնտեսության շահագործման տիպային հրահանգ»-ին համապատասխան։

Հեղուկ վառելիքի տնտեսության շահագործման ընթացքում պետք է ապահովված լինի տաքացված և զտված վառելիքի անխափան մատակարարումը՝ կաթսաների և գազատուրբինային կայանքների բեռնվածությանը համապատասխանող քանակությամբ և այնպիսի ճնշմամբ ու մածուցիկությամբ, որն անհրաժեշտ է այրիչների նորմալ աշխատանքի համար։

4.1.10. Հեղուկ վառելիքի խողովակաշարերի և դրանց ուղեկից շոգեխողովակների համար պետք է կազմված լինեն սահմանված ձևի տեղեկաթերթիկներ։

4.1.11. Ցիստեռնների դատարկումից հետո, մազութը հեղուկաթափ վաքերից պետք է լրիվ թափվի, և այն տեղերում, որտեղ վրածածկեր չկան, վաքերը պետք է փակվեն կափարիչներով (վանդակապատ ցանցերով)։ Ընդունման տարողություններից առաջ տեղադրված վաքերը, հիդրոփականները, գերանափականները և զտիչները, ըստ անհրաժեշտության, պետք է մաքրվեն։

4.1.12. Մազութի տնտեսությունում պետք է պահպանվեն գոլորշու հետևյալ պարամետրերը. ճնշումը՝ 8-13 կԳ/սմ.2 (0,8-1,3ՄՊա), ջերմաստիճանը՝ 200-250.0C։

4.1.13. «Բաց գոլորշիով» մազութի դատարկման ընթացքում տաքացնող սարքվածքներից գոլորշու ընդհանուր ծախսը՝ 50-60մ.3 տարողությամբ ցիստեռնի համար, չպետք է գերազանցի 900կգ/ժ-ը։

4.1.14. Մազութաթափերում (ցիստեռններում, վաքերում և ընդունող տարողություններում) մազութը պետք է տաքացվի մինչև այն ջերմաստիճանը, որը կապահովի մղող պոմպերի բնականոն աշխատանքը։

Մազութի ջերմաստիճանը ընդունող տարողություններում և պահոցներում չպետք է գերազանցի 90.0C-ը,

4.1.15. Սարքավորումների (պահոցներ, խողովակաշարեր և այլն) ջերմային մեկուսացումը պետք է լինի սարքին վիճակում։

4.1.16. Պահոցների և ընդունող տարողությունների ներքին զննումը և նկատված թերությունների վերացումը պետք է կատարվի համաձայն ժամկետացանկի, առնվազն 5 տարին մեկ։ Անհրաժեշտության դեպքում, դրանք պետք է մաքրվեն հատակային նստվածքներից։

4.1.17. Բոլոր ընդունող տարողությունների և հեղուկ վառելիքի պահպանման պահոցների համար պետք է կազմվեն աստիճանավորված աղյուսակներ հաստատված էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

4.1.18. Ըստ հաստատված ժամկետացանկի, պետք է կատարվեն՝ մազութամուղի և արմատուրի արտաքին զննում` առնվազն տարին մեկ, իսկ կաթսայատան բաժանմունքի սահմաններում՝ եռամսյակը մեկ և արմատուրի ընտրովի վերստուգում` առնվազն 4 տարին մեկ։

4.1.19. Կաթսայատներին մատակարարվող մազութի մածուցիկությունը չպետք է գերազանցի. մեխանիկական և շոգեմեխանիկական այրիչների համար՝ 2,5.0 ВУ (16մմ.2/վրկ), շոգե և ռոտացիոն այրիչների համար՝ 6.0 ВУ (44 մմ.2/վրկ):

4.1.20. Վառելիքի զտիչները պետք է մաքրվեն (շոգեփչահարմամբ, ձեռքով կամ քիմիական եղանակով), եթե նրանց դիմադրությունը հաշվարկային բեռնվածության դեպքում բարձրանում է 50%-ով՝ համեմատած սկզբնականի (մաքուր վիճակի) հետ։ Մաքրման ընթացքում զտիչ ցանցի թրծումը (կրակով մաքրելը) արգելվում է։

Մազութատաքացուցիչները պետք է մաքրվեն, եթե նրանց ջերմային հզորությունը նվազում է անվանական հզորության 30%-ի չափով։

4.1.21. Պահեստային պոմպերը, տաքացուցիչները և զտիչները պետք է լինեն սարքին և մշտապես պատրաստ գործարկման համար։

Միացման ստուգումը և աշխատող պոմպից պահեստայինին ծրագրային անցումը պետք է կատարվի համաձայն ժամկետացանկի, բայց առնվազն ամիսը մեկ։ Պահեստային ավտոմատ միացման (ՊԱՄ) սարքվածքների գործարկման ստուգումը պետք է կատարվի առնվազն եռամսյակը մեկ` համաձայն տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ծրագրի և ժամկետացանկի։

4.1.22. Վառելիքատար խողովակագծերը կամ սարքավորումները նորոգման դուրս բերելիս, դրանք պետք է հուսալիորեն անջատված լինեն աշխատանքի մեջ գտնվող սարքավորումներից, լինեն ցամաքեցված և ներքին աշխատանքների կատարման անհրաժեշտության դեպքում՝ շոգեհարված։

Վառելիքատար խողովակագծեր, անջատված տեղամասերում ուղեկից շոգե կամ այլ խողովակագծերը պետք է լինեն անջատված։

4.1.23. Մազութի պահոցը (ամբարը), ուր երկար ժամանակ վառելիք է պահվել, աշխատանքի մեջ մտցնելուց առաջ անհրաժեշտ է հատակամերձ շերտից (մինչև 0,5մ) վերցնել մազութի նմուշ՝ ըստ խոնավության վերլուծություն կատարելու համար և միջոցներ ձեռնարկել ջրի և մեծ ջրավորվածության մազութի թափանցումը կաթսայատուն կանխելու համար։

4.1.24. Ըստ հաստատված ժամկետացանկի, բայց առնվազն շաբաթը մեկ, պետք է ստուգվի այրման համար կաթսայատուն տրվող վառելիքի ջերմաստիճանի սահմանային աճման և նվազման, ճնշման նվազման ազդանշանային համակարգի գործողությունը, կառավարման վահան դուրս բերված հեռագործ մակարդակաչափիչների և պահոցներում ու ընդունիչ տարողություններում վառելիքի ջերմաստիճանը չափող սարքերի ցուցմունքների ճշտությունը։

4.1.25. Հեղուկ վառելիքի այլ տեսակների ընդունումը, պահպանումը և այրման նախապատրաստումը պետք է իրականացվի ըստ «էներգահամակարգերի շահագործման կարգադրական փաստաթղթերի ժողովածուի (ջերմատեխնիկական մասի)» (Մ. ՕՐԳՐԷՍ, 1991) կ. 1.4-ի պահանջներին համապատասխան։

Գազատուրբինային կայանքների (ԳՏԿ) հեղուկ վառելիքի ընդունման, պահպանման ԵՎ այրմանը նախապատրաստելու առանձնահատկությունները.

4.1.26. Հեղուկ վառելիքի դատարկման, պահպանման և այրման համար մատուցման ժամանակ, չի թույլատրվում ջրավորումը։ Ցիստեռնների դատարկումից հետո, շոգեհարման անհրաժեշտության դեպքում, շոգեհարման հետևանքով գոյացած ջրավորված նյութերը պետք է տեղափոխվեն մազութապահեստարանի հատուկ տարողություններ։

4.1.27. Վառելիքի դատարկումը պետք է կազմակերպվի փակ եղանակով։ Դատարկման սարքվածքները, դրանց հակակոռոզիոն ծածկույթը, շոգեուղեկից գծերները, արմատուրը և այլն, պետք է լինեն սարքին վիճակում, որպեսզի թույլ չտրվի վառելիքի աղտոտում և սառեցում։

Պահոցներում գտնվող հեղուկ վառելիքի նվազագույն և առավելագույն ջերմաստիճանները պետք է սահմանված լինեն տեղային հրահանգներով։

4.1.28. ԳՏԿ-ին մատակարարվող վառելիքը պահոցներից պետք է վերցվի վերին շերտերից՝ լողացող հավաքիչ սարքվածքներով։

4.1.29. Պահոցների հատակամերձ շերտերից վառելիքի նմուշները պետք է վերցվեն գույքագրման ժամանակ և պահոցը աշխատանքի մեջ մտցնելուց առաջ։ Հատակամերձ շերտում 0,5%-ից ավել ջրավորվածություն հայտնաբերելու դեպքում, պետք է ձեռնարկել միջոցներ ջրավորված վառելիքի այրումը կանխելու համար։ Եթե ջրավորված շերտի բարձրությունը մեծ է «մեռյալ» մնացորդի մակարդակից, ապա խոնավացած շերտը պետք է ջրաքաշվի դեպի մազութապահեստարանի հատուկ տարողությունները։

4.1.30. Շրջանառու եղանակով տաքացվող պահոցների ներքին զննումը պետք է կատարվի առնվազն 5 տարին մեկ, շոգետաքացմամբ պահոցներինը ամեն տարի, կատարելով ներպահոցային տաքացուցիչների կիպության պարտադիր հիդրավլիկ փորձարկումներ, վերացնելով հակակոռոզիոն ծածկույթի վնասվածքները։ Պահոցները, ըստ անհրաժեշտության, պետք է մաքրվեն հատակային նստվածքներից։

4.1.31. Հեղուկ վառելիքի խողովակաշարերը, մոնտաժումից կամ նորոգումից հետո, պետք է փչահարվեն գոլորշիով կամ սեղմած օդով, ենթարկվեն քիմիական լվացման և պասիվացման՝ դրան հաջորդող լվացումով` գազատուրբինային վառելիքի այնպիսի քանակությամբ, որը համապատասխանում է խողովակաշարերի եռակի տարողունակությանը։

4.1.32. ԳՏԿ-ին մատակարարվող վառելիքի մածուցիկությունը պետք է լինի ոչ ավելի. մեխանիկական բոցամուղների կիրառման դեպքում՝ 2.0 ВУ (12մմ.2/վրկ), օդային (շոգե) բոցամուղների օգտագործման դեպքում՝ 3.0 ВУ (20մմ.2/վրկ)։

4.1.33. Հեղուկ վառելիքը պետք է մաքրված լինի մեխանիկական խառնուրդների համաձայն ԳՏԿ-ի արտադրող գործարանների պահանջների։

Տեղային հրահանգներում պետք է նշված լինեն զտիչների մուտքում և ելքում ճնշման անկման թույլատրելի մեծությունները, որոնց դեպքում զտիչները պետք է դուրս բերվեն մաքրման։

4.1.34. Վառելիքի և հավելանյութի որակի ստուգման պարբերականությունը` վառելիքի պահպանման և այրման համար նրա մատուցման ընթացքում, նմուշները վերցնելու տեղերը, որակը որոշող ցուցանիշները, պետք է սահմանված լինեն տեղային հրահանգով։

4.1.35. ԳՏԿ-ում հեղուկ վառելիքների այրման դեպքում, որոնք պարունակում են կոռոզիոն ագրեսիվ տարրեր (վանադիում, ալկալիական մետաղներ և այլն), ավելի մեծ քանակությամբ, քան թույլատրվում է գործող ստանդարտներով և տեխնիկական պայմաններով, վառելիքը պետք է մշակվի էլեկտրակայանում՝ համաձայն տեղային հրահանգների (նատրիումի և կալիումի աղերից լվացում կամ հակակոռռզիոն հավելանյութերի ավելացում)։

Գազային վառելիք

4.1.36. Գազի տնտեսության շահագործման ընթացքում պետք է ապահովվի՝

կողմնակի խառնուրդներից ու խտուցքից մաքրված կաթսաների բեռնվածությանը համապատասխան քանակությամբ և պահանջվող ճնշմամբ գազի անխափան մատակարարումը հնոցային այրիչներին,

ստացվող գազի քանակության և որակի ստուգումը,

սարքավորումների անվտանգ աշխատանքը և դրանց տեխնիկական սպասարկման և նորոգման անվտանգ անցկացումը,

սարքավորումների ժամանակին և որակյալ տեխնիկական սպասարկումը և նորոգումը,

սարքավորումների տեխնիկական վիճակի և անվտանգ շահագործման հսկողությունը։

4.1.37. էներգաօբյեկտների գազի տնտեսության շահագործումը պետք է կազմակերպվի՝ համաձայն Հայլեռտեխհսկողության «Անվտանգության կանոնները գազային տնտեսությունում», «Գազից օգտվելու կանոնների», «Բնական գազով աշխատող Ջէկ-երի գազային տնտեսության շահագործման տիպային հրահանգի» և այլն։

4.1.38. Յուրաքանչյուր գազամուղի և գազակարգավորիչ կայանքի (ԳԿԿ) սարքավորանքի համար պետք է կազմվեն տեղեկաթերթիկներ, որոնք պարունակում են գազամուղը, ԳԿԿ-ի շենքը, սարքավորումները, ստուգիչ չափիչ սարքերը բնութագրող հիմնական տվյալներ, ինչպես նաև տեղեկություններ կատարված նորոգումների մասին։

4.1.39. էներգաօբյեկտում պետք է կազմվեն և տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատվեն գազավտանգ աշխատանքների ցանկը և հրահանգ կոնկրետ արտադրական պայմաններին համապատասխան նրանց նախապատրաստման ու անվտանգ անցկացման կարգի մասին։

Գազավտանգ աշխատանքները պետք է կատարվեն կարգագրով։ Անձինք, որոնք իրավունք ունեն տալ գազավտանգ աշխատանքներ կատարելու կարգագրեր, նշանակվում են էներգաօբյեկտի ղեկավարի հրամանով։ Գազավտանգ աշխատանքների ցանկը առնվազն տարին մեկ պետք է վերանայվի և վերահաստատվի։

Առավել վտանգավոր աշխատանքները (շահագործման մեջ մտցնելը, գազի գործարկումը, գազամուղների միացումը, գազամուղների և սարքավորումների «գազի տակ» նորոգումը, ԳԿԿ-ում զոդման և գազահատման կիրառմամբ աշխատանքները) պետք է կատարվեն կարգագրով և էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված հատուկ պլանով։ Աշխատանքների պլանում պետք է`

նշված լինեն աշխատանքների կատարման խիստ հաջորդականությունը, մարդկանց տեղաբաշխումը, պատասխանատու անձինք, մեխանիզմների և հարմարանքների պահանջարկը,

նախատեսված լինեն միջոցառումներ, որոնք կապահովեն տվյալ աշխատանքների առավելագույն անվտանգությունը։

4.1.40. Չի թույլատրվում ԳԿԿ-ից դուրս եկող գազի ճնշման տատանումների գերազանցումը աշխատանքային ճնշման 10%-ից։ Կարգավորիչների անսարքությունները, որոնք բերում են աշխատանքային ճնշման բարձրացման կամ իջեցման, ապահովիչ փականների աշխատանքում եղած թերությունները, ինչպես նաև գազի հոսակորուստները, պետք է վերացվեն վթարային կարգով։

4.1.41. Գազի մատակարարումը կաթսայատուն ՝ ավտոմատ կարգավորիչ փական չունեցող շրջանցիկ գազամուղով (բայպասով), արգելվում է։

4.1.42. Պաշտպանության, ուղեկապման և ազդանշանային սարքվածքների գործարկման ստուգումը պետք է կատարվի արտադրող գործարանի հրահանգներով նախատեսված ժամկետներում, բայց ոչ պակաս, քան ամիսը մեկ։

4.1.43. Գազամուղները գազով լցնելիս պետք է փչահարվեն մինչև օդի լրիվ դուրս մղումը։ Փչահարման ավարտը պետք է որոշվի վերցված նմուշների վերլուծությամբ, ընդ որում՝ թթվածնի պարունակությունը գազում չպետք է գերազանցի 1%-ը, կամ գազի այրումով, որը պետք է ընթանա հանգիստ (կայուն), առանց պայթյունների (ճարճատյունների)։

Գազամուղների փչահարման ժամանակ գազաօդային խառնուրդի բացթողումը պետք է իրականացվի այն տեղերում, որտեղ բացառվում է նրա թափանցումը շենքեր և բոցավառումը կրակի որևէ աղբյուրից։

Գազամուղները գազից դատարկվելու ժամանակ, պետք է փչահարվեն օդով կամ չեզոք գազով, մինչև գազի լրիվ արտամղումը։ Փչահարման ավարտը որոշվում է վերլուծությամբ։ Գազի մնացորդային ծավալային մասը փչահարվող օդում չպետք է գերազանցի խառնուրդի բոցավառման ստորին սահմանի 20%-ը։

4.1.44. Էլեկտրակայանների տարածքում գտնվող ստորգետնյա գազամուղների ուղեգծի շրջայցը (ստուգայցը) պետք է կատարվի համաձայն հաստատված ժամկետացանկի:

Շրջայցի ժամանակ պետք է ստուգվի գազալցվածությունը գազամուղի հորերում, ինչպես նաև գազամուղի երկու կողմերում, նրանից 15 մ հեռավորության վրա տեղադրված այլ հորերում (հեռախոսային, ջրմուղի, ջերմաֆիկացիոն, կոյուղու), հավաքիչներում, շենքերի նկուղներում և այլ շինություններում, որոնցում հնարավոր է գազի կուտակում։

Ստորգետնյա գազամուղների սպասարկման համար պետք է կազմվեն և շրջագայող զննողին հանձնվեն երկաթուղային քարտեզներ՝ նրանց հատկացված համարներով։ Յուրաքանչյուր երթուղային քարտեզում պետք է նշված լինեն գազամուղների ուղեգծերի սխեման և նրա երկարությունը, ինչպես նաև գազամուղի երկու կողմում, նրանից մինչև 15 մ հեռավորության վրա տեղադրված ստորգետնյա կառույցների ու ցանցերի հորերը և շենքերի նկուղները։

4.1.45. Նկուղներում, հորաններում, հորերում և այլ ստորգետնյա շինություններում, գազի առկայությունը պետք է ստուգվի պայթունաանվտանգ գազավերլուծիչով։

Շենքերի նկուղների օդի նմուշի վերլուծությունը կարող է կատարվել անմիջապես նկուղում պայթունաանվտանգ գազավերլուծիչով, իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում նկուղից վերցված օդի նմուշի շենքից դուրս կատարված վերլուծությամբ։

Հավաքիչներից, հորաններից, հորերից և այլ ստորգետնյա շինություններից օդի նմուշ վերցնելիս, նրանց մեջ իջնելն արգելվում է։

Նկուղներում, ինչպես նաև հորերի, հորանների, հավաքիչների և այլ ստորգետնյա շինությունների մոտ գտնվելիս, ծխելը և բաց կրակից օգտվելն արգելվում է։

4.1.46. Ուղեգծում գազալցվածություն հայտնաբերելիս, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ գազավերլուծիչով լրացուցիչ ստուգումներ և գազի արտահոսքի հայտնաբերման տեղից 50մ շառավղով հեռավորության վրա գտնվող գազալցված նկուղների, շենքերի առաջին հարկերի, հորերի օդափոխություն կատարելու համար։

Նկուղներում գազի հայտնաբերման դեպքում, շենքերում գտնվող մարդիկ լրացուցիչ պետք է զգուշացվեն՝ ծխելու, կրակից և էլեկտրասարքերից օգտվելու անթույլատրելիության մասին։

Միաժամանակ պետք է ձեռնարկվեն անհետաձգելի միջոցներ գազի հոսակորուստների հայտնաբերման և վերացման համար։

4.1.47. Գազամուղների միացման կիպությունների ստուգումը, գազամուղներում, հորերում և շինություններում գազի արտահոսքի տեղերի փնտրումը, պետք է կատարվի օճառաէմուլսիայի օգտագործումով։

Արգելվում է կրակի օգտագործումը՝ գազի արտահոսքեր հայտնաբերելու համար։

Գործող գազամուղներում հայտնաբերված բոլոր անսարքությունները և անկիպությունները պետք է անհապաղ վերացվեն։

4.1.48. Արգելվում է գազամուղից հեռացված հեղուկի թափումը կոյուղի։

4.1.49. Գազագեներատորային և արտանետված տեխնոլոգիական խոնավ և ծծումբ պարունակող (մերկապտաններ կամ ծծմբաջրածին պարունակող) բնական գազի մատակարարման և այրման դեպքում, շահագործման առանձնահատկությունները պետք է որոշվեն նախագծով և տեղային հրահանգով։

4.2. Ածխափոշու պատրաստումը

(ՀՀ էլեկտրակայաններում չի օգտագործվում և մոտ ապագայում չի նախատեսվում)

4.3. Շոգե ԵՎ ջրատաքացման կաթսայական կայանքներ

4.3.1. Կաթսաների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինեն.

բոլոր հիմնական և օժանդակ սարքավորումների աշխատանքի հուսալիությունը և անվտանգությունը,

կաթսաների անվանական արտադրողականությունը, շոգու և ջրի պարամետրերին ու որակին հասնելու հնարավորությունը,

փորձարկումների և գործարանային հրահանգների հիման վրա սահմանված աշխատանքի խնայողական ռեժիմը,

յուրաքանչյուր տիպի կաթսայի և այրվող վառելիքի տեսակի համար որոշված բեռնվածությունների կարգավորման տիրույթը,

նվազագույն թույլատրելի բեռնվածությունները,

վնասակար նյութերի թույլատրելի արտանետումները մթնոլորտ։

4.3.2. Նոր շահագործման մեջ մտնող 100կԳ/սմ.2 (9,8 ՄՊա) և, բարձր ճնշման կաթսաները մոնտաժումից հետո, հիմնական խողովակաշարերի և ջրագոլորշային տրակտի մյուս տարրերի հետ համատեղ, պետք է ենթարկվեն մաքրման։ 100 կԳ/սմ.2 (9,8 ՄՊա)-ից ցածր ճնշման և ջրատաքացուցիչ կաթսաները, շահագործման մեջ մտցնելուց առաջ, պետք է ենթարկվեն ալկալիացման։

Ալկալիացումից և քիմիական մաքրումից անմիջապես հետո պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ մաքրված մակերևույթները նստվածքային կոռոզիայից պաշտպանելու համար։

4.3.3. Նորոգումից կամ պահուստում երկարատև (3 օրից ավել) գտնվելուց հետո՝ կաթսայի գործարկումից առաջ, պետք է ստուգված լինեն օժանդակ սարքավորումների, ստուգիչ-չափիչ սարքերի, մեխանիզմների և արմատուրի հեռակառավարման միջոցների, ինքնակարգավորիչների, պաշտպանության սարքվածքների, ուղեկապման ու օպերատիվ կապի միջոցների սարքինությունը և գործարկմանը նրանց պատրաստ լինելը։ Բացահայտված անսարքությունները պետք է վերացվեն։

Ուղեկապման և պաշտպանության սարքվածքների անսարքության դեպքում, կաթսայի գործարկումն արգելվում է։

4.3.4. Կաթսայի գործարկումը պետք է կազմակերպվի հերթափոխի պետի կամ ավագ մեքենավարի ղեկավարությամբ, իսկ հիմնական կամ միջին վերանորոգումից հետո՝ արտադրամասի պետի կամ նրա տեղակալի ղեկավարությամբ։

4.3.5. Վառելուց առաջ թմբուկային կաթսան պետք է լցված լինի օդազերծված սնող ջրով։

Ուղղահոս կաթսան պետք է լցված լինի սնող ջրով, որի որակը պետք է համապատասխանի շահագործման վերաբերյալ հրահանգին՝ կախված սնող ջրի մշակման սխեմայից։

4.3.6. Չհովացած թմբուկային կաթսայի լցնումը թույլատրվում է դատարկված թմբուկի երեսին մետաղի՝ 160.0C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի դեպքում։

Եթե թմբուկի մետաղի երեսի ջերմաստիճանը գերազանցում է 140.0C-ը, նրա լցնումը ջրով՝ հիդրոճնշափորձարկման համար, արգելվում է։

4.3.7. Ուղղահոս կաթսայի լցնումը ջրով, նրանից օդի հեռացումը, ինչպես նաև լվանալու գործողությունները, պետք է կատարվեն մինչև կաթսայի տրակտում ներսարքված փականները ընկած տեղամասում՝ շոգեզտիչային վառման ռեժիմում, կամ ամբողջ տրակտով՝ վառման ուղղահոս ռեժիմում։

Ջրի ծախսը վառման ընթացքում պետք է լինի հավասար անվանականի 30%-ին։ Վառման ծախսի մեկ ուրիշ արժեք կարող է որոշվել միայն կաթսան արտադրող գործարանի հրահանգով, կամ փորձարկման արդյունքների հիման վրա ճշտված շահագործման հրահանգով։

4.3.8. Ցանցային ջրի ծախսը ջրատաքացման կաթսայի վառումից առաջ պետք է սահմանվի և պահպանվի հետագա աշխատանքի ժամանակ ոչ պակաս նվազագույն թույլատրելիից, որը որոշվում է արտադրող գործարանի կողմից յուրաքանչյուր տեսակի կաթսայի համար։

4.3.9. Բլոկային կայանքների ուղղահոս կաթսաների վառման ժամանակ, ճնշումը կաթսայի տրակտում ներսարքված փականներից առաջ պետք է պահպանվի հետևյալ մակարդակների վրա՝ 120-130կԳ/սմ.2 (12-13 ՄՊա)՝ այն կաթսաների համար, որոնց աշխատանքային ճնշումը հավասար է 140 կԳ/սմ.2 (13,8 ՄՊա) և 240-250 կգ/սմ.2 (24-25ՄՊա)՝ գերկրիտիկական ճնշման կաթսաների համար։ Այդ մեծությունների փոփոխությունը կամ կաթսայի վառումը սահող ճնշման տակ, թույլատրվում է կաթսան արտադրող գործարանի հետ համաձայնեցման դեպքում, հատուկ փորձարկումների հիման վրա:

4.3.10. Կաթսայի վառումից առաջ և կանգից հետո, հնոցը և գազանցքները, ներառյալ վերաշրջանառուները, պետք է օդափոխվեն ծխաքաշերով, ներփչող օդամղիչներով և վերաշրջանառու ծխաքաշերով, գազաօդային տրակտի փականների բաց վիճակում՝ առնվազն 10 րոպե, անվանականի 25%-ից ոչ պակաս օդի ծախսով։

Ներմղումով աշխատող կաթսաների, ինչպես նաև ծխաքաշ չունեցող ջրատաքացուցիչ կաթսաների օդափոխությունը, պետք է իրականացվի ներփչող օդամղիչների և վերաշրջանառու ծխաքաշերի միջոցով։

Դեռևս չհովացած և շոգեջրային տրակտում ավելցուկային ճնշումը պահպանած կաթսաների վառումից առաջ, օդափոխությունը պետք է սկսել ոչ շուտ, քան այրիչների վառելուց 15 րոպե առաջ։

4.3.11. Կաթսայի վառումը գազով իրականացնելուց առաջ, պետք է կատարվի կաթսայի գազատար խողովակագծերի ստուգիչ ճնշափորձարկում օդով և ստուգվի այրիչներից առաջ տեղադրված փակող արմատուրի փակման հերմետիկությունը գազով՝ համապատասխան կ. 4.1.37-ում նշված տիպային հրահանգի:

4.3.12. Կաթսաների վառումից առաջ պետք է միացված լինեն ծխաքաշը և ներփչող օդամղիչը, իսկ առանց ծխաքաշերի աշխատող կաթսաների համար ներփչող օդամղիչը։

4.3.13. Կաթսայի վառումը սկսելու պահից պետք է կազմակերպված լինի ջրի մակարդակի հսկումը թմբուկում։

Վերին ջրացուցչային սարքերի փչամաքրումը պետք է կատարվի.

40 կԳ/սմ.2 (3,9 ՄՊա) և ցածր ճնշման կաթսաների համար՝ կաթսայում մոտ 1 կԳ/սմ.2 (0,1ՄՊա) ավելցուկային ճնշում հաստատվելիս և գլխավոր շոգետար խողովակագծին միացնելուց առաջ,

40 կԳ/սմ.2 (3,9 ՄՊա)-ից բարձր ճնշման կաթսաների համար՝ կաթսայում 3 կԳ/սմ.2 (0,3 ՄՊԱ) ավելցուկային ճնշում հաստատվելիս և մեկ էլ 15-30 կԳ/սմ.2 (1,5 -3,0 ՄՊա) ճնշման դեպքում։

Կաթսայի վառման ընթացքում, ջրի մակարդակի իջեցված ցուցիչները պետք է համեմատվեն վերին ջրացուցչային սարքերի հետ (հաշվի առնելով ուղղումը)։

4.3.14. Կաթսայի վառումը տարբեր ջերմային վիճակներից պետք է կատարվի գործարկման ռեժիմին համապատասխան, որը կազմվում է կաթսան արտադրող գործարանի հրահանգի և գործարկման ռեժիմների փորձարկման արդյունքների հիման վրա։

4.3.15. Հիմնական և միջին նորոգումից հետո սառը վիճակից կաթսայի վառման ժամանակ, բայց ոչ պակաս, քան տարին մեկ, պետք է ստուգվի էկրանների, թմբուկների և հավաքիչների ջերմային տեղաշարժը՝ ըստ հենանիշերի։

4.3.16. Եթե մինչև կաթսայի գործարկումը, նրա վրա կատարվել են աշխատանքեր` կապված կցաշուրթային միացությունների և անցքերի քանդման հետ, ապա հեղույսային միացումները պետք է ձգվեն կաթսայում 3-5 կԳ/սմ.2 (0,3-0,5 ՄՊա) ավելցուկային ճնշման տակ:

Հեղույսային միացումների ձգումը ավելի բարձր ճնշման տակ, արգելվում է։

4.3.17. Կաթսաների վառումների և կանգերի ժամանակ պետք է կազմակերպվի թմբուկի ջերմաստիճանային ռեժիմի հսկողություն։ Թմբուկի ստորին ծնիչի տաքացման և սառեցման արագությունը և ջերմաստիճանային տարբերությունը՝ թմբուկի վերին ու ստորին ծնիչների միջև, չպետք է գերազանցեն թույլատրելի արժեքները.

տաքացման արագությունը կաթսայի վառման ժամանակ, 30.0C/10 րոպեում,

սառեցման արագությունը կաթսայի կանգի ժամանակ, 20.0C/10 րոպեում,

ջերմաստիճանային տարբերությունը վառման ժամանակ, 60.0C,

ջերմաստիճանային տարբերությունը կանգի ժամանակ, 80.0C։

4.3.18. Կաթսայի միացումը ընդհանուր շոգետար խողովակագծին պետք է իրականացվի միացնող շոգետարի ջրադատարկումից և տաքացումից հետո։ Միացման ժամանակ գոլորշու ճնշումը կաթսայի ելքում պետք է հավասար լինի ընդհանուր շոգետար խողովակագծում ճնշմանը։

4.3.19. Կաթսայի աշխատանքի ռեժիմը պետք է խստորեն համապատասխանի սարքավորումների փորձարկման և շահագործման հրահանգի հիման վրա կազմված ռեժիմային քարտերին։ Կաթսայի վերակառուցման և վառելիքի մակնիշի ու որակի փոփոխության դեպքում, ռեժիմային քարտը պետք է ճշգրտվի։

4.3.20. Կաթսայի աշխատանքի ժամանակ պետք է պահպանվեն աոաջնային և միջանկյալ շոգեգերտաքացուցիչների յուրաքանչյուր աստիճանում և յուրաքանչյուր հոսքում գոլորշու թույլատրելի ջերմաստիճանները ապահովող ջերմային ռեժիմները։

4.3.21. Կաթսայի աշխատանքի ժամանակ, թմբուկում ջրի վերին սահմանային մակարդակը պետք է լինի ոչ բարձր, իսկ ստորին սահմանային մակարդակը՝ ոչ ցածր այն մակարդակներից, որոնք սահմանվում են արտադրող գործարանի տվյալների և սարքավորման փորձարկումների հիման վրա։

4.3.22. Կաթսայակայանքների տաքացման մակերևույթները ծխագազերի կողմից պետք է պահպանվեն շահագործողական մաքուր վիճակում օպտիմալ ռեժիմների պահպանման և համալիր մաքրման (շոգե, օդային կամ ջրային սարքեր, իմպուլսային մաքրման սարքվածքներ, թրթռամաքրում, կոտորակամաքրում և այլն) մեքենայացված համակարգերի կիրառման ճանապարհով։ Դրա համար նախատեսված սարքվածքները, ինչպես նաև նրանց հեռավորական և ավտոմատ կառավարման միջոցները պետք է լինեն գործելու համար մշտապես պատրաստ վիճակում։

Տաքացման մակերևույթների մաքրման պարբերականությունը պետք է կանոնակարգվի ժամկետացանկով, կամ տեղային հրահանգով։

4.3.23. Կաթսաների շահագործման ժամանակ, որպես կանոն, պետք է միացված լինեն բոլոր աշխատող քարշամղիչ մեքենաները։ Երկարատև աշխատանքը քարշամղիչ մեքենաների մի մասի անջատման դեպքում, թույլատրվում է միայն կաթսայի բոլոր կողմերում հավասարաչափ գազաօդային և ջերմային ռեժիմ ապահովելու պայմանով։ Ընդ որում, պետք է ապահովվի օդի բաշխման հավասարաչափությունը այրիչների միջև և բացառվի օդի (ծխագազի) հոսքը՝ կանգնեցված օդամղիչի (ծխաքաշի) միջով։

4.3.24. Շոգեկաթսաներում, որոնք որպես հիմնական վառելիք այրում են 0,5%-ից բարձր ծծմբային մազութ, բեռնվածությունների կարգավորվող տիրույթում նրա այրումը, որպես կանոն, պետք է իրականացվի հնոցի ելքում օդի ավելցուկի գործակցի 1,03-ից պակաս արժեքների դեպքում։ Ընդ որում պարտադիր է սահմանված համալիր միջոցառումների կատարումը` կաթսան այդ ռեժիմին փոխադրելու համար (վառելիքի նախապատրաստումը, բոցամուղների և այրիչային սարքվածքների համապատասխան կառուցվածքների կիրառումը, հնոցի կիպացումը, կաթսան լրացուցիչ ստուգման սարքերով և այրման պրոցեսի ավտոմատացման միջոցներով հագեցնելը)։

4.3.25. Մազութային բոցամուղները տեղակայելուց առաջ պետք է փորձարկվեն ջրային ստենդի վրա՝ նրանց արտադրողականության, փոշիացման որակի և բոցի բացվածքի անկյան ստուգման նպատակով։ Մազութային կաթսայում տեղակայվող բոցամուղների լրակազմում, առանձին բոցամուղների անվանական արտադրողականությունների միջև տարբերությունը չպետք է գերազանցի 1,5%-ը։ Յուրաքանչյուր կաթսա պետք է ապահովված լինի բոցամուղների պաշարային լրակազմով։ Չստուգաճշտված բոցամուղների օգտագործումն արգելվում է։

4.3.26. Մազութային բոցամուղների աշխատանքը, այդ թվում նաև՝ կաթսան վառելու բոցամուղներինը, առանց նրանցում օդի կազմակերպված մատուցման, արգելվում է։

Բոցամուղների և կաթսայատան շոգեմազութախողովակագծերի շահագործման ժամանակ պետք է իրականացվեն այն պայմանները, որոնք բացառում են մազութի թափանցումը շոգետար խողովակագիծ։

4.3.27. Կաթսաների շահագործման ժամանակ, օդատաքացուցիչ տրվող օդի ջերմաստիճանը .0C, պետք է լինի ոչ ցածր հետևյալ մեծություններից՝

Վառելիքի տեսակը Օդատաքացուցիչ

խողովակային վերաօգտագործման

Մազութ, ծծմբի պարունակությունը

0,5%-ից ավելի 110 70

Մազութ, ծծմբի պարունակությունը

0,5% և պակաս 90 50

Ծծմբային մազութի այրման ժամանակ, օդի նախնական տաքացման ջերմաստիճանը պետք է ընտրվի այնպիսին, որպեսզի հեռացող գազերի ջերմաստիճանը օդատաքացուցիչից հետո կաթսայի բեռնվածությունների կարգավորվող տիրույթում, լինի ոչ պակաս 150.0C։

Այն դեպքում, երբ մազութի այրումը իրականացվում է օդի ավելցուկի գործակցի սահմանային փոքր արժեքների պայմաններում (հնոցի ելքում 1,03-ից փոքր), կամ կիրառվում են արդյունավետ հակակոռոզիոն միջոցներ (հավելանյութ, ծածկույթներ), օդատաքացուցիչներից առաջ օդի ջերմաստիճանը կարող է իջեցվել նշված մեծությունների համեմատությամբ և սահմանվել շահագործման փորձի հիման վրա։

Կաթսայի վառումը ծծմբային մազութով պետք է իրականացվի՝ նախապես միացնելով օդի տաքացման համակարգը (կալորիֆերներ, տաք օդի վերաշրջանառու համակարգ)։ Մազութային կաթսայի վառման սկզբնական ժամանակահատվածում օդի ջերմաստիճանը օդատաքացուցիչից առաջ, որպես կանոն, պետք է լինի ոչ պակաս 90.0C-ից։

4.3.28. Կաթսաների որմնապատումը պետք է լինի սարքին վիճակում։ Շրջապատող օդի 25.0C, ջերմաստիճանի դեպքում, որմնապատման մակերևույթի վրա ջերմաստիճանը պետք է լինի ոչ ավել 45.0C-ից։

4.3.29. Կաթսայի հնոցը և ամբողջ գազային տրակտը պետք է լինեն կիպ։ Օդի ներծծումները հնոցում և գազային տրակտում, մինչև շոգեգերտաքացուցիչից դուրս գալը, մինչև 420 տ/ժ շոգեարտադրողականությամբ գազամազութային շոգեկաթսաների համար, պետք է լինեն ոչ ավելի 5%, և 420 տ/ժ-ից բարձր շոգեարտադրողականության դեպքում` 3%։

Ջրատաքացուցիչ կաթսաներում օդի ներծծումները հնոցում և գազային տրակտում, մինչև տաքացման կոնվեկտիվ մակերևույթներից գազերի դուրս գալը պետք է լինեն 5%-ից ոչ ավել։

Միաեռակցված էկրաններով հնոցները և գազանցքները չպետք է ունենան օդի ներծծումներ։

Ներծծումները գազային տրակտում էկոնոմայզերի մուտքից մինչև ծխաքաշից դուրս գալը ընկած հատվածում պետք է լինեն՝ խողովակային օդատաքացուցիչի դեպքում ոչ ավել, քան 10%, իսկ վերաօգտագործման օդատաքացուցիչի դեպքում ոչ ավել քան 25%։

Ներծծումները հնոցում և գազային տրակտում գազամազութային ջրատաքացուցիչ կաթսաների համար պետք է լինեն ոչ ավել, քան 5%։

Ներծծումների նորմերը տոկոսներով տրված են կաթսաների անվանական բեռնվածության դեպքում տեսականորեն անհրաժեշտ օդի քանակությունից։

4.3.30. Կաթսան և գազանցքները շրջափակող մակերևույթների կիպությունը պետք է ստուգվի զննման և օդի ներծծումների որոշման ճանապարհով ամիսը մեկ։ Հնոցի ներծծումները պետք է որոշվեն առնվազն տարին մեկ, ինչպես նաև միջին և հիմնական վերանորոգումից առաջ ու հետո։ Կաթսայի հնոցի և գազանցքների անկիպությունները պետք է վերացվեն։

4.3.31. Կաթսայի շահագործողական փորձարկումներ պետք է անցկացվեն՝ նրա շահագործման մեջ մտցնելիս, վառելիքի մեկ այլ մակնիշի կամ տեսակի անցնելիս և կառուցվածքային փոփոխություններ կատարելուց հետո, ռեժիմային քարտի կազմման և շահագործման հրահանգի ճշգրտման համար։ Շահագործողական փորձարկումներ պետք է կատարվեն նաև առաջադրված պարամետրերից շեղումների պատճառների բացահայտման համար։

Կաթսաները պետք է սարքավորված լինեն շահագործողական փորձարկումներ անցկացնելու համար անհրաժեշտ հարմարանքներով։

4.3.32. Կաթսան պահուստի կամ վերանորոգման դուրս բերելու դեպքում, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ կաթսայի տաքացման մակերևույթների և կալորիֆերների կոնսերվացման համար՝ ջերմաէներգետիկ սարքավորումների կոնսերվացման գործող ցուցումներին համապատասխան։

4.3.33. Կաթսայի տաքացման մակերևույթներից ներքին նստվածքները պետք է հեռացվեն ջրային լվացումների միջոցով` կաթսայի վառման, կանգերի կամ քիմիական մաքրման ժամանակ։

Քիմիական մաքրումների պարբերականությունը պետք է որոշվի տեղային հրահանգներով՝ ներքին նստվածքների քանակական վերլուծության արդյունքների հիման վրա։

4.3.34. Թմբուկի սառեցումը արագացնելու նպատակով կանգնեցված կաթսայի լրասնումը՝ նրանից ջրաքաշման հետ միասին, արգելվում է։

4.3.35. Ջրի դատարկումը կանգնեցված բնական շրջանառությամբ կաթսայից, թույլատրվում է նրանում ճնշումը մինչև 10կԳ/սմ.2 (1ՄՊա) իջեցնելուց հետո, իսկ վալցային միացությունների առկայության դեպքում ջրի 80.0C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի դեպքում։ Կանգնեցված ուղղահոս կաթսայից թույլատրվում է ջուրը դատարկել մթնոլորտայինից բարձր ճնշման դեպքում։ Այդ ճնշման վերին սահմանը որոշվում է տեղային հրահանգով՝ կախված ջրաքաշման և ընդարձակիչների համակարգից։

Բլոկային էլեկտրակայանների կաթսաների կանգի ժամանակ պետք է կատարվի միջանկյալ շոգեգերտաքացուցիչի շոգեզերծում շոգին ուղարկելով տուրբինի կոնդենսատոր։

4.3.36. Կաթսան պահուստի կանգնեցնելու դեպքում, հնոցը և գազանցքները 15 րոպեից ոչ ավել օդափոխելուց հետո, քարշափչող մեքենաները պետք է կանգնեցվեն։ Գազաօդատարներում բոլոր անջատիչ փականները, սողանցքները և դիտանցքները, ինչպես նաև քարշափչող մեքենաների ուղղորդիչ սարքերը պետք է լինեն կիպ փակված։

4.3.37. Ձմեռային շրջանում, պահուստի կամ վերանորոգման մեջ գտնվող կաթսայի վրա անհրաժեշտ է սահմանել օդի ջերմաստիճանի հսկողություն։

Կաթսայատանը կամ դրսում, եթե կաթսան տեղադրված է բաց, օդի ջերմաստիճանի 0.0C-ից ցածր արժեքների դեպքում պետք է ձեռք առնվեն միջոցներ՝ հնոցում և գազանցքներում, թմբուկի ծածկի ներսում, ջրաքաշման և փչամաքրման սարքերի, կալորիֆերների, ստուգիչ-չափիչ սարքերի տվիչների և իմպուլսային գծերի տեղամասերում օդի դրական ջերմաստիճան ապահովելու համար, ինչպես նաև պետք է կազմակերպվի ջրի տաքացումը կաթսաներում կամ նրա շրջանառությունը էկրանային համակարգում։

4.3.38. Նորոգման դուրս բերելու դեպքում, կաթսայի կանգնեցումից հետո, նրա հովացման ռեժիմը պետք է որոշվի շահագործման հրահանգներով։ Բնական շրջանառությամբ կաթսաների հովացումը՝ քարշափչող մեքենաների միջոցով, թույլատրվում է թմբուկի վերին և ստորին ծնիչների միջև մետաղի թույլատրելի ջերմաստիճանային տարբերության ապահովման դեպքում։ Թույլատրվում են ռեժիմներ՝ թմբուկում ջրի մակարդակի պահպանմամբ և առանց պահպանման։

Ուղղահոս կաթսաների հովացումը կարելի է իրականացնել անմիջապես կանգնեցումից հետո։

4.3.39. Կանգնեցված կաթսայի վերահսկումը հերթապահ անձնակազմի կողմից, պետք է իրականացվի մինչև նրանում ճնշման լրիվ իջեցումը և էլեկտրաշարժիչներից լարման լրիվ հանումը։ Գազերի և օդի ջերմաստիճանի հսկողությունը օդատաքացուցիչի և հեռացող գազերի շրջանում, կարող Է դադարեցվել ոչ շուտ, քան կաթսայի կանգնեցումից 24 ժամ հետո։

4.3.40. Կաթսաների՝ գազային վառելիքով աշխատանքի դեպքում, երբ մազութը պահուստային կամ վառման վառելիք է, մազութատնտեսության և մազութախողովակաշարերի համակարգը պետք է լինի այնպիսի վիճակում, որպեսզի ապահովվի մազութի անհապաղ մատուցումը կաթսաներին։

4.3.41. Կաթսայատան սահմաններում մազութախողովակաշարերի կամ գազախողովակաշարերի պատռման կամ մազութի (գազի) ուժեղ արտահոսքերի դեպքում պետք է ձեռնարկվեն բոլոր միջոցները վնասված տեղամասերից վառելիքի արտահոսքը դադարեցնելու, հրդեհի կամ պայթյունի վտանգը կանխելու համար, ընդհուպ մինչև մազութապոմպակայանի անջատումը և գազակարգավորիչ կայանում (ԳԿԿ) փակող արմատուրի փակումը։

4.3.42. Կաթսան պետք Է անհապաղ կանգնեցվի և անջատվի (առանց ղեկավարության հետ համաձայնեցնելու) հետևյալ դեպքերում.

ա) թմբուկում ջրի մակարդակի անթույլատրելի բարձրացման կամ իջեցման ժամանակ, նաև թմբուկում ջրի մակարդակի հսկման բոլոր սարքերի շարքից դուրս գալուց,

բ) թմբուկում ջրի մակարդակի արագ իջեցման դեպքում, չնայած կաթսայի ուժեղացված սնուցմանը,

գ) ջրատաքացման և ուղղահոս շոգեկաթսաների սնող ջրի բոլոր ծախսաչափերի շարքից դուրս գալուց (եթե այդ դեպքում առաջ են եկել ռեժիմի խախտումներ, որոնք պահանջում են սնման ենթակարգավորում), կամ ուղղահոս կաթսայի ցանկացած հոսքի սնման ընդհատում ավելի քան 30 վրկ-ով,

դ) բոլոր սնող սարքերի (պոմպերի) գործողության դադարեցման դեպքում,

ե) շոգեջրային տրակտում ճնշման անթույլատրելի բարձրացման դեպքում,

զ) ապահովիչ Փականների կամ դրանց Փոխարինող ապահովիչ այլ սարքվածքների ավելի քան 50%-ի գործողության դադարեցման դեպքում,

է) ուղղահոս կաթսայի տրակտում՝ մինչև ներսարքված փականները եղած ճնշման անթույլատրելի բարձրացման կամ իջեցման դեպքում, ջրատաքացման կաթսայի տրակտում ավելի քան 10 վրկ ճնշման անթույլատրելի իջեցման դեպքում,

ը) շոգեջրային տրակտի խողովակների պատռման կամ կաթսայի հիմնական տարրերում (թմբուկում, հավաքիչներում, դուրս բերված ցիկլոններում, շոգեջրային խառնուրդի, ինչպես նան ջրի իջուցիկ խողովակներում), շոգեխողովակաշարերում, սնող խողովակաշարերում և շոգեջրային արմատուրներում ճաքերի և փքությունների հայտնաբերման դեպքում,

թ) հնոցում ջահի հանգելու դեպքում,

ժ) կարգավորիչ փականից հետո գազի կամ մազութի ճնշման անթույլատրելի ցածրացման դեպքում (այդ վառելիքներից որևէ մեկով կաթսայի աշխատանքի ժամանակ),

ի) կարգավորիչ փականներից հետո գազի և մազութի (նրանց համատեղ այրման դեպքում) ճնշումների՝ տեղային հրահանգով սահմանված մակարդակից ցածր, միաժամանակյա իջեցման դեպքում,

լ) բոլոր ծխաքաշերի (հավասարակշռված քարշով կաթսաների համար) կամ օդամղիչների, կամ էլ բոլոր վերաօգտագործման օդատաքացուցիչների անջատման դեպքում,

խ) հնոցում պայթյունի, գազանցքներում՝ դյուրավառ նստվածքների բռնկման կամ պայթման, որմնապատի փլուզման, կաթսայի հիմնակմախքի կրող հեծանների կամ սյուների մինչև կարմրության աստիճանը տաքացման դեպքերում, ինչպես նաև այլ՝ անձնակազմին կամ սարքավորմանը սպառնացող վնասվածքների դեպքում,

ծ) միջանկյալ շոգեգերտաքացուցիչի միջով շոգու ծախսի ընդհատման դեպքում,

կ) ջրատաքացման կաթսայում 10 վրկ-ից ավել տևողությամբ, նվազագույն թույլատրելիից ցածր՝ ջրի ծախսի փոքրացման դեպքում,

հ) ջրատաքացման կաթսայի ելքում ջրի ջերմաստիճանի՝ թույլատրելիից ավել բարձրանալու դեպքում,

ձ) կաթսայատան անձնակազմին, սարքավորման կամ կաթսայի պաշտպանության սխեմայի մեջ մտնող անջատող արմատուրի հեռագործ կառավարման շղթաներին սպառնացող հրդեհի դեպքում,

ղ) հեռագործ և ավտոմատ կառավարման սարքվածքներում կամ բոլոր ստուգիչ-չափիչ սարքերում լարման վերացման դեպքում,

ճ) կաթսայի սահմաններում մազութախողովակի կամ գազախողովակի պատռման դեպքում։

4.3.43. Կաթսան պետք է կանգնեցվի էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կարգադրությամբ, այդ մասին տեղյակ պահելով էներգահամակարգի կարգավարին, հետևյալ դեպքերում.

ա) կաթսաների տաքացման մակերևույթների խողովակներում, շոգեջրախառնուրդի վերամբարձ, ինչպես նաև ջրի իջուցիկ խողովակներում, շոգեխողովակագծերում, հավաքիչներում, սնուցող խողովակաշարերում անցքերի, ինչպես նաև արմատուրից, կցաշուրթային և վալցային միացություններից ջրի և գոլորշու արտահոսքերի հայտնաբերման դեպքում,

բ) տաքացման մակերևույթների մետաղի ջերմաստիճանի անթույլատրելի բարձրացման դեպքում, եթե ջերմաստիճանի իջեցումը կաթսայի աշխատանքի ռեժիմի փոփոխությամբ չի հաջողվում,

գ) կաթսայի թմբուկում ջրի մակարդակի բոլոր հեռագործ ցուցիչների շարքից դուրս գալու դեպքում,

դ) սնող ջրի որակի՝ նորմերով սահմանվածի համեմատությամբ, կտրուկ վատացման դեպքում,

ե) առանձին պաշտպանությունների կամ հեռագործ և ավտոմատ կառավարման սարքվածքների, ստուգիչ-չափիչ սարքերի անսարքության դեպքում։

4.4. Շոգետուրբինային կայանքներ

4.4.1. Շոգետուրբինային կայանքների շահագործման ընթացքում պետք է ապահովված լինեն.

հիմնական և օժանդակ սարքավորումների աշխատանքի հուսալիությունը,

էլեկտրական և ջերմային անվանական բեռնվածությունները ընդունելու և դրանք մինչև տեխնիկական նվազագույնը փոփոխելու պատրաստականությունը,

հիմնական և օժանդակ սարքավորումների խնայողականության նորմատիվային ցուցանիշները։

4.4.2. Տուրբինի ավտոմատ կարգավորման համակարգը պետք է բավարարի հետևյալ պահանջներին.

հաստատուն կերպով դիմանա տրված էլեկտրական և ջերմային բեռնվածությանը և ապահովի դրանց սահուն փոփոխման հնարավորությունը,

հաստատուն կերպով պահպանի տուրբինի ռոտորի պտտման հաճախությունը պարապ ընթացքում և սահուն փոփոխի այն (տուրբինի ղեկավարման մեխանիզմի աշխատանքային տիրույթի սահմաններում) շոգու անվանական և գործարկման պարամետրերի դեպքում,

էլեկտրական բեռնվածության՝ մինչև զրոն ակնթարթային անկման (բեռնաթափման) դեպքում (այդ թվում գեներատորը ցանցից անջատելիս), պահպանի տուրբինի ռոտորի պտտման հաճախությունը՝ անվտանգության ավտոմատի գործարկման լարքի մակարդակից ցածր, որը համապատասխանում է շոգու առավելագույն ծախսին՝ նրա անվանական պարամետրերի և տուրբինի ցածր ճնշման մասում՝ շոգու առավելագույն բաց թողնման դեպքում։

4.4.3. Շոգետուրբինների կարգավորման համակարգի աշխատանքի պարամետրերը պետք է համապատասխանեն ԳՈՍՏ 24278-89-ին և տուրբինների մատակարարման տեխնիկական պայմաններին։

Մինչև 01.01.91 թ-ի արտադրության, շահագործման մեջ գտնվող տուրբինների ամբողջ համակազմի, ինչպես նաև արտասահմանյան ֆիրմաների տուրբինների համար, այդ պարամետրերի մեծությունները պետք է համապատասխանեն ստորև բերվածներին.

Պտտման հաճախության կարգավորման անհավասարաչափության աստիճանը (շոգու անվանական պարամետրերի դեպքում), % __________ 4-5 Անհավասարաչափության տեղային աստիճանը՝ ըստ պտտման հաճախության, %. նվազագույնը՝ բեռնվածության ցանկացած տիրույթում, ոչ պակաս __________________ 2,5 առավելագույնը՝ մինչև 15% N.անվ բեռնվածության տիրույթում, ոչ ավել ______ 10 15% Nանվ-ից մինչև առավելագույն բեռնվածության տիրույթում, ոչ ավել _____________ 6 Անզգայնության աստիճանը, ըստ պտտման հաճախության, %, ոչ ավել ___________ 0,3 Հակաճնշման և առումներում շոգու ճնշման կարգավորման անզգայնության աստիճանը`

առումում (հակաճնշումում) մինչև 2,5 կգ/սմ.2-(0,25ՄՊա) ճնշման դեպքում, կՊա, ոչ ավել _________ 5 առումում (հակաճնշումում) 2,5 կգ/սմ.2 (0,25ՄՊա) և ավել ճնշման դեպքում, %, ոչ ավել _________ 2

Հակաճնշման և կարգավորվող առումների շոգու ճնշման կարգավորման անհավասարաչափության աստիճանը պետք է բավարարի սպառողի պահանջները, որոնք համաձայնեցված են տուրբինները արտադրող գործարանի հետ, և թույլ չտա ապահովիչ փականների (սարքվածքների) գործարկում։

4.4.4. Կարգավորման և պտտման հաճախության բարձրացումից տուրբինի պաշտպանության համակարգերի բոլոր ստուգումներն ու փորձարկումները պետք է կատարվեն տուրբինները արտադրող գործարանի հրահանգների պահանջներին և «Շոգետուրբինների կարգավորման և պաշտպանության ավտոմատ համակարգերի ստուգման ու փորձարկումների մեթոդական ցուցումներ»-ին համապատասխան։

4.4.5. Անվտանգության ավտոմատը պետք է գործարկվի տուրբինի ռոտորի պտտման հաճախությունը անվանականի 10-12%-ը գերազանցելու, կամ արտադրող գործարանի կողմից նշված արժեքին հասնելու դեպքերում։

Անվտանգության ավտոմատի գործարկման դեպքում պետք է փակվեն.

թարմ շոգու և միջանկյալ գերտաքացման շոգու սևեռող, կարգավորող (սևեռող-կարգավորող) փականները,

շոգեառումների սևեռող (ընդհատիչ), կարգավորող և հետադարձ փականները, ինչպես նաև կարգավորող դիաֆրագմաները և սահափականները,

շոգու կողմնակի աղբյուրների հետ կապի շոգետարների ընդհատիչ (զատիչ) փականները։

4.4.6. Պտտման հաճախության բարձրացումից տուրբինի պաշտպանության համակարգը (ներառյալ նրա բոլոր տարրերը), արտադրող գործարանի հատուկ ցուցումների բացակայության դեպքում, պետք է փորձարկվի պտտման հաճախության բարձրացումով հետևյալ դեպքերում.

ա) տուրբինի տեղակայումից հետո,

բ) տուրբինի հիմնական նորոգումից հետո,

գ) գեներատորը ցանցից անջատելու միջոցով բեռնվածության հանումով կարգավորման համակարգի փորձարկումից առաջ,

դ) անվտանգության ավտոմատը քանդելուց հետո,

ե) տուրբինի երկարատև (30 օրից ավել) պարապուրդից հետո,

զ) կարգավորման համակարգը կամ նրա առանձին հանգույցները քանդելուց հետո,

է) ծրագրային ստուգումների ժամանակ (առնվազն 1 անգամ 4 ամսվա ընթացքում)։

Վերջին երկու դեպքերում, թույլատրվում է պաշտպանության փորձարկում՝ առանց պտտման հաճախության բարձրացման, բայց նրա ամբողջ շղթայի գործման պարտադիր ստուգմամբ։

Պտտման հաճախության բարձրացումով տուրբինի պաշտպանության փորձարկումները պետք է կատարվեն արտադրամասի պետի, կամ նրա տեղակալի ղեկավարությամբ։

4.4.7. Թարմ շոգու և միջանկյալ գերտաքացման շոգու սևեռող և կարգավորող փականները պետք է լինեն կիպ:

Այդ փականների կիպությունը պետք է ստուգվի յուրաքանչյուր խմբի համար առանձին փորձարկումներով։

Կիպության չափանիշ է հանդիսանում տուրբինի ռոտորի պտտման հաճախությունը, որը հաստատվում է ստուգվող փականների լրիվ փակվելուց հետո, դրանցից առաջ շոգու լրիվ (անվանական) կամ մասնակի ճնշման դեպքում։ Պտտման հաճախության թույլատրելի մեծությունը որոշվում է ըստ արտադրող գործարանի հրահանգի, կամ գործող «Շոգետուրբինների պաշտպանության և կարգավորման ավտոմատ համակարգերի ստուգման և փորձարկման մեթոդական ցուցումներ»-ով։

Այն տուրբինների համար, որոնց ստուգման չափանիշները բերված չեն հրահանգներում կամ մեթոդական ցուցումներում, չպետք է լինի անվանականի 50%-ից բարձր ստուգվող փականներից առաջ անվանական պարամետրերի և բանած շոգու անվանական ճնշման դեպքում։

Սևեռող և կարգավորող բոլոր փականների միաժամանակյա փակման և հակաճնշման (վակուումի) և թարմ շոգու անվանական պարամետրերի դեպքում, շոգու բացթողնումը նրանցով չպետք է բերի տուրբինի ռոտորի պտտմանը։

Փականների կիպության ստուգումը պետք է կատարվի տուրբինի տեղակայումից հետո, մինչև անվտանգության ավտոմատի ստուգումը՝ պտտման հաճախության բարձրացումով, տուրբինը հիմնական նորոգման կանգնեցնելուց առաջ, նորոգումից հետո գործարկելու դեպքում, բայց առնվազն տարին մեկ։

Տուրբինի շահագործման ընթացքում փականների կիպության նվազման նշաններ բացահայտելու դեպքում (տուրբինի գործարկման կամ կանգառի ժամանակ), պետք է անցկացվի դրանց կիպության արտահերթ ստուգում։

4.4.8. Միջանկյալ գերտաքացման և թարմ շոգու սևեռող և կարգավորող փականները, շոգեառումների սևեռող (ընդհատիչ) ու կարգավորող փականները (դիաֆրագմաները), շոգու կողմնակի աղբյուրների հետ կապի շոգետարների ընդհատիչ փականները պետք է բացվեն.

լրիվ քայլով (ընթացքով)՝ տուրբինի գործարկումից առաջ և տեղային կամ արտադրող գործարանի հրահանգներով նախատեսված դեպքերում,

քայլի ( ընթացքի) մի մասով՝ ամեն օր, տուրբինի աշխատանքի ժամանակ։

Փականները լրիվ քայլով բացելիս, պետք է վերահսկվեն նրա ընթացքի սահունությունը և նստեցումը։

4.4.9. Կարգավորվող շոգեառումների հետադարձ փականների կիպությունը և այդ շոգեառումների ապահովիչ փականների գործարկումը, պետք է ստուգվեն առնվազն տարին մեկ և տուրբինի՝ ըստ բեռնվածության անկման (բեռնաթափման), փորձարկումից առաջ։

Ջեռուցման կարգավորվող շոգեառումների հետադարձ փականները, որոնք կապ չունեն այլ տուրբինների շոգեառումների, ռեդուկցիոն-հովացման սարքվածքների և շոգու այլ աղբյուրների հետ, կիպության ստուգման կարելի է չենթարկել, եթե չկան արտադրող գործարանի հատուկ ցուցումներ։

Բոլոր շոգեառումների հետադարձ փականների նստեցումը պետք է ստուգվի յուրաքանչյուր գործարկումից առաջ և տուրբինի կանգառի դեպքում, իսկ բնականոն աշխատանքի ժամանակ պարբերաբար, ըստ Էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից սահմանված ժամկետացանկի, բայց առնվազն 4 ամիսը մեկ։

Հետադարձ փականի անսարքության դեպքում, տուրբինի աշխատանքը համապատասխան շոգեառումով արգելվում է։

4.4.10. Սևեռող (պաշտպանող, ընդհատիչ) փականների փակման ժամանակի ստուգումը, ինչպես նաև կանգնեցված, կամ պարապ ընթացքի ռեժիմում աշխատող տուրբինի կարգավորման համակարգի բնութագրերի հանումը դրանց համապատասխանությունը սույն Կանոնների 4.4.3 կետի պահանջներին և արտադրող գործարանի տվյալներին ստուգելու նպատակով, պետք է կատարվեն.

տուրբինի տեղակայումից հետո,

տուրբինի հիմնական նորոգումից, կարգավորման կամ շոգեբաշխման համակարգի հիմնական հանգույցների նորոգումից անմիջապես առաջ և հետո։

Ստատիկ բնութագրեր կազմելու համար անհրաժեշտ բեռնվածության տակ աշխատող տուրբինի կարգավորման համակարգի բնութագրերի հանումը, պետք է կատարվի.

տուրբինի տեղակայումից հետո,

տուրբինի հիմնական նորոգումից և կարգավորման կամ շոգեբաշխման համակարգի հիմնական հանգույցների նորոգումից հետո։

4.4.11. Շոգու առավելագույն ծախսին համապատասխանող բեռնվածության ակնթարթային հանումով տուրբինի կարգավորման համակարգի փորձարկումները պետք է կատարվեն.

տեղակայումից հետո տուրբինը շահագործման ընդունելու ժամանակ,

վերակառուցումներից հետո, որոնք փոխում են տուրբաագրեգատների դինամիկ բնութագիրը կամ կարգավորման համակարգի ստատիկ և դինամիկ բնութագրերը։

Էլեկտրահիդրավլիկ կերպափոխիչներով (ԷՀԿ) հանդերձված սերիական տուրբինների կարգավորման համակարգի փորձարկումները կարող են կատարվել բեռնվածության շոգեանջատումով (միայն կարգավորող փականների ակնթարթային փակումով)՝ առանց գեներատորը ցանցից անջատելու։

Տուրբինների առաջնային օրինակների, վերակառուցման ենթարկված (ագրեգատի դինամիկ բնութագրի կամ կարգավորման բնութագրերի փոփոխմամբ) տուրբինների առաջին օրինակների և ԷՀԿ-ով չհանդերձված բոլոր տուրբինների փորձարկումները պետք է կատարվեն բեռնվածությունը հանելով` գեներատորը ցանցից անջատելու միջոցով։

4.4.12. Կարգավորման կամ պաշտպանության փաստացի բնութագրերի՝ նորմատիվային մեծություններից շեղումներ, արտադրող գործարանի կողմից կամ տեղային հրահանգներում նշվածից փականների փակման ավելի մեծ տևողություններ, կամ կիպությունների վատթարացում հայտնաբերելու դեպքերում, պետք է բացահայտվեն և վերացվեն դրանց պատճառները։

4.4.13. Գործող հզորության սահմանափակիչով տուրբինների շահագործումը թույլատրվում է որպես ժամանակավոր միջոցառում, էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ, ելնելով միայն տուրբակայանքի մեխանիկական վիճակի պայմաններից։ Ընդ որում՝ տուրբինի բեռնվածությունը պետք է ցածր լինի սահմանափակիչի նախադրվածքից առնվազն 5%-ով։

4.4.14. Տուրբակայանքի յուղամատակարարման համակարգի շահագործման ժամանակ, պետք է ապահովված լինեն.

ագրեգատների աշխատանքի հուսալիությունը՝ բոլոր ռեժիմներում,

հրդեհային անվտանգությունը,

յուղի բնականոն որակի և ջերմաստիճանային ռեժիմի պահպանումը,

յուղի հոսակորուստների և հովացման համակարգ ու շրջակա միջավայր յուղի թափանցման կանխումը։

4.4.15. Պահուստային և վթարային յուղային պոմպերը և դրանց ավտոմատ միացման սարքվածքը պետք է ստուգվեն աշխատանքի մեջ, ամիսը 2 անգամ տուրբաագրեգատի աշխատանքի ժամանակ, ինչպես նաև յուրաքանչյուր գործարկումից և կանգից առաջ։

Այն տուրբինների համար, որոնց յուղման համակարգի աշխատանքային յուղապոմպը ունի անհատական էլեկտրաշարժաբեր, պահուստի ավտոմատ միացման ստուգում կանգից առաջ չի կատարվում։

4.4.16. Այն տուրբիններում, որոնք հանդերձված են տուրբաագրեգատում յուղի այրման տարածումը կանխող համակարգերով, համակարգի էլեկտրական սխեման պետք է ստուգվի սառը վիճակից տուրբինը գործարկելուց առաջ։

4.4.17. Յուղման համակարգի, կարգավորման և գեներատորի կիպացման գծերի վրա տեղադրված փակիչ արմատուրը, որի սխալ փոխարկումը կարող է բերել սարքավորման կանգառի կամ վնասվածքի, պետք է կապարակնքվի աշխատանքային դիրքում։

4.4.18. Կոնդենսացման կայանքի շահագործման ժամանակ, պետք է ապահովված լինի տուրբինի խնայողական և հուսալի աշխատանքը շահագործման բոլոր ռեժիմներում՝ պահպանելով նորմատիվային ջերմաստիճանային էջքերը կոնդենսատորում և խտուցքի որակի նորմերը։

4.4.19. Կոնդենսացման կայանքի շահագործման ժամանակ պետք է անցկացվի.

կոնդենսատորի աղտոտումը կանխարգելող միջոցառումներ (հովացնող ջրի մշակումը քիմիական և ֆիզիկական եղանակներով, գնդիկային մաքրիչ կայանքների կիրառում և այլն),

կոնդենսատորների պարբերական մաքրում, երբ հովացման մակերևույթների աղտոտվածության պատճառով, բանած շոգու ճնշումը գերազանցում է նորմատիվային մեծությունները 0,005 կգ/սմ.2 (0,5 կՊա)-ով,

կոնդենսատորի հովացման մակերևույթների և խողովակափնջի միջնորմների մաքրության հսկողություն,

հովացնող ջրի ծախսի հսկողություն (ծախսի անմիջական չափումով, կամ ըստ կոնդենսատորի ջերմային հաշվեկշռի), հովացնող ջրի ծախսի օպտիմալացում՝ նրա ջերմաստիճանին և կոնդենսատորի շոգեբեռնվածությանը համապատասխան,

վակուումային համակարգի կիպության ստուգում և նրա կիպացում, օդի ներծծումները (կգ/ժամ) կոնդենսատորի շոգեբեռնվածության 40-100% փոփոխման տիրույթում, չպետք է գերազանցեն այն մեծությունները, որոնք որոշվում են հետևյալ բանաձևով՝

G=8 + 0,065 N.անվ

որտեղ՝ Nանվ-ը կոնդենսացման ռեժիմում տուրբակայանքի անվանական էլեկտրական հզորությունն է, ՄՎտ,

կոնդենսատորի ջրային խտության ստուգում՝ խտուցքի աղապարունակության կանոնավոր հսկմամբ,

խտուցքային պոմպերից հետո, խտուցքում թթվածնի պարունակության ստուգում։

Կոնդենսացման կայանքի աշխատանքի հսկողության եղանակները և պարբերականությունը որոշվում են տեղային հրահանգներով կախված շահագործման կոնկրետ պայմաններից։

4.4.20. Խտուցքի տաքացման վերաօգտագործման համակարգի սարքավորման շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինեն.

յուրաքանչյուր տաքացուցիչից հետո սնող ջրի (խտուցքի) ջերմաստիճանի նորմատիվային մեծությունները և նրա վերջնական տաքացումը,

ջերմափոխանակիչ սարքերի հուսալիությունը։

Սնող ջրի (խտուցքի) տաքացումը, ջերմաստիճանային էջերը, տաքացնող շոգու խտուցքի գերսառեցումը՝ վերաօգտագործման համակարգի տաքացուցիչներում, պետք է ստացվեն տուրբակայանքի հիմնական նորոգումից առաջ և հետո, տաքացուցիչի նորոգումից հետո և պարբերաբար ըստ ժամկետացանկի (առնվազն ամիսը մեկ)։

4.4.21. Բարձր ճնշման տաքացուցիչի (ԲՃՏ) շահագործումը արգելվում է.

նրա պաշտպանության տարրերի բացակայության կամ անսարքության դեպքում,

մակարդակի կարգավորիչի փականի անսարքության դեպքում։

Վթարային շրջանցումով համախմբված ԲՃՏ-երի խմբի շահագործումը արգելվում է,

նույնիսկ մեկ ԲՃՏ-ի պաշտպանության տարրերի բացակայության կամ անսարքության դեպքում,

ցանկացած ԲՃՏ-ի մակարդակի կարգավորիչի փականի անսարքության դեպքում,

ցանկացած ԲՃՏ-ի շոգու անջատման դեպքում։

Բարձր ճնշման տաքացուցիչը կամ ԲՃՏ-երի խումբը պետք է անհապաղ անջատվի պաշտպանության կամ մակարդակի կարգավորիչի փականի (ՄԿՓ) անսարքության դեպքում։ Մակարդակի ավտոմատ կարգավորման համակարգի, ՄԿՓ-ից բացի, որևէ այլ տարրի անսարքության և աշխատող սարքավորման վրա այդ թերության արագ վերացման անհնարինության դեպքում տաքացուցիչը (կամ ԲՃՏ-երի խումբը) պետք է հանվի աշխատանքից՝ էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից որոշված ժամկետներում։

4.4.22. Պահուստային սնող պոմպերը, ինչպես նաև այլ պոմպային ագրեգատները, որոնք գտնվում են ավտոմատ պահուստում, պետք է լինեն սարքին և գործարկմանը միշտ պատրաստ մուտքային և ելքային խողովակաշարերի բաց սողնակներով։

Նրանց միացման ստուգումը և աշխատանքային պոմպից պահուստայինին ծրագրային անցումը, պետք է կատարվի ըստ ժամկետացանկի, բայց ոչ պակաս, քան ամիսը մեկ։

4.4.23. Հիմնական կամ միջին նորոգումից և կամ սառը վիճակից հետո տուրբինը գործարկելուց առաջ, պետք է ստուգվի հիմնական և օժանդակ սարքավորումների, տեխնոլոգիական պաշտպանության, հեռագործ և ավտոմատ կառավարման միջոցների, ստուգիչ-չափիչ սարքերի, ինֆորմացիայի և օպերատիվ կապի միջոցների սարքինությունը և միացման պատրաստականությունը։ Բոլոր բացահայտված անսարքությունները պետք է վերացվեն։

Այլ ջերմային վիճակներից ագրեգատի գործարկումների ժամանակ պաշտպանության և ուղեկապման միջոցները պետք է ստուգվեն տեղային հրահանգներին համապատասխան։

Տուրբինի գործարկումը պետք է ղեկավարի արտադրամասի հերթափոխի պետը կամ ավագ մեքենավարը, իսկ հիմնական կամ միջին նորոգումից հետո` արտադրամասի պետը կամ նրա տեղակալը։

4.4.24. Տուրբինի գործարկումը արգելվում է հետևյալ դեպքերում.

տուրբինի մեխանիկական և ջերմային ցուցանիշների թույլատրելի մեծություններից շեղման,

տուրբինի կանգառի վրա ազդող պաշտպանություններից թեկուզ և մեկի անսարքության,

շոգեբաշխման և կարգավորման համակարգում այնպիսի թերությունների առկայության, որոնք կարող են բերել տուրբինի թափավազք,

յուղման, կարգավորման գեներատորի կիպացումների որևէ յուղային պոմպի և դրանց ավտոմատ միացման սարքվածքների անսարքության,

շահագործման յուղերի նորմերից՝ յուղի որակի շեղման, կամ արտադրող գործարանի կողմից հաստատված սահմանից ցածր՝ յուղի ջերմաստիճանի իջեցման,

ըստ քիմիական բաղադրության թարմ շոգու որակի նորմերից շեղման։

4.4.25. Տուրբինի կիպացումների համար շոգու մատուցումը, շոգու և տաք ջրի նետքը կոնդենսատոր, տուրբինի տաքացման համար շոգու մատուցումը՝ առանց լիսեռադարձկեն սարքվածքի միացման, արգելվում են։ Լիսեռադարձկեն սարքվածք չունեցող տուրբինում շոգու մատուցման պայմանները որոշվում են տեղային հրահանգով։

Կաթսայից կամ շոգետար գծերից շոգու նետումները կոնդենսատոր և տուրբինի գործարկման համար շոգու մատուցումը պետք է կատարվեն՝ կոնդենսատորում շոգու այնպիսի ճնշումների դեպքում, որոնք նշված են արտադրող գործարանի հրահանգներում կամ այլ փաստաթղթերում, որը սակայն չպետք է գերազանցի 0,6կԳ/սմ.2 (60կՊա)-ը:

4.4.26. Տուրբաագրեգատների շահագործման ժամանակ առանցքակալային հենարանների թրթռաարագության միջին քառակուսային մեծությունը չպետք է գերազանցի 4,5 մմ/վրկ-ը։

Թրթռման նորմատիվային մեծությունը գերազանցելու դեպքում, պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն դրա նվազեցման համար՝ 30-օրյա ժամկետում։

Ավելի քան, 7,1 մմ/վրկ թրթռման դեպքում տուրբաագրեգատների շահագործումը 7 օրից ավել, արգելվում է, իսկ 11,2 մմ/վրկ թրթռման դեպքում՝ տուրբինը պետք է անջատվի պաշտպանության գործունեությամբ, կամ ձեռքով (ԳՈՍՏ 25364-88)։

Տուրբինը պետք է անհապաղ կանգնեցվի, եթե հաստատված ռեժիմում տեղի է ունենում պտտման հաճախության թրթռման միաժամանակյա հանկարծակի փոփոխություն մի ռոտորի երկու հենարաններում, կամ հարակից հենարաններում և կամ մի հենարանի երկու թրթռային բաղադրիչների ցանկացած սկզբնական մակարդակից 1 մմ/վրկ և ավել չափով։

Տուրբինը պետք է բեռնաթափվի և կանգնեցվի, եթե 1-3 օրվա ընթացքում տեղի է ունենում առանցքակալների որևէ հենարանի թրթռման ցանկացած բաղադրիչի սահուն աճ՝ 2 մմ/վրկ չափով։

Տուրբաագրեգատների շահագործումը ցածր հաճախության թրթռումների դեպքում՝ արգելվում է։ 1 մմ/վրկ-ը գերազանցող ցածր հաճախության թրթռումներ առաջանալու դեպքում, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ դրա վերացման համար։

Ժամանակավորապես, մինչև անհրաժեշտ սարքավորումներով հագեցումը, թույլատրվում է թրթիռի հսկում ըստ թրթռատեղափոխման տատանաթափի։ Ընդ որում, երկարատև շահագործում թույլատրվում է։

3000 պտ/րոպ պտտման հաճախության դեպքում՝ մինչև 30 մկմ տատանաթափի, և 1500 պտ/րոպ պտտման հաճախության դեպքում՝ մինչև 50 մկմ տատանաթափի դեպքերում։ Թրթռման փոփոխությունը 1-2 մմ/վրկ-ով համարժեք է տատանաթափի փոփոխության 10-20 մկմ-ին՝ 3000 պտ/րոպ պտտման հաճախության, և 20-40 մկմ-ին՝ 1500 պտ/րոպ պտտման հաճախության դեպքերում։

50 ՄՎտ և ավել հզորության տուրբաագրեգատների թրթռումը անհրաժեշտ է չափել և գրանցել առանցքակալային հենարանների թրթռումը անընդհատ վերահսկող մնայուն (ստացիոնար) սարքավորումների միջոցով, որոնք համապատասխանում են ԳՈՍՏ 27164-86-ի պահանջներին։

50 ՄՎտ-ից ցածր հզորության տուրբաագրեգատների համար, մինչև թրթռումը անընդհատ վերահսկող մնայուն սարքավորումների տեղակայումը, թույլատրվում է կիրառել շարժական սարքեր, որոնց չափագիտական բնութագրերը բավարարում են ԳՈՍՏ 27164-86-ի պահանջներին։ Ստուգման պարբերականությունը պետք է հաստատվի տեղային հրահանգով կախված տուրբաագրեգատի թրթռային վիճակից, բայց առնվազն ամիսը մեկ։

4.4.27. Տուրբինի հոսանուտ մասի վիճակի և նրանում աղային կուտակումների ստուգման համար առնվազն ամիսը մեկ պետք է ստուգվեն շոգու ճնշման մեծությունները տուրբինի ստուգիչ աստիճաններում՝ ստուգիչ հատվածամասերում շոգու անվանականին մոտ ծախսերի դեպքում։

Շոգու տվյալ ծախսի դեպքում, ճնշման բարձրացումը ստուգիչ աստիճաններում՝ համեմատած անվանականի հետ, պետք է լինի ոչ ավել 10%-ից: Ընդ որում՝ ճնշումը չպետք է գերազանցի արտադրող գործարանի սահմանած սահմանային արժեքները։

Աղային կուտակումների պատճառով, ստուգիչ աստիճաններում, ճնշումը սահմանային արժեքներին հասնելու դեպքում, պետք է կատարվի տուրբինի հոսանուտ մասի լվացում կամ մաքրում։ Վերջիններիս իրականացման եղանակը պետք է ընտրվի՝ ելնելով նստվածքների բնույթից ու բաղադրությունից, ինչպես նաև տեղային պայմաններից։

4.4.28. Շահագործման ընթացքում պետք է անընդհատ վերահսկվի տուրբակայանքի խնայողականությունը սարքավորման աշխատանքը բնութագրող ցուցանիշների վերլուծության միջոցով։

Տուրբակայանքի խնայողականության անկման պատճառների բացահայտման, նորոգման արդյունավետության գնահատման համար պետք է անցկացվեն սարքավորման շահագործման (արագացված) փորձարկումներ։

Տուրբինային սարքավորման աշխատանքի ցուցանիշների՝ նորմատիվայինից շեղումների դեպքում, պետք է վերացվեն սարքավորման արատներն ու շահագործման թերությունները։

Տուրբինների առաջնային օրինակները և վերակառուցված կամ արդիականացված տուրբինները պետք է ենթարկվեն հաշվեկշռային փորձարկումների։

4.4.29. Համապատասխան պաշտպանությունների բացակայության, կամ նրանց աշխատանքի խափանման դեպքում, տուրբինը պետք է անհապաղ անջատվի շահագործող անձնակազմի կողմից՝ անջատիչի (վթարային անջատման կոճակի) միջոցով, հետևյալ դեպքերում.

անվտանգության ավտոմատի գործարկման նախադրվածքը գերազանցող ռոտորի պտտման հաճախության,

ռոտորի անթույլատրելի առանցքային շեղման,

գլանի նկատմամբ ռոտորի դիրքի անթույլատրելի փոփոխման, յուղման համակարգում յուղի (հրակայուն հեղուկի) ճնշման անթույլատրելի իջեցման,

յուղային բաքում յուղի մակարդակի անթույլատրելի իջեցման,

ցանկացած առանցքակալից, գեներատորի լիսեռի կիպացման առանցքակալներից և տուրբաագրեգատի դիմհարային առանցքակալի ցանկացած կոճղակից թափվող յուղի ջերմաստիճանի անթույլատրելի բարձրացման,

տուրբաագրեգատի յուղի բոցավառման,

տուրբաագրեգատի լիսեռի կիպացումների համակարգում «յուղ-ջրածին» ճնշման անկման անթույլատրելի իջեցման,

տուրբագեներատորի լիսեռի կիպացումների յուղամատակարարման համակարգի հանդարտիչ բաքում յուղի մակարդակի անթույլատրելի իջեցման,

տուրբագեներատորի ջրածնային հովացման համակարգի բոլոր յուղային պոմպերի անջատման (կիպացումների առանց ներարկումային սխեմաների յուղամատակարարման համար),

ներքին վնասվածքի պատճառով տուրբագեներատորի անջատման,

կոնդենսատորում ճնշման անթույլատրելի բարձրացման,

հակաճնշումային տուրբինների վերջին աստիճանում ճնշման անթույլատրելի անկման,

տուրբաագրեգատի թրթռման հանկարծակի բարձրացման,

տուրբինի կամ տուրբագեներատորի ներսում մետաղական ձայների և անսովոր աղմուկի առաջացման,

տուրբինի կամ տուրբագեներատորի առանցքակալներից և ծայրային կիպացումներից ծխի կամ կայծերի առաջացման,

թարմ շոգու կամ միջանկյալ գերտաքացումից հետո շոգու ջերմաստիճանի անթույլատրելի իջեցման,

տուրբինում, կամ թարմ շոգու և միջանկյալ գերտաքացման շոգեգծերում հիդրավլիկ հարվածների առաջացման,

շոգեբաշխման հանգույցների, շոգեջրային ուղու խողովակաշարերի և յուղատարների չանջատվող տեղամասերի վրա խզումների կամ միջանցիկ ճեղքերի հայտնաբերման,

տուրբագեներատորի ստատորով հովացնող ջրի հոսքի ընդհատման,

գազահովացուցիչներում հովացնող ջրի ծախսի անթույլատրելի նվազման,

հեռագործ և ավտոմատ կառավարման սարքվածքների և բոլոր ստուգիչ-չափիչ սարքերի այրման անհետացման։

Տուրբինի անջատման ժամանակ վակուումի կասեցման անհրաժեշտությունը պետք է որոշվի տեղային հրահանգով՝ արտադրող գործարանի ցուցումներին համապատասխան:

Տեղային հրահանգում պետք է տրվեն ագրեգատի հսկող մեծությունների արժեքների անթույլատրելի շեղումների վերաբերյալ հստակ ցուցումներ։

4.4.30. Տուրբինը պետք է բեռնաթափվի և կանգնեցվի էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից որոշվող (էներգահամակարգի կարգավարին ծանուցմամբ) ժամանակահատվածում, հետևյալ դեպքերում.

թարմ շոգու կամ միջանկյալ գերտաքացման շոգու սևեռող փականների լռվելու,

կարգավորող փականների լռվելու կամ նրանց կոթերի պոկվելու, շոգեառումների հետադարձ փականների կամ դարձկեն դիաֆրագմաների լռվելու,

կարգավորման համակարգում անսարքությունների,

կայանքի օժանդակ սարքավորումների, սխեմայի և հաղորդակցության ուղիների բնականոն աշխատանքի խանգարումների, եթե խանգարման պատճառների վերացումը, առանց տուրբինի կանգնեցման, անհնար է, հենարանների թրթռումները 7,1 մմ/վրկ-ը գերազանցելու,

սարքավորումների կանգառի վրա ազդող տեխնոլոգիական պաշտպանությունների անսարքության բացահայտման,

առանցքակալներից, խողովակաշարերից և արմատուրից՝ հրդեհի առաջացման վտանգ ստեղծող յուղահոսքի հայտնաբերման,

ըստ քիմիական բաղադրության, թարմ յուղի որակի նորմերից շեղման, առանցքակալների հենատուփերում, հոսանքատարներում, յուղի բաքում ջրածնի անթույլատրելի պարունակության, ինչպես նաև տուրբագեներատորի իրանից, նորման գերազանցող ջրածնի հոսակորուստի հայտնաբերման։

4.4.31. Յուրաքանչյուր տուրբինի համար պետք է որոշվի ռոտորի կանգաշարժի տևողությունը՝ բանած շոգու նորմալ ճնշումով և վակուումի կասեցումով կանգառների դեպքերում։ Այդ տևողության փոփոխման դեպքում պետք է բացահայտվեն և վերացվեն շեղման պատճառները։ Կանգաշարժի տևողությունը պետք է վերահսկվի տուրբաագրեգատի բոլոր կանգերի ժամանակ:

4.4.32. Տուրբինը, 7 օր և ավել ժամկետով, պահուստի դուրս բերելու դեպքում, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ տուրբակայանքի սարքավորումների պահպանման համար։

Պահպանման եղանակը ընտրվում է էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից՝ ելնելով տեղային պայմաններից:

4.4.33. Տուրբինների շահագործումը այնպիսի սխեմաներով և այնպիսի ռեժիմներում, որոնք նախատեսված չեն նրանց մատակարարման տեխնիկական պայմաններում, թույլատրվում է արտադրող գործարանի թույլտվությամբ։

4.4.34. էլեկտրակայաններում տուրբինային սարքավորումների վերակառուցման և արդիականացման իրականացումը պետք է համաձայնեցվի արտադրող գործարանի հետ։

Վերակառուցումն ու արդիականացումը իրականացնելիս, պետք է նախատեսվի կառավարման ավտոմատացման առավելագույն աստիճանն ու նորոգապիտանիության բարձր ցուցանիշները։

4.5. Ջերմային էլեկտրակայանների բլոկային կայանքներ

4.5.1. Բլոկային կայանքների շահագործման ժամանակ պետք է կատարվեն սույն Կանոնների 4.3.1, 4.4.1, 5.1.1 և 5.3.1 կետերի պահանջները և ապահովվեն դրանց մասնակցությունը հաճախության և հզորության կարգավորմանը (կարգավարական ժամկետացանկին համապատասխան)՝ էներգահամակարգի բնականոն և վթարային ռեժիմների ժամանակ:

4.5.2. Բեռնվածության կարգավարական գրաֆիկի ծածկման համար պետք է ապահովված լինեն էներգաբլոկի բեռնվածության փոփոխումը կարգավորման տիրույթում և անհրաժեշտության դեպքում՝ մինչև տեխնիկական նվազագույնը, պահուստի դուրս բերումները և տարբեր ջերմային վիճակներից էներգաբլոկի գործարկման ռեժիմները։

4.5.3. Կոնդենսատորով շրջապտույտ կատարող ջրի լրիվ ծախսով աշխատող ջերմաֆիկացիոն էներգաբլոկները կարող են ներգրավվել էլեկտրական բեռնվածությունների կարգավարական գրաֆիկի ծածկման համար՝ պահպանելով առաքվող ջերմության տրված քանակը։ Կոնդենսատորի ներդիր փնջով կամ ցածր ճնշման գլանի (ՑՃԳ) ընդհատումով աշխատող ջերմաֆիկացիոն էներգաբլոկները, որպես կանոն, չպետք է մասնակցեն էլեկտրական բեռնվածությունների գրաֆիկի փոփոխական մասի ծածկմանը։ Առանձին դեպքերում թույլատրվում է նշված էներգաբլոկների բեռնաթափում՝ պիկային կամ պահուստային աղբյուրների վրա ջերմային բեռնվածության փոխադրմամբ: Բեռնվածության փոփոխական գրաֆիկի ծածկմանը չներգրավված ջերմաֆիկացիոն էներգաբլոկների քանակը պետք է որոշվի էներգահամակարգի կարգավարի կողմից։

Առավել խնայողական սարքավորումները (գերկրիտիկական ճնշման էներգաբլոկը, և հատկապես, շոգեգազային կայանքները), էներգահամակարգի կարգավարը պարտավոր է ներգրավել բեռնվածության փոփոխական գրաֆիկի ծածկման համար միայն այն դեպքում, երբ սպառված են ավելի ցածր խնայողական սարքավորումների հնարավորությունները։

4.5.4. էներգաբլոկի կարգավորման տիրույթի ստորին սահմանը պետք է հաստատվի` ելնելով աշխատող սարքավորումների անփոփոխ կազմի պահպանման, և առանց անձնակազմի միջամտության՝ բեռնվածության ամբողջ տիրույթում ավտոմատ կարգավորման համակարգի աշխատանքի պայմաններից։ էներգաբլոկների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինի բեռնվածության տեխնիկական նվազագույնի դեպքում աշխատանքի հնարավորությունը, որին հասնելու համար թույլատրվում է աշխատող սարքավորումների կազմի փոփոխություն և առանձին ավտոմատ կարգավորիչների անջատում։

Կարգավորման տիրույթի ստորին սահմանը և բեռնվածության տեխնիկական նվազագույնը պետք է նշված լինեն տեղային հրահանգում և ծանուցվեն կարգավարական ծառայությանը։

4.5.5. Կարգավորման տիրույթի ստորին սահմանին, կամ տեխնիկական նվազագույնին էներգաբլոկի բեռնվածության համապատասխանության դեպքում, թարմ շոգու կամ միջանկյալ գերտաքացումից հետո շոգու ջերմաստիճանի իջեցումը, պետք է լինի ոչ ավել արտադրող գործարանի կողմից նշվածից։

4.5.6. Կարգավորման տիրույթում էներգաբլոկի բեռնվածության փոփոխության սահմանային արագությունը, պետք է հաստատվի 160-800 ՄՎտ էներգաբլոկների կարգավորման տիրույթում աշխատանքի ժամանակ բեռնվածության փոփոխության սահմանային թույլատրելի արագությունների նորմերի հիման վրա։

4.5.7. Թարմ շոգու հաստատուն ճնշումով աշխատելու համար նախագծված էներգաբլոկները, թույլատրվում է շահագործել սահող ճնշման ռեժիմում՝ տուրբինի ՑՃԳ փականների մի մասի լրիվ բացումով, հատուկ փորձարկումներից և կաթսաները արտադրող գործարանի հետ այդ ռեժիմները համաձայնեցնելուց հետո միայն: Ընդ որում՝ տեղային հրահանգներում պետք է մտցվեն համապատասխան լրացումներ (փոփոխություններ):

4.5.8. Բլոկային աղազերծման կայանքներով (ԲԱԿ) հագեցված ջերմաֆիկացիոն էներգաբլոկներում, ցանցային տաքացուցիչների տաքացնող շոգու խտուցքը պետք է ուղղվի դեպի ԲԱԿ՝ միայն այդ տաքացուցիչների խողովակային համակարգի կիպության խախտումների դեպքերում:

4.5.9. էներգաբլոկների կանգը գիշերային պահուստի, պետք է կատարվի առանց սարքավորումների հովացման։ Բոլոր էներգաբլոկներում շոգեզերծման է ենթարկվում շոգու միջանկյալ գերտաքացման համակարգը, իսկ ներդիր սողնակային փականով (ՆՍ) և ներդիր զտիչներով հանդերձված ուղղահոս կաթսաներով էներգաբլոկներում՝ նաև շոգեգերտաքացուցիչ ուղիները ՆՍ-ից հետո։ Թմբուկային կաթսաներում, ինչպես նաև լիանցումային զտիչներով (ԼԱԶ) ուղղահոս կաթսաներում, պետք է կիրառվեն տեխնոլոգիական այնպիսի եղանակներ, որոնք կբացառեն խտուցքի արտանետումը շոգեգերտաքացման մակերևույթներից՝ տաք շոգեհավաքման հավաքիչներ (կոլեկտորների):

4.5.10. էլեկտրակայանների և էներգաբլոկների սարքավորումները, գործարկման և էլեկտրական սխեմաները, արմատուրները, ջերմամեկուսացումը, վառքի և ջրային տնտեսությունները պետք է գտնվեն այնպիսի վիճակում, որը հնարավորություն կտա ապահովելու առնվազն 2 էներգաբլոկների միաժամանակյա գործարկում՝ ցանկացած տևողությամբ պարապուրդից հետո։

4.5.11. էներգաբլոկի գործարկումն արգելվում է հետևյալ դեպքերում.

ա) հիմնական սարքավորումների՝ սույն Կանոններին համապատասխան գործարկումն արգելող պայմանների առկայության,

բ) էներգաբլոկի սարքավորումների կանգառի վրա ազդող տեխնոլոգիական պաշտպանություններից ցանկացած մեկի անսարքության,

գ) օպերատիվ կարգավորիչ օրգաններով հեռակառավարման սարքվածքների, ինչպես նաև վթարային իրավիճակների վերացման ժամանակ օգտագործվող արմատուրների անսարքության,

դ) բլոկային աղազերծման կայանքի միացմանը անպատրաստ լինելու,

ե) խողովակաշարերի հենարանների և զսպանակավոր կախոցների անսարքության։

4.5.12. ՑՃԳ ընդհատումով կամ կոնդենսատորի ներդիր փնջով աշխատող ջերմաֆիկացիոն էներգաբլոկները չպետք է մասնակցեն հակավթարային կարգավորմանը։

4.5.13. Տուրբինից առաջ շոգու ճնշման միացված կարգավորիչներով («մինչև ինքը» կարգավորիչներով), որոնք ազդում են կարգավորող փականների վրա և ընդգրկված չեն էներգահամակարգի հաճախության և հզորության կարգավորման համակարգի կազմում, էներգաբլոկների աշխատանքը արգելվում է։ Բացառիկ դեպքերում՝ սարքավորումների անսարքությունների կամ անկայուն աշխատանքի ժամանակ, էներգաձեռնարկության տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ և կենտրոնական կարգավարական ծառայությանը ծանուցմամբ, թույլատրվում է միացված «մինչև ինքը» կարգավորիչներով էներգաբլոկների ժամանակավոր աշխատանք։

4.5.14. էներգաբլոկի հզորության և հաճախության ավտոմատ կարգավորման համակարգի բացակայության (կամ չգործելու) դեպքում, հաճախության փոփոխության հետևանքով տուրբինի բեռնվածության հավելման կամ նվազման ժամանակ, թարմ շոգու ելակետային ճնշման վերականգնման նպատակով, անձնակազմը պետք է անհապաղ, կարգավորման տիրույթի սահմաններում, փոփոխի կաթսաների բեռնվածությունը։

Եթե բեռնվածության փոփոխությունը կարող է բերել էներգահամակարգի կայունությանը սպառնացող էլեկտրահաղորդման գծերի գերբեռնումներ, ապա տեղային հրահանգներում պետք է նշված լինեն ԿԿԾ-ի հետ համաձայնեցված հաճախության փոփոխությունները, որոնց դեպքում անձնակազմը պետք է ձեռնարկի նշված գործողությունները։

4.5.15. էներգաբլոկը պետք է անհապաղ կանգնեցվի՝ պաշտպանությունները գործելու միջոցով, կամ անձնակազմի կողմից, հետևյալ դեպքերում,

ա) միաբլոկի կաթսայի կամ երկբլոկի երկու կաթսաների կանգի,

բ) 4.4.29 կետում նշված տուրբինի վնասվածքների և աշխատանքի ռեժիմների վտանգավոր խախտումների (բացի թարմ շոգու կամ միջանկյալ գերտաքացումից հետո շոգու ջերմաստիճանի անթույլատրելի իջեցման դեպքերի) հետ կապված տուրբինի անջատման,

գ) ներքին վնասվածքների պատճառով էներգաբլոկի տրանսֆորմատորի կամ գեներատորի անջատման,

դ) բոլոր սնող պոմպերի անջատման,

ե) սնող խողովակաշարի, շոգեգծերի, օդազերծիչի իրանի խզումների և միջանցուկ ճեղքերի առաջացման,

զ) հեռագործ և ավտոմատ կառավարման սարքվածքների և էներգաբլոկի վերահսկման բոլոր չափի սարքերի լարման վերացման (անհետացման),

է) անձնակազմին, սարքավորումներին կամ էներգաբլոկի սարքավորումների պաշտպանության սխեմաների մեջ մտնող անջատիչ արմատուրի հեռակառավարման շղթաներին սպառնացող հրդեհի։

4.5.16. էներգաբլոկի գործարկումն ու կանգառը պետք է ղեկավարի էներգաբլոկի ավագ մեքենավարը կամ կաթսայատուրբինային արտադրամասի հերթափոխի պետը, իսկ հիմնական և միջին նորոգումից հետո կաթսայատուրբինային արտադրամասի պետը և նրա տեղակալը։

4.5.17. Գործող էներգաբլոկներում նախագծային գործարկման սխեմաների փոփոխություն թույլատրվում է.

սարքավորման արտադրող գործարանի հետ համաձայնեցված նոր սխեմային մշակումների (լուծումների) և գործարկման ռեժիմների նպատակային փորձարկումների համար,

տեսակային (տիպային) գործարկումների սխեմաների մոտեցմանն ու շահագործողական որակների բարելավմանն ուղղված՝ գործարկման սխեմաների արդիականացման դեպքում։

էներգաբլոկների գործարկման սխեմաների փոփոխման կամ արդիկանացման ծավալներն ու կարգը պետք է համաձայնեցվեն ՀՀԷՆ-ի հետ։

4.6. Գազատուրբինային կայանքներ

(ինքնավար ԵՎ շոգեգազատուրբինային կայանքի կազմում գործող)

4.6.1. Գազատուրբինային կայանքների (ԳՏԿ) շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինեն.

հիմնական և օժանդակ սարքավորումների աշխատանքի հուսալիությունն ու խնայողականությունը՝ բեռնվածության կարգավարական գրաֆիկի պահպանման դեպքում,

ԳՏԿ-ի տեխնիկական պայմաններին համապատասխանող անվանական պարամետրերով աշխատելու հնարավորությունը,

ճնշակների, տուրբինների և ջերմափոխանակիչ սարքերի հոսանուտ մասերի մաքրությունը,

օդի և գազի հոսակորուստների, ինչպես նաև վառելանյութի, յուղի և ջրի արտահոսքի բացակայությունը,

հիմնական և օժանդակ սարքավորումների պահպանումը շրջակա միջավայրի պաշտպանության պահանջների կատարումը ապահովող վիճակում (մեքենայական սրահում, էլեկտրակայանի տարածքում և նրան հարող տարածքում ջրի և օդի աղտոտման, աղմուկի մակարդակի նվազեցումը՝ մինչև թույլատրելի նորմերը)։

4.6.2. ԳՏԿ-ի կարգավորման համակարգը պետք է բավարարի հետևյալ պահանջներին.

կայուն կերպով ապահովի տրված էլեկտրական բեռնվածությունը,

ռոտորի պտտման անվանական հաճախության դեպքում ԳՏԿ-ն պահվի պարապ ընթացքում,

ապահովի ԳՏԿ-ի հուսալի աշխատանքը՝ գործարկման և կանգի ռեժիմներում, ինչպես նաև՝ ագրեգատի կանգը վթարային իրավիճակներում,

բեռնվածության փոփոխության դեպքում ապահովի ԳՏԿ-ի աշխատանքի ռեժիմի սահուն փոփոխում,

պահպանի ռոտորի պտտման այն հաճախությունը, որը չի բերում անվտանգության ավտոմատի գործարկում, առավելագույն բեռնվածության՝ մինչև զրոն ակնթարթային անկման դեպքում (ազատ ուժային տուրբինով ԳՏԿ-ներում բեռնվածության մեծությունը նշվում է տեխնիկական պայմաններում),

պահանջվող մակարդակի վրա պահի տուրբինից (տուրբիններից) առաջ գազերի ջերմաստիճանը, թույլ չտալով նրա բարձրացմանը մինչև սահմանայինը, որի դեպքում սկսում է գործել վթարային պաշտպանությունը,

ունենա գազերի ջերմաստիճանի սահմանափակման համակարգի ոչ ավել, քան 10.0C անզգայնություն,

ապահովի ճնշակների առանց պոմպաժների աշխատանքը,

ունենա գեներատորային լիսեռի պտտման հաճախության կարգավորման ստատիկ անհավասարաչափության աստիճան՝ անվանականի 4-5%-ի սահմաններում (անհավասարաչափության աստիճանի հնարավոր մեծացումը, կոնկրետ նմուշի ԳՏԿ-երի շահագործման պայմանների լավացման համար, պետք Է նշված լինի տեխնիկական պայմաններում։ Ստատիկ անհավասարաչափության նվազագույն տեղային աստիճանը պետք է լինի 2%-ից ոչ պակաս),

ցանկացած բեռնվածության դեպքում ունենա պտտման անվանական հաճախության 0,2%-ից ոչ ավել անզգայության աստիճան։

ԳՏԿ-ի աշխատանքի հնարավորությունը և տևողությունը՝ պտտման բնականոն հաճախությունից շեղումներով, պետք է կանոնակարգվեն ԳՏԿ-ի տեխնիկական պայմաններով։

4.6.3. Պաշտպանության և կարգավորման համակարգերում կիրառվող ջերմաստիճանային իմպուլսը պետք է առաջանա փոքր իներցիոն տվիչներով (անհրաժեշտության դեպքում՝ ջերմաէլեկտրական պիրոմետրերով կամ այլ դինամիկ ճշգրտմամբ չափիչ սարքվածքներով), որոնք տեղադրվում են ուղիների բնութագրիչ հատվածքներում և ապահովում են ջերմաստիճանի ներկայացուցչական որոշում։

4.6.4. Այրման յուրաքանչյուր աստիճանից հետո գազերի ջերմաստիճանի անթույլատրելի բարձրացումից պաշտպանության սարքվածքները, պետք է համալրված լինեն ԳՏԿ-ի տեխնիկական պայմաններում նշված ջերմաստիճանների դեպքում գործելու (միացվելու) համար։

4.6.5. Անվտանգության ավտոմատները պետք է կարգավորված լինեն՝ ռոտորի պտտման հաճախությունը անվանականից 10-12%, կամ մինչև ԳՏԿ-ի տեխնիկական պայմաններում նշված մեծությունները բարձրանալու դեպքերում գործելու համար։

4.6.6. ԳՏԿ-ի շահագործման ընթացքում պետք է իրականացվեն միջոցառումներ, որոնք կնվազեցնեն ճնշակ ներծծվող օդի փոշոտվածությունը (ազատ տարածքներում խոտերի ցանում, սիզամարգերի պատրաստում, ճանապարհների ասֆալտապատում, ջրման հարմարանքների կառուցում) և կբացառեն սեփական կամ կողմնակի արտանետումների օդառիչ սարք թափանցելու հնարավորությունը։

4.6.7. Օդի մաքրման համակարգը պետք է ԳՏԿ-ի ճնշակին ապահովի 0,3 մգ/մ.2-ից ոչ ավել մնացորդային միջին տարեկան փոշոտվածությամբ օդով որում 20 մկմ-ից ավել չափսեր ունեցող մասնիկներով փոշու խտությունը չպետք է գերազանցի 0,03 մգ/մ.3-ը։ Թույլատրվում է (բարձր փոշոտվածության ժամանակահատվածներում ) կարճաժամկետ, տարվա մեջ 100 ժամից ոչ ավել, մինչև 5 մգ/մ.2 փոշու խտություն՝ 30 մկմ-ը չգերազանցող մասնիկներով։ Շահագործման ընթացքում օդային զտիչների վիճակը պետք է կանոնավոր վերահսկվի։ Չի թույլատրվում նրանցից յուղի կամ այլ նյութերի թափանցում՝ ԳՏԿ-ի ներծծման ուղիներ։ Օդային զտիչները պետք է առնվազն 2 ամիսը մեկ ստուգվեն (զննվեն) և մաքրվեն փոշուց ու ապարախյուսից (շլամից) (եթե ԳՏԿ-ն աշխատում է բազային ռեժիմում, ապա ստուգումն ու մաքրումը կատարվում է ծրագրային կանգի դեպքում)։

4.6.8. Օդի զտման համակարգը պետք է սարքավորված լինի երկկողմանի գործողության կողանցային փականներով, որոնք բացվում են ավտոմատ կերպով՝ զտիչների վրա ճնշման թույլատրելի անկումը գերազանցելիս, կամ զտիչների խցիկում ավելցուկային ճնշման առաջացման ժամանակ։

4.6.9. ճնշակների հոսանուտ մասի և օդային զտիչների սառցակալում չի թույլատրվում։ Անհրաժեշտության դեպքում ԳՏԿ-ի օդառիչ ուղիները պետք է սարքավորվեն սառցակալումը կանխող սարքվածքներով:

4.6.10. ԳՏԿ-ի վառելիքի սևեռող և կարգավորող փականները պետք է լինեն կիպ: Փականները պետք է բացվեն լրիվ քայլով` յուրաքանչյուր գործարկումից առաջ, ինչպես նաև ամեն օր՝ մասնակի քայլով, անընդհատ աշխատանքի ժամանակ, եթե դա նախատեսված է հրահանգով։ ԳՏԿ-ի վառելիքի փականների կիպության ստուգումը պետք է կատարվի հիմնական և միջին (կանոնակարգված) նորոգումից հետո՝ տեսողական հսկմամբ, ինչպես նաև ԳՏԿ-ի յուրաքանչյուր գործարկումից առաջ, հսկելով վառելիքի ճնշման բացակայությունը կարգավորող փականներից առաջ՝ ճնշաչափերի միջոցով և կարգավորող փականների հոլովակների և բռունցքների միջև բացակի մեծությամբ:

4.6.11. Յուղատար գծերի վրա՝ յուղահովացուցիչներից առաջ և հետո, պահուստային և վթարային յուղապոմպերի ներծծման և ճնշման գծերի վրա, ԳՏԿ-ի յուղաբաքերից յուղի վթարային դատարկման գծերի վրա, դուրս բերված զտիչներից առաջ և հետո, գեներատորի լիսեռի կիպացման սխեմաներում տեղադրված փականների և սողնակային փականների թափանիվները պետք է կապարակնքված լինեն աշխատանքային դիրքում։

4.6.12. ԳՏԿ-ի գեներատորները՝ էլեկտրաշարժիչի ռեժիմին անցնելու դեպքում, պետք է անհապաղ անջատվեն, որի համար պետք է տեղակայված լինի պաշտպանություն՝ գեներատորի հետադարձ հզորությունից։ Այս պահանջը չի տարածվում ազատ ուժային տուրբիններով ԳՏԿ-երի վրա:

4.6.13. Ցանկացած ջերմային վիճակից ԳՏԿ-ի գործարկումը և սինքրոնացումը, պետք է իրականացվի ավտոմատ կերպով։ Նոր տեղակայվող միալիսեռ ԳՏԿ-ի հաճախական գործարկումը պետք է իրականացվի տիրիստորային գործարկման սարքվածքով՝ եթե չի պահանջվում գործարկման ինքնավարություն։

ԳՏԿ-ի ծրագրային կանգը պետք է իրականացվի ավտոմատ կերպով` ըստ տրված ծրագրի։

4.6.14. ԳՏԿ-ի գործարկումը պետք է ղեկավարի հերթափոխի պետը, իսկ հիմնական և միջին նորոգումներից և կանոնակարգված աշխատանքների անցկացումից հետո` արտադրամասի պետը կամ նրա տեղակալը։

4.6.15. Նորոգմանը կամ պահուստի 3 օրից ավել պարապուրդին հաջորդող գործարկումից առաջ, պետք է ստուգվեն ավտոմատիկայի և տեխնոլոգիական պաշտպանության միջոցների, օժանդակ սարքավորումների ուղեկապման, յուղային համակարգի, պահուստային և վթարային յուղապոմպերի, ստուգիչ-չափիչ սարքերի և օպերատիվ կապի միջոցների սարքինությունը և գործարկմանը պատրաստ լինելը։ Այդ դեպքում բացահայտված անսարքությունները պետք է վերացվեն։

4.6.16. ԳՏԿ-ի գործարկումը արգելվում է հետևյալ դեպքերում, պաշտպանություններից որևէ մեկի անսարքության կամ անջատման, տուրբինի թափավազք, կամ գազերի թույլատրելի ջերմաստիճանի գերազանցում առաջացնող կարգավորման համակարգի թերությունների առկայության,

յուղային պոմպերից որևէ մեկի, կամ նրանց ավտոմատ միացման համակարգի անսարքության,

յուղի կամ վառելիքի որակի՝ նորմերից շեղման, ինչպես նաև յուղի (վառելիքի) ջերմաստիճանի կամ ճնշման՝ հաստատված սահմաններից անթույլատրելի շեղումների,

ԳՏԿ-ի ջերմային կամ մեխանիկական վիճակի վերահսկիչ ցուցանիշների՝ թույլատրելիից շեղումների։

Վթարային կանգից կամ նախորդ գործարկման ընթացքում տեղի ունեցած խափանումից հետո, ԳՏԿ-ի գործարկումն արգելվում է, եթե չեն վերացվել այդ անսարքությունների պատճառները։

4.6.17. Գործարկման սարքվածքով ռոտորի պտտման ժամանակ, այրման խցիկներում վառելիքը վառելուց առաջ, ԳՏԿ-ի ուղիները պետք է օդափոխվեն առնվազն 2 րոպե՝ հեղուկ վառելիքով աշխատելիս և առնվազն 5 րոպե` գազային վառելիքով աշխատելիս։

ԳՏԿ-ի յուրաքանչյուր անհաջող գործարկման փորձից հետո, վառելիքի վառելը՝ առանց ուղիների նախնական օդափոխության առնվազն 4 րոպե` հեղուկ, և 10 րոպե` գազային վառելիքների դեպքում, արգելվում է։

Օդափոխության ստույգ տևողությունը՝ կախված ուղիների դասավորվածքից, վառելիքից և ԳՏԿ-ի տեսակից, պետք է նշված լինի շահագործման հրահանգներում։

4.6.18. Գործարկումը պետք է անհապաղ դադարեցվի անձնակազմի կողմից, կամ պաշտպանությունների գործունեությամբ՝ հետևյալ դեպքերում.

ա) գործարկման գործողությունների սահմանված հաջորդականության խախտման,

բ) գազերի ջերմաստիճանի՝ թույլատրելիից բարձրացման (ըստ գործարկման գրաֆիկի),

գ) գործարկման սարքվածքի բեռնվածության՝ թույլատրելիից բարձրացման,

դ) գործարկման սարքվածքի անջատումից հետո դարձկեն լիսեռի պտտման հաճախության հրահանգով չնախատեսված նվազման,

ե) ԳՏԿ-ի ճնշակներում պոմպաժների առաջացման։

4.6.19. Գազատուրբինային կայանքը պետք է անհապաղ անջատվի անձնակազմի կողմից, կամ պաշտպանությունների գործունեությամբ հետևյալ դեպքերում.

ա) տուրբինից (տուրբիններից) առաջ գազերի ջերմաստիճանների անթույլատրելի բարձրացման,

բ) ռոտորի պտտման հաճախության՝ թույլատրելի սահմանից ավել բարձրացման,

գ) բարձր ճնշման յուղատար գծերում կամ վառելիքատար գծերում ճեղքվածքների կամ խզվածքների հայտնաբերման,

դ) ճնշակների և տուրբինների ռոտորների անթույլատրելի հարաբերական տեղաշարժերի և անթույլատրելի առանցքային շեղման,

ե) յուղման համակարգում յուղի ճնշման կամ յուղաբաքում յուղի մակարդակի անթույլատրելի նվազման, ինչպես նաև ցանկացած առանցքակալից թափվող յուղի կամ դիմհարային առանցքակալի ցանկացած կոճղակի ջերմաստիճանի անթույլատրելի բարձրացման,

զ) ԳՏԿ-ի սարքերի և տուրբամեքենաների ներսում անսովոր աղմուկների և մետաղական ձայների (թխկոց, ճռճռոց) առկայության,

է) առանցքակալային հենարանների թրթռման հաճախության 4.6.30 կետում նշվածից ավել բարձրացման,

ը) գեներատորի կամ տուրբամեքենայի առանցքակալներից, կամ ծայրային կիպացումներից ծխի կամ կայծերի առաջացման,

թ) վառելիքի կամ յուղի բռնկման և առկա միջոցներով հրդեհը անհապաղ կասեցնելու անհնարինության,

ժ) այրման խցիկներում կամ գազանցքներում պայթյունների (ճայթյունների) առաջացման,

ի) այրման խցիկում ջահի մարման, հեղուկ կամ գազային վառելիքի ճնշման անթույլատրելի նվազման,

լ) կարգավորման և ավտոմատացման սարքվածքներում և բոլոր ստուգիչ-չափիչ սարքերում լարման անհետացման,

խ) ներքին վնասվածքի պատճառով տուրբագեներատորի անջատման, ծ) ճնշակներում պոմպածի առաջացման, կամ պոմպաժի սահմանին անթույլատրելի մոտեցման,

կ) ճնշակներից հետո օդի ճնշման անթույլատրելի փոփոխման։

Անձնակազմի կողմից, կամ պաշտպանության գործունեությամբ՝ ԳՏԿ-ի անջատման հետ միաժամանակ, պետք է անջատվի նաև տուրբագեներատորը։

4.6.20. Գազատուրբինային կայանքը պետք է բեռնաթափվի և կանգնեցվի էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի որոշմամբ՝ հետևյալ դեպքերում.

ա) նախազգուշական ազդանշանման ազդանշանների առաջացման դեպքում, օժանդակ սարքավորումների բնականոն աշխատանքի կամ շահագործման բնականոն ռեժիմի խախտումների՝ եթե վերջիններիս պատճառների վերացումը անհնար է առանց կանգի,

բ) սևեռող, կարգավորող և հակապոմպաժային փականների լռվելու,

գ) օդառիչ սարքվածքի սառցակալման` եթե այն չի հաջողվում վերացնել բեռնվածության տակ ԳՏԿ-ի աշխատանքի ժամանակ,

դ) անցումային խողովակաշարերի, այրման խցիկների, տուրբինի իրանի արտաքին մակերևույթների ջերմաստիճանների անթույլատրելի բարձրացման՝ եթե այն չի հաջողվում իջեցնել ԳՏԿ-ի աշխատանքի ռեժիմի փոփոխմամբ,

ե) գազերի չափվող ջերմաստիճանների անհավասարաչափության անթույլատրելի մեծացման,

զ) բարձր ճնշման ճնշակներից առաջ օդի ջերմաստիճանի անթույլատրելի բարձրացման, ինչպես նաև բնականոն ջրամատակարարման խախտումների,

է) առանձին պաշտպանությունների կամ օպերատիվ ստուգիչ-չափիչ սարքերի անսարքության

4.6.21. Ցանցային ջրի տաքացուցիչներում կամ վերաօգտագործիչներում նստվածքների բռնկման դեպքում, եթե տեղի չի ունենում ԳՏԿ-ի պարամետրերի վտանգավոր փոփոխություն, կայանքը պետք է շարունակի աշխատանքը՝ ջերմափոխանակման մակերևույթների հովացումն ապահովելու համար։

Կանգնեցված ԳՏԿ-ում նստվածքների բռնկման դեպքում պետք է միացվեն հակահրդեհային կայանքները։

4.6.22. ԳՏԿ-ի անջատումից հետո, պետք է ապահովվի ուղիների և նախատեսված այլ տեղերի արդյունավետ օդափոխում ու կատարվի վառելիքային ճնշակների և բոցամուղների (այրիչների ) փչամաքրում օդի կամ իներտ գազի միջոցով։ Օդափոխումից հետո պետք է փակվեն ներծծման և արտանետման ուղիները։ ԳՏԿ-ի հովացման ժամանակ օդափոխման և ռոտորների պտտման տևողությունը և պարբերականությունը պետք է նշված լինեն շահագործման հրահանգում։

4.6.23. էլեկտրակայաններում պետք է հաստատված լինեն ԳՏԿ-ի տեխնիկական սպասարկման կանոնակարգը և կանոնակարգված աշխատանքների կատարման տեխնոլոգիան ու պարբերականությունը։

4.6.24. Տեխնիկական սպասարկման կանոնակարգը պետք է նախատեսի.

հոսանուտ մասի տեսողական արատորոշում առանց սարքերի և տուրբամեքենաների քանդման, այն տեղերի, որոնք նշված են շահագործման հրահանգում՝ օգտագործելով հատուկ օպտիկական կամ թելքավոր օպտիկական սարքեր, եթե այդ նախատեսված է գործարանային հրահանգով,

ԳՏԿ-ի հոսանուտ մասից նստվածքների պարբերական հեռացում առանց սարքերի և տուրբամեքենաների քանդման, կիրառելով տեխնիկական լվացման միջոցների և փափուկ հղկանյութերի լուծույթներ,

ԳՏԿ-ի ավտոմատ կառավարման և պաշտպանության համակարգի աշխատանքի ստուգում, ներառյալ ԳՏԿ-ի ստուգիչ ավտոմատ գործարկումները օդի և գազերի հիմնական պարամետրերի, վառելիքի ճնշման և գործարկման սարքվածքի բեռնվածության՝ գործարկման հաշվարկային գրաֆիկին համապատասխանության ստուգմամբ,

վառելիքային բոցամուղների հերմետիկության ստուգում և նրանց ելքի վրա վառելիքի փոշիացման անկյան և արտադրողականության զննում և ստուգում,

վթարային ու պահուստային յուղապոմպերի և ավտոմատ միացման սարքվածքների ստուգում,

ուղիների, փականների, արմատուրների և մղափականների կիպության ստուգում,

վառելիքային պոմպերի և տեխնիկական ջրամատակարարման համակարգի պոմպերի զննում ու ստուգում,

յուղային, վառելիքային և ջրային զտիչների զննում և մաքրում,

մեքենայական սրահի ներսում և էլեկտրակայանի տարածքում և նրան հարող տարածքներում աղմկախլացման արդյունավետության ստուգում և վերականգնում,

հեռացող գազերում մթնոլորտը աղտոտող արտանետումների պարունակությունը սահմանափակող սարքավորման արդյունավետության ստուգում։

4.6.25. Շահագործման ընթացքում, դիտարկումների և սարքերի ցուցմունքների հիման վրա, պետք է անցկացվի պարամետրական և թրթռումային արատորոշում, որը ներառում է հետևյալ վերլուծությունները.

ԳՏԿ-ի հաշվարկային և նորմատիվային հզորությունների համապատասխանության,

ճնշակների կայունության պաշարների և աղտոտման աստիճանի,

ջերմափոխանակիչ սարքերի արդյունավետության,

տուրբին մտնող և նրանից դուրս եկող գազերի չափված ջերմաստիճանների անհավասարաչափության,

բնութագրիչ կետերում վառելիքի և օդի (գազերի) ճնշման, ինչպես նաև յուղի ճնշման ու ջերմաստիճանի,

տուրբինների, ճնշակների, տուրբագեներատորների և գրգռիչների թրթռումների,

նորմատիվային և հաշվարկային խնայողականության համապատասխանության։

Վերահսկվող պարամետրերի՝ տեղեկաթերթիկայինից շեղումների սահմանային արժեքները, չպետք է գերազանցեն արտադրող գործարանների կողմից տրվածներից, կամ մատակարարման տեխնիկական պայմաններում նշվածներից։

4.6.26. ԳՏԿ-ի կարգավորման և պտտման հաճախության բարձրացման դեպքում պաշտպանության համակարգերի բոլոր ստուգումներն ու փորձարկումները պետք է կատարվեն արտադրող գործարանների հրահանգներին համապատասխան։

4.6.27. Տուրբիններում գազերի ջերմաստիճանի բարձրացումից՝ պաշտպանության գործարկման ստուգումը, պետք է կատարվի առնվազն 4 ամիսը մեկ:

4.6.28. Տուրբագեներատորը ցանցից անջատելու միջոցով բեռնվածության ակնթարթային անկմամբ ԳՏԿ-ի կարգավորման համակարգի աշխատանքի ստուգումը պետք է կատարվի.

տեղակայումից հետո ԳՏԿ-ն շահագործման ընդունելու ժամանակ,

ԳՏԿ-ի դինամիկ բնութագիրը կամ կարգավորման համակարգի դինամիկ և ստատիկ բնութագրերը փոփոխող վերակառուցումից հետո,

շահագործման ընթացքում կամ նորոգման ժամանակ (բացահայտված թերությունների վերացումից հետո) կարգավորման ստատիկ և դինամիկ բնութագրերի էական փոփոխությունների բացահայտման դեպքում։

4.6.29. Պարբերաբար աշխատող ԳՏԿ-երը պետք է միշտ պատրաստ լինեն գործարկման։ Եթե նրանց գործարկումը չի պահանջվում, ապա այդ ԳՏԿ-երի սարքավորումների և համակարգերի սարքինությունը պետք է ստուգվի հերթափոխը մեկ, իսկ ստուգիչ (վերահսկիչ) ավտոմատ գործարկումները ագրեգատի բեռնավորումով, պետք է անցկացվեն առնվազն ամիսը մեկ։

4.6.30. ԳՏԿ-ի շահագործման ժամանակ տուրբինի առանցքակալային հենարանների, ճնշակների, տուրբագեներատորների և գրգռիչների թրթռաարագության միջին քառակուսային մեծությունը, չպետք է գերազանցի 4,5 մմ/վրկ-ը։

Թրթռման նորմատիվային մեծությունը գերազանցելու դեպքում, պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն դրա նվազեցման համար՝ 30-օրյա ժամկետում։

Ավելի քան 7,1 մմ/վրկ թրթռման դեպքում ԳՏԿ-ի շահագործումը 7 օրից ավել, արգելվում է, իսկ 11,2 մմ/վրկ թրթռման դեպքում տուրբինը պետք է անջատվի պաշտպանության գործելով, կամ ձեռքով։

ԳՏԿ-ն պետք է անհապաղ կանգնեցվի, եթե հաստատված ռեժիմում տեղի է ունենում մի ռոտորի երկու հենարանների և կամ մի հենարանի երկու թրթռային բաղադրիչների պտտման հաճախության թրթռման միաժամանակյա հանկարծակի փոփոխություն՝ ցանկացած սկզբնական մակարդակից 1 մմ/վրկ և ավել չափով։

ԳՏԿ-ն պետք է բեռնաթափվի և կանգնեցվի, եթե 1-3 օրվա ընթացքում տեղի է ունենում առանցքակալների որևէ հենարանի թրթռման ցանկացած բաղադրիչի սահուն աճ 2 մմ/վրկ չափով։ էներգակայանքների կազմում աշխատող նավերի և ավիացիոն գազատուրբինային շարժիչների թրթիռային վիճակը պետք է որոշվի մատակարարման տեխնիկական պայմաններով։ Ընդ որում` շարժիչները չպետք է առաջացնեն նրանց հետ կապված սարքավորումների վերը նշվածից ավել թրթռում։

4.6.31. ԳՏԿ-ի յուրաքանչյուր լիսեռի համար պետք է հաստատվեն ռոտորի բնականոն կանգաշարժի տևողությունը և լիսեռադարձկեն սարքվածքի էլեկտրաշարժիչի էլեկտրական հոսանքի ուժի անվանական մեծությունը։

Ռոտորների կանգաշարժի տևողությունը և հոսանքի ուժը պետք է չափվեն և գրանցվեն օրական ամփոփագրում՝ ԳՏԿ-ի բոլոր կանգառների դեպքում։ Կանգաշարժի ժամանակի, կամ էլեկտրական հոսանքի ուժի նորմատիվայիններից շեղումների, ինչպես նաև կողմնակի աղմուկներ առաջանալու դեպքերում, պետք է բացահայտվեն շեղումների պատճառները և միջոցներ ձեռնարկվեն դրանց վերացման համար։

4.6.32. ԳՏԿ-ն երկարատև պահուստի դուրս բերելիս, պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ՝ նրա պահպանման համար։ Կանգառի տևողությունը, որի դեպքում պահանջվում է պահպանում, պահպանման ենթակա հանգույցների ցանկը և այն իրականացնելու տեխնոլոգիան, պետք է նշված լինեն ԳՏԿ-ի տեխնիկական պայմաններում:

4.6.33. Միջին և հիմնական նորոգումների պարբերականությունը պետք է սահմանվի՝ համաձայն տեխնիկական պայմանների, կախված ԳՏԿ-ի աշխատանքի տևողությունից ու ռեժիմներից, գործարկումների քանակից և օգտագործվող վառելիքից՝ հաշվի առնելով սարքավորման փաստացի վիճակը։

4.7. Տեխնոլոգիական պրոցեսների կառավարման համակարգեր

4.7.1. Տեխնոլոգիական պրոցեսների կառավարման համակարգերը, այդ թվում և տեխնոլոգիական պրոցեսների ավտոմատ կառավարման համակարգերը (ՏՊ ԱԿՀ), շահագործման ժամանակ պետք է ապահովեն,

էներգետիկ սարքավորումների վիճակի հսկողություն,

տեխնոլոգիական պարամետրերի ավտոմատ կարգավորում,

տեխնոլոգիական սարքավորումների ավտոմատ պաշտպանություն,

տրված ատորիթմներով սարքավորումների ավտոմատ կառավարում,

տեխնոլոգիական և վթարային ազդանշանում,

կարգավորող և փակող արմատուրի հեռակառավարում։

Չափման միջոցները, ինֆորմացիայի ներկայացման և հսկողության, ավտոմատ կարգավորման, տեխնոլոգիական պաշտպանության և ազդանշանման, տրամաբանական և հեռակառավարման, տեխնիկական արատորոշման ծրագրային-տեխնիկական համալիրներն ու միջոցները պետք է միշտ գտնվեն աշխատանքի մեջ (նախագծային ծավալով), և ապահովեն տրված ֆունկցիաների կատարումն ու աշխատանքի որակը այն ժամանակ, երբ տեխնոլոգիական սարքավորումները գտնվում են աշխատանքային վիճակում։

4.7.2. Կառավարման համակարգերը սպասարկող անձնակազմը պետք է ապահովի այդ համակարգերի սարքին վիճակի պահպանումը, աշխատանքին պատրաստ լինելը, տեխնիկական սպասարկման և նորոգման ժամանակին անցկացումը, օգտագործման հուսալիությունն ու արդյունավետությունը բարձրացնելու միջոցառումների կատարումը, սարքերի և նյութերի պաշարի առկայությունը:

Տեխնոլոգիական սարքավորումները սպասարկող անձնակազմը պետք է ժամանակին աշխատանքի մեջ մտցնի և արդյունավետ օգտագործի կառավարման համակարգերը։

Կառավարման համակարգերի սարքվածքների արտաքին մասերի պահպանման ու մաքրության համար պատասխանատվություն կրում են՝ էներգաօբյեկտի արտադրամասերի, շրջանների, տեղամասերի օպերատիվ անձնակազմը, որոնց մոտ տեղակայված են այդ կառավարման սարքվածքները։

4.7.3. Տեխնոլոգիական պրոցեսների կառավարման համակարգերը պետք է իրագործված լինեն այն ծավալով, որը հաստատված է նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերով, օգտագործելով տեխնիկական միջոցներ, որոնք սպասարկման, նորոգման և կարգաբերման համար պահանջում են նվազագույն աշխատանքային ծախսումներ։

4.7.4. Կառավարման համակարգերի էլեկտրասնուցումը պետք է իրականացվի ըստ սպառիչների խմբերի. տեխնոլոգիական պաշտպանություն և նրանց տվիչներ, ուղեկապման և հեռակառավարման սարքվածքներ, տեխնոլոգիական հսկողության սարքեր և նրանց տվիչներ, վթարային-նախազգուշական ազդասարքեր, հրդեհի հայտնաբերման և մարման համակարգեր, ինքնակարգավորման միջոցներ, հաշվողական տեխնիկայի միջոցներ և նրանց տվիչներ։

Բոլոր խմբերի սպառիչները, բացի հաշվողական տեխնիկայի միջոցներից, ըստ տեխնոլոգիական սկզբունքի (ըստ կաթսայական և տուրբինային բաժանմունքների), պետք է բաժանվեն ենթախմբերի։

Բաշխումը՝ ըստ ենթախմբերի, խմբերի, պետք է իրականացվի պաշտպանության ինքնուրույն սարքերի միջոցով, որոնք ապահովում են վնասված տեղամասերի ընտրողական անջատումներն ու էլեկտրասնուցման ցանցերի տարրերի նորոգումները՝ առանց հիմնական սարքավորումները կանգնեցնելու։

Բլոկային կայանքների համար, 220/380Վ լարման օպերատիվ հոսանքի աղբյուրներ պետք է լինեն իր կամ հարևան էներգաբլոկի սեփական կարիքների բաշխիչ սարքերի (ՍԿԲՍ) 0,4 կՎ լարման հաղորդաձողերը, որից չեն պահուստավորվում տվյալ էներգաբլոկի ՍԿԲՍ 0,4 կՎ հաղորդաձողերը, անընդհատ սնուցման սարքավորումների կերպափոխիչները և հաստատուն հոսանքի վահանի հաղորդաձողերը։

Ազդանշանային համակարգերի գործունեությունը պետք է ապահովվի սնուցման լրիվ կորստի դեպքում, ինչպես սպառողների ցանկացած խմբի, այնպես էլ որևիցե մի ներանցիչի համար։

Կառավարման սարքերի պահուստային էլեկտրասնուցման ավտոմատ միացման միջոցների, ինչպես նաև սնուցման լարման առկայության ազդասարքերի սարքինությունը պետք է ստուգվի ըստ էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ժամկետացանկի։

4.7.5. Շրջապատող օդի ջերմաստիճանը և խոնավությունը, թրթռումը, ճառագայթումը, արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի լարվածությունը, իմպուլսային գերլարումները, ռադիո և իմպուլսային խանգարումները, էլեկտրաստատիկ լիցքերի ինտենսիվությունը, ինչպես նաև կառավարման համակարգերի տեխնիկական միջոցների (ՏՊԱԿՀ) տեղադրման տեղերի փոշոտվածությունը, չպետք է գերազանցեն ստանդարտներով ու տեխնիկական պայմաններով թույլատրվող մեծություններին։

Տեխնոլոգիական արտադրամասերի շինությունների այն տեղերում, որտեղ տեղադրված են տեխնիկական միջոցներ, ջերմաստիճանը բնականոն պայմաններում պետք է գտնվի +10 : +50.0C-ի սահմաններում, իսկ հարաբերական խոնավությունը՝ ոչ ավել 90%-ից։ Վթարային ռեժիմներում, որոնք բնորոշվում են տեխնոլոգիական սարքավորումներում արտահոսքերի առաջացումով, ջերմաստիճանն ու հարաբերական խոնավությունը թույլատրվում է համապատասխանաբար՝ 75.0C-ի և 100%։

Կառավարման վահանների սենյակներում, որտեղ տեղավորված են հսկող և կառավարող համակարգերի տեխնիկական միջոցները (ՏՊ ԱԿՀ), ջերմաստիճանն ու հարաբերական խոնավությունը պետք է լինեն համապատասխանաբար՝ 25.0C և 40 - 80%-ից ոչ բարձր։ Վթարային ռեժիմներում՝ պայմանավորված օդի կոնդիցիոնացման համակարգերի անսարքություններով, նշված պարամետրերը կարող են լինել համապատասխանաբար 35.0C և 90%։

Օդի կոնդիցիոնացման համակարգերը պետք է պահպանվեն այնպիսի վիճակում, որը կապահովի կառավարման համակարգերի, տեխնիկական միջոցների հուսալի աշխատանքը։

4.7.6. Պահարանային տեսակի վահանները պետք է հողակցվեն, խնամքով կիպակցվեն, ունենան մշտական լուսավորություն և 12 ու 220Վ լարման խրոցակային վարդակ։ Վահանների դռնակները պետք է փականքով փակվեն։ Խրոցակային վարդակները պետք է միացվեն սենյակների լուսավորության ցանցին։

Հեռախոսային կապը՝ տեղային սարքերի, սողնակների հավաքակազմի, բլոկային վահանների ոչ օպերատիվ հաղորդաշղթայի պանելների, պաշտպանության սարքերի և առաջնային կերպափոխիչների հավաքակազմի պանելների միջև և դրանց կապի միջոցները կառավարման օպերատիվ վահանի հետ, պետք է լինի սարքին վիճակում։

4.7.7. Պանելների, կառավարման վահանների և անմիջապես տեղերում տեղակայված սարքերի, առաջնային կերպափոխիչների, փակող արմատուրի և սեղմակների հավաքակազմի վրա, նրանց նշանակության մասին պետք է արվեն հատուկ մակագրություններ։

Վահանները, անցման տուփերը, կատարող մեխանիզմները, բոլոր սեղմակներն ու նրանց մոտեցող մալուխները, հաղորդագրերն ու մալուխների ջղերը, ինչպես նաև խողովակային միացնող գծերը (իմպուլսային) պետք է ունենան մականշվածք։

4.7.8. Ընդունիչ սարքվածքների, առաջնային կերպափոխիչների և կատարող մեխանիզմների մոտ պետք է լինեն սպասարկման համար հարթակներ։

4.7.9. Դեպի կառավարման միջոցներ գնացող ուժային և չափման մալուխային գծերի միջադիրները պետք է համապատասխանեն հակահրդեհային պահանջներին և էլեկտրակայանքների սարքվածքի կանոններին (ԷՍԿ)։ Ուժային և չափման մալուխային գծերի մեկուսացման ստուգման ծավալներն ու պարբերականությունը պետք է համապատասխանեն սույն Կանոնների (գլուխ 5.8 և 5.9)։

Մեկ մալուխում չափման շղթաների հետ ուժային և կառավարող շղթաների համատեղումը արգելվում Է։

4.7.10. Շինությունները բաժանող պատերի միջով մալուխների և իմպուլսային գծերի անցկացման տեղերի կիպացումները, դեպի վահաններ և պանելներ գնացող մալուխների և իմպուլսային գծերի ներանցիչների կիպացումները պետք է ապահովեն կիպություն կամ հերմետիկություն՝ հակահրդեհային պահանջներին համապատասխան։ Կիպացումների վիճակի ստուգումը պետք է կատարվի հիմնական նորոգումից հետո, և ըստ անհրաժեշտության։

4.7.11. Իմպուլսային գծերը պետք է լինեն կիպ։ Սարքավորումների հիմնական նորոգումից հետո, իմպուլսային բոլոր գծերը պետք է փչամաքրվեն։ Այն գծերում, որտեղ հնարավոր է օդի կամ շլամի ներթափանցումներ, բացի այդ, պետք է փչամաքրվեն տեղային հրահանգներով սահմանված պարբերականությամբ։

Շահագործման ընթացքում, առման սարքվածքների վրա գտնվող առաջնային փակող օրգանները, սարքավորումների աշխատանքի ժամանակ պետք է ապահովեն իմպուլսային գծերն անջատելու հնարավորությունը։

Առաջնային փակող օրգանների նորոգումն ու նրանց հետ բոլոր գործողությունները (բացում, փակում) պետք է իրականացնի տեխնոլոգիական սարքավորումներն սպասարկող անձնակազմը։

4.7.12. Կառավարման համակարգերում օգտագործվող կարգավորող և փակող օրգանները, որոնք հանդերձված են օժանդակ շարժիչներով (սերվոշարժիչի, շահագործման ընթացքում պետք է բավարարեն կիպությանը, ծախսային բնութագրերին և խաղանցքներին ներկայացվող տեխնիկական պահանջներին։ Փակելու ժամանակ կիպությունը պետք է ապահովվի հեռակառավարման և ավտոմատ կառավարման համակարգերի ներգործությամբ՝ առանց ձեռքով միջամտելու։

Կարգավորող և փակող օրգանների նորոգումը, նրանց կցումը կատարող մեխանիզմների հետ, էլեկտրաշարժաբերների նորոգումն ու տեղակայումը, պետք է կատարվի տեխնոլոգիական սարքավորումները նորոգող անձնակազմի կողմից, իսկ ընդունումը՝ կառավարման համակարգերը սպասարկող անձնակազմի կողմից։

4.7.13. Կառավարման միջոցների տեխնիկական սպասարկումը, ընթացիկ և հիմնական նորոգումները պետք է կազմակերպվեն ըստ էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ժամկետացանկի՝ կազմված գործարանային հրահանգների կամ տեխնիկական սպասարկման և նորոգման ժամկետների ու կազմի վերաբերյալ նորմատիվների հիման վրա։ ԷՀՄ կազմի մեջ ներառված ինֆորմացիոն և հաշվողական համալիրների, տեխնիկական միջոցների նորոգումը, որպես կանոն, պետք է իրականացվի մասնագիտացված ձեռնարկություններում՝ ըստ գործարանային տեխնոլոգիայի։

Այն դեպքում, երբ նորոգումն իրականացվում է մասնագիտացված ձեռնարկության կողմից, տեխնիկական միջոցները նորոգման հանձնելու և նորոգումից հետո ընդունելու պատասխանատվությունը պետք է կրի էներգաօբյեկտի ջերմային ավտոմատիկայի և չափումների (ՋԱՉ) արտադրամասի անձնակազմը։

4.7.14. Մոնտաժից կամ վերակառուցումից հետո տեխնոլոգիական պաշտպանությունները շահագործման մեջ մտցնելը պետք է իրագործվի էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կարգադրությամբ։

4.7.15. Սարքավորման վրա տեղադրված և մշտական շահագործման մեջ մտցված տեխնոլոգիական պաշտպանությունները, պետք է միացված լինեն այդ սարքավորման ամբողջ աշխատանքի ընթացքում։

Սարքին վիճակում գտնվող տեխնոլոգիական պաշտպանությունների աշխատանքից դուրս բերումն արգելվում է։

Պաշտպանությունները կարելի է դուրս բերել աշխատանքից հետևյալ դեպքերում.

երբ սարքավորումը աշխատում է անցումային ռեժիմներում և պաշտպանության անջատման անհրաժեշտությունը որոշված է հիմնական սարքավորման շահագործման հրահանգով,

պաշտպանության ակնհայտ անսարքության դեպքում։ Անջատումը պետք է իրականացվի էլեկտրակայանի հերթափոխի պետի կարգադրությամբ, տեխնիկական ղեկավարին պարտադիր ծանուցմամբ և օպերատիվ փաստաթղթերում գրանցումը ձևակերպելով,

պարբերական ստուգումների համար համաձայն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ժամկետացանկի։

Միացված պաշտպանությունների շղթաներում նորոգման և կարգաբերման աշխատանքների կատարումն արգելվում է։

4.7.16. Պաշտպանության և տեխնոլոգիական սարքավորման պահուստի ավտոմատ միացման սարքվածքների կատարողական գործողությունները պետք է ստուգվեն համապատասխան տեխնոլոգիական արտադրամասի անձնակազմի և այդ միջոցները սպասարկող անձնակազմի կողմից, եթե սարքավորման պարապուրդը թողարկումից առաջ եղել է 3 օրից ավել, կամ՝ եթե կանգը եղել է 3 օրից պակաս, բայց այդ ընթացքում պաշտպանության շղթայում կատարվել են նորոգման աշխատանքներ։ Կատարողական գործողությունների ստուգման անթույլատրելիության դեպքում՝ կապված ագրեգատի ջերմային վիճակի հետ, պաշտպանության ստուգումը պետք է իրականացվի առանց կատարողական օրգանների վրա ներգործելու։

Պաշտպանության փորձարկումը սարքավորումների վրա ներգործությամբ, կատարվում է պաշտպանության աշխատանքներին մասնակցող սարքավորման վրա բոլոր աշխատանքները վերջացնելուց հետո։

4.7.17. Տեխնոլոգիական պաշտպանության միջոցները (առաջնային չափող կերպափոխիչներ, չափող սարքեր, սեղմակների հավաքվածք, բանալիներ և փոխարկիչներ, իմպուլսային գծերը փակող արմատուրներ և այլն) պետք է ունենան արտաքին տարբերակիչ նշաններ (կարմիր գույն և այլն):

Պաշտպանության պանելների վրա երկու կողմերից, և նրանց վրա տեղադրված սարքերի վրա, պետք է լինեն այդ սարքերի նշանակությունները ցույց տվող մակագրություններ։

Սարքերի ցուցանակների վրա պետք է լինեն պաշտպանության գործարկման նախադրվածքների նշումներ։

4.7.18. Պաշտպանության աշխատանքի ալգորիթմները, ներառյալ նախադրվածքի մեծությունները, գործարկման ժամանակի պահաժամը, պետք է որոշվեն սարքավորումն արտադրող գործարանի կողմից։ Սարքավորման վերակառուցման կամ արտադրող գործարանի տվյալների բացակայության դեպքում, նախադրվածքներն ու ժամանակի պահաժամերը պետք է որոշվեն փորձարկումների արդյունքների հիման վրա։

Նախադրվածքները փոփոխելու սարքվածքը պետք է լինի կապարակնքված (բացի գրանցող սարքերից)։ Կապարակնիքը թույլատրվում է հանել միայն պաշտպանության միջոցները սպասարկող աշխատողներին՝ այդ մասին օպերատիվ մատյանում գրանցում կատարելով։

Կապարակնիքի հանումը թույլատրվում է միայն անջատված պաշտպանության միջոցների դեպքում։

4.7.19. Սարքավորումների անջատման վրա ազդող տեխնոլոգիական պաշտպանությունները պետք է հագեցվեն միջոցներով, որոնք կարող են արձանագրել նրանց գործարկման սկզբնապատճառը։

Պաշտպանության գործարկման սկզբնապատճառը գրանցող միջոցները, ներառյալ դեպքերի արձանագրիչները, պետք է շահագործման մեջ լինեն պաշտպանվող սարքավորման ողջ աշխատանքի ընթացքում։

Պաշտպանության գործարկման բոլոր դեպքերը, ինչպես նաև նրանց խափանումները, պետք է հաշվի առնվեն, իսկ պատճառներն ու անսարքության տեսակները՝ ենթարկվեն վերլուծման։

4.7.20. Շահագործման մեջ մտցված կարգավորիչները պետք է լինեն այն վիճակի, որ կարողանան պահպանել նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերով կանոնակարգված տեխնոլոգիական պարամետրերը։ Սարքին վիճակում գտնվող ավտոմատ կարգավորիչների անջատումը թույլատրվում է միայն այն դեպքերում, որոնք նշված են շահագործման հրահանգներում։

4.7.21. Տեխնոլոգիական սարքավորումները պետք է համապատասխանեն սույն Կանոնների պահանջներին և ավտոմատացված սարքավորումները արտադրող գործարանների տեխնիկական պայմաններին։

4.7.22. Շահագործման մեջ մտցված յուրաքանչյուր կարգավորման հաղորդաշղթայի համար էլեկտրակայանում պետք է լինեն տվյալներ, որոնք անհրաժեշտ են նորոգումից հետո կամ շարքից դուրս եկած սարքը փոխելու դեպքում, նրա կարգավորումը վերականգնելու համար։

4.7.23. Կառավարման տեխնոլոգիական ալգորիթմների ճշգրտումից կամ կարգաբերումից հետո, տրամաբանական կառավարման միջոցները շահագործման մեջ մտցնելը պետք է կատարվի էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կարգադրությամբ։

4.7.24. Շահագործման մեջ մտցված կառավարման տրամաբանական միջոցները պետք է ի վիճակի լինեն ապահովելու համապատասխան տեխնոլոգիական ծրագրերի (ալգորիթմների) կատարումը։ Տրամաբանական կառավարման միջոցների աշխատունակության ստուգումը կատարվում է արտաքին շղթաներում և պահարաններում նորոգման աշխատանքների իրականացումից հետո։ Այն պետք է կատարվի տեխնոլոգիական արտադրամասի և կառավարման համակարգերը սպասարկող արտադրամասի անձնակազմերի կողմից կատարողական օրգանների վրա ներգործելու միջոցով։ Կատարողական գործողությունների ստուգման անթույլատրելիության դեպքում, տրամաբանական կառավարման միջոցների աշխատունակության ստուգումը կատարում է կառավարման միջոցները սպասարկող անձնակազմը՝ սարքավորումը գործարկելուց առաջ, եթե այն գտնվել է պարապուրդում 3 օրից ավել։ Եթե տեխնոլոգիական սարքավորումների կանգը եղել է 3 օրից պակաս և այդ ընթացքում տրամաբանական կառավարման միջոցների շղթաներում կատարվել են նորոգման ու կարգաբերման աշխատանքներ, և եթե նմանատիպ աշխատանքներ նախկինում կատարվել են նաև կենտրոնական մասի պահարաններում, ապա տրամաբանական կառավարման միջոցների աշխատունակության ստուգումը պետք է կատարվի տեխնոլոգիական արտադրամասի անձնակազմի և կառավարման միջոցները սպասարկող անձնակազմի կողմից։ Որպես կանոն, ստուգումը իրականացվում է աշխատանքը դադարեցրած սարքավորման կատարողական օրգանների վրա ներազդելու միջոցով։ Եթե, կախված սարքավորման ջերմային վիճակից, անթույլատրելի է կատարողական գործողությունների ստուգումը, ապա տրամաբանական կառավարման միջոցների ստուգումը պետք է իրականացվի առանց կատարողական օրգանների վրա ներազդելու։ Աշխատունակության որոշման համար կատարվող ստուգումների ծավալներն ու կարգը պետք է կանոնակարգված լինեն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված հրահանգով։

4.7.25. Աշխատող սարքավորումների վրա տրամաբանական կառավարման միջոցների կատարողական (արտաքին) շղթաների նորոգման և կարգաբերման աշխատանքներն արգելվում են։ Տրամաբանական կառավարման միջոցների պահարաններում կարգաբերման աշխատանքներ կատարելը թույլատրվում է պայմանով, եթե նրանցից անջատվեն կատարողական շղթաները։ Կատարողական շղթաների միացումը տրամաբանական կառավարման միջոցներին՝ թույլատրվում է միայն աշխատանքը դադարեցրած սարքավորումների վրա։

4.7.26. Շահագործման մեջ մտցված տրամաբանական կառավարման միջոցների տեխնոլոգիական ալգորիթմների բոլոր փոփոխությունները պետք է հաստատվեն էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

4.7.27. Այն դեպքում, երբ նախագծով նախատեսված կարգավորիչները, տրամաբանական կառավարման միջոցները, տեխնոլոգիական պրոցեսների ավտոմատ կառավարման համակարգերի (ՏՊ ԱԿՀ) ֆունկցիաները չեն մտցվել շահագործման մեջ՝ տեխնոլոգիական սարքավորումների յուրացման համար սահմանված ժամկետներում, պետք է ձևակերպվեն հիմնավորված տեխնիկական լուծումներ, ցույց տալով ներդրումից հրաժարվելու պատճառներն ու առաջադրանք տալ նախագծային կազմակերպությանը՝ նախագծի լրամշակման համար։ Տեխնիկական լուծումները պետք է համաձայնեցվեն նախագծային կազմակերպության հետ և հաստատվեն էլեկտրակայանի վերադաս կազմակերպության կողմից։

4.8. Ջերմային էլեկտրակայանների ԵՎ ջերմային ցանցերի ջրամշակումը ԵՎ ջրաքիմիական Ռեժիմը

4.8.1. Ջրամշակման կայանքների շահագործման ռեժիմն ու ջրաքիմիական ռեժիմը պետք է ապահովեն էլեկտրակայանների և ջերմային ցանցերի աշխատանքը առանց վնասվածքների և արդյունավետության իջեցման, որոնք առաջ են գալիս ջրամշակման, ջերմաէներգետիկ և ցանցային սարքավորումների ներքին մակերևույթների կոռոզիայի հետևանքով, ինչպես նաև էլեկտրակայանների և ջերմային ցանցերի ջերմափոխանցման մակերևույթներին դիրտի և նստվածքների, տուրբինների հոսանուտ մասերում՝ նստվածքների, սարքավորումներում և խողովակագծերում՝ շլամի առաջացման հետևանքով։

4.8.2. էլեկտրակայանների սարքավորումների աշխատանքի և ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունների ջրաքիմիական ռեժիմների կազմակերպումն ու ստուգումը պետք է իրականացնի քիմիական արտադրամասի (լաբորատորիայի, կամ համապատասխան ստորաբաժանման) անձնակազմը։

Ցանկացած սարքավորում աշխատանքի մեջ մտցնելը կամ նրա անջատումը, որը կարող է բերել ջրի և շոգու որակի վատացում, պետք է համաձայնեցվի քիմիական արտադրամասի (լաբորատորիայի կամ համապատասխան ստորաբաժանման) հետ։

Սարքավորումների ներքին զննումները, նստվածքների նմուշների, խողովակների կտրածո նմուշների ընտրումը, զննումների ակտերի կազմումը, ինչպես նաև ջրաքիմիական ռեժիմի հետ կապված վթարների ու անսարքությունների քննությունը, պետք է իրականացնի համապատասխան տեխնոլոգիական արտադրամասի անձնակազմը քիմիական արտադրամասի (լաբորատորիայի կամ համապատասխան ստորաբաժանման) անձնակազմի մասնակցությամբ։

Սարքավորումների նախագծային սխեմաների և կառուցվածքի ցանկացած փոփոխություն, որը կարող է ազդել ջրամշակման և խտուցքի մաքրման սարքավորումների աշխատանքի վրա, ինչպես նաև էլեկտրակայանի (ջերմային ցանցերի) ջրաքիմիական ռեժիմի վրա, պետք է համաձայնեցվի «Հայ-էներգո» ՊՓԲԸ «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղի քիմիական ծառայության հետ։

4.8.3. Ջրամշակման և ջրաքիմիական ռեժիմների նոր մեթոդների կիրառումը պետք է համաձայնեցվի Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի նախարարության հետ։

Ջրամշակում ԵՎ ջրի բաղադրաճշտված մշակում

4.8.4. Ջրամշակման կայանքները իրենց ողջ օժանդակ սարքավորումներով, ներառյալ ռեագենտների (ազդանյութ) պահեստները, պետք է մոնտաժվեն և հանձնվեն գործարկման կարգաբերումների՝ ջերմաէներգետիկ սարքավորումների նախագործարկման մաքրումը սկսելուց երկու ամիս առաջ։ Տուրբինների խտուցքի և կեղտոտված խտուցքի, ինչպես նաև ջրի բաղադրաճշտված մշակման կայանքները, պետք է մոնտաժվեն և հանձնվեն գործարկման կարգաբերումների, էներգաբլոկի գործարկումից 2 ամիս առաջ և մտցվեն աշխատանքի մեջ՝ էներգաբլոկի գործարկման հետ միասին։

Աղազրկված ջրի և խտուցքի պաշարի համակայանային բաքերը, էլեկտրակայանի առաջին էներգաբլոկի (կաթսայի) սարքավորումների նախագործարկային մաքրման սկզբում, պետք է մոնտաժվեն և պատվեն հակակոռոզիոն ծածկույթով։

4.8.5. Ջրամշակման, խտուցքի մաքրման տեխնոլոգիական պրոցեսների մեքենայացման և ավտոմատացման, ինչպես նաև ջրի բաղադրաճշտված մշակման սարքավորումներն ու քիմիական ավտոմատ հսկողության սարքերը, պետք է մտցվեն աշխատանքի մեջ՝ համապատասխան կայանքների և ագրեգատների գործարկումների ժամանակ։

4.8.6. Ջրամշակման և խտուցքի մաքրման կայանքների սարքավորումների, խողովակագծերի և արմատուրների, ինչպես նաև շինարարական կառուցվածքների (որոնց մակերեսները շփվում են ակտիվ կոռոզիոն միջավայրի հետ) շահագործումը թույլատրվում է՝ պայմանով, որ այդ մակերևույթները պատվեն հակակոռոզիոն ծածկույթներով, կամ էլ նրանք պատրաստվեն կոռոզիայի նկատմամբ կայուն նյութերից։

4.8.7. Ջրամշակման, խտուցքի մաքրման և ջրի բաղադրաճշտված մշակման կայանքների սարքավորման հիմնական նորոգումը պետք է կատարվի 3 տարին մեկ անգամ, ընթացիկ նորոգումները՝ ըստ անհրաժեշտության, զտող նյութերի մակարդակի չափումը՝ տարվա ընթացքում 2 անգամ։

4.8.8. Գերկրիտիկական ճշտումների էներգաբլոկներում թույլատրվում է կիրառել հետևյալ ջրաքիմիական ռեժիմները. հիդրազինա-ամիակային, չեզոք-թթվածնային, թթվածնա-ամիակային, հիդրազինային՝ եթե պահպանվում են նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերով նախատեսված պայմանները։

4.8.9. Բնական շրջանառության կաթսաներում պետք է կազմակերպվի կաթսայական ջրի ֆոսֆատացում` ֆոսֆատային լուծույթի մատուցմամբ կաթսայի թմբուկ։ Անհրաժեշտության դեպքում կծու նատրիումի լուծույթով պետք է ճշգրտվի կաթսայական ջրի pH մեծությունը։

40-100կԳ/սմ.2 (3,9-9,8ՄՊա) ճնշման կաթսաներում թույլատրվում է ֆոսֆատացման փոխարեն կիրառել կաթսայական ջրի տրիլոնային մշակում։

4.8.10. Մինչև 70 կԳ/սմ.2 (7ՄՊա) ճնշման կաթսաներում սնող ջրից թթվածնի ավելի խորը հեռացման անհրաժեշտության դեպքում, որպես լրացում ջերմային օդազերծմանը, կարելի է կիրառել սնող ջրի մշակում նատրիումի սուլֆիտով կամ հիդրազինով։

70կԳ/սմ.2 (7ՄՊա) և ավել ճնշման կաթսաներում խտուցքի, կամ սնող ջրի մշակումը պետք է կատարվի միայն հիդրազինով, բացի թթվածնային ջրաքիմիական ռեժիմով կաթսաներից և այն կաթսաներից, որոնք շոգի են բաց թողնում սննդի, միկրոկենսաբանական, դեղագործական և այլ արդյունաբերական ձեռնարկություններին, որտեղ սանիտարական օրգանները թույլ չեն տալիս շոգու մեջ հիդրազինի առկայություն։

Սնող ջրի pH-ի անհրաժեշտ մեծության պահպանումը պետք է իրականացվի ամիակով:

Քիմիական հսկողությունը

4.8.11. էլեկտրակայանների քիմիական հսկողությունը պետք է ապահովի.

ջրամշակման, ջերմաէներգետիկ, ջերմացանցային սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմների խախտումների ժամանակին բացահայտումը, որոնք հանգեցնում են կոռոզիայի, դիրտագոյացման և նստվածքագոյացման,

ջրի, շոգու, խտուցքի, նստվածքների, ռեագենտների, կոնսերվացնող և լվացող լուծույթների, վառելիքի, խարամի, մոխրի, գազերի, յուղերի և կեղտաջրերի որակի կամ կազմի որոշումը,

արտադրական շինությունների, բաքերի, հորերի, ջրուղիների և այլ օբյեկտների գազալցվածության ստուգումը,

էլեկտրակայանից մթնոլորտ վնասակար արտանետումների քանակության որոշումը։

4.8.12. Էլեկտրակայանի շահագործումը կարող Է թույլատրվել միայն շտապ վերլուծության լաբորատորիաներն ու կենտրոնական լաբորատորիաները սարքավորումներով ու սարքերով հագեցնելուց հետո, որը հնարավորություն կտա լրիվ ծավալով իրականացնելու վերը նշված քիմիական հսկողությունը։

4.8.13. Շոգեջրային տրակտի բոլոր հսկվող տեղամասերում պետք Է տեղադրված լինեն ջրի և շոգու նմուշառիչներ՝ սառնարաններով, նմուշները մինչև 20-40.0C սառեցնելու համար։

Նմուշառման գծերն ու սառնարանների սառեցման մակերևույթները պետք Է պատրաստված լինեն չժանգոտվող պողպատից։

200ՄՎտ և ավել հզորության էներգաբլոկներով ջերմաէլեկտրակայանում և 50ՄՎտ և ավել հզորության ագրեգատներով ջերմաէլեկտրակենտրոնում նմուշառման գծերը պետք է բերվեն շտապ վերլուծության լաբորատորիաներին կից, օդափոխություն ունեցող հատուկ սրահ։

4.8.14. Ի լրումն սարքավորումների ներքին զննումների, պետք է խողովակներից հանվեն կտրած նմուշներ, ինչպես նաև տուրբինների հոսանուտ մասերից, տաքացուցիչներից և այլ սարքավորումներից կատարվեն նստվածքների նմուշառումներ։

Խողովակների կտրվածքների տեղերն ու պարբերականությունը պետք է որոշվեն գործող «Ջերմային էլեկտրակայանների հիմնական սարքավորումների վիճակի ստուգման, նստվածքների քանակության և քիմիական կազմի որոշման մեթոդական ցուցումներ»-ին համապատասխան։

Սարքավորման ներքին զննման և նստվածքների քանակության ու քիմիական կազմի գնահատման հիման վրա պետք է կազմվի ակտ՝ սարքավորման ներքին մակերևույթների վիճակի, կոռոզիայի և նստվածքների առաջացումը արգելակող, շահագործողական քիմիական մաքրում անցկացնելու անհրաժեշտության և այլ միջոցներ ձեռնարկելու վերաբերյալ։

Շոգու ԵՎ ջրի որակի նորմերը

4.8.15. Ուղղահոս կաթսաների շոգու որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.1

Նատրիումի միացություններ, մկգ/դմ.3, ոչ ավել 5

Սիլիկաթթու, մկգ/դմ.3, ոչ ավել 15

Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը,

մկՍմ/սմ, ոչ ավել 0,3

pH ոչ պակաս 7,5

Չեզոք-թթվածնային ջրաքիմիական ռեժիմի դեպքում թույլատրվում է pH մեծությունը ոչ պակաս 6,5-ից:

4.8.16. Ուղղահոս կաթսաների սնող ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Ընդհանուր կոշտությունը, մկգ-էկվ/դմ.3, ոչ ավել 0,2

Նատրիումի միացություններ մկգ/դմ.3, ոչ ավելի 5

Սիլիկաթթու, մկգ/դմ.3, ոչ ավել 15

Երկաթի միացություններ, մկգ-դմ.3, ոչ ավել 10

Լուծված թթվածին, թթվածնային ռեժիմի

դեպքում, մկգ/դմ.3 100-400

Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը,

մկՍմ/սմ, ոչ ավել 0,3

Պղնձի միացությունները ջրում՝ օդազերծիչից

առաջ, մկգ/դմ.3 ոչ ավել.2 5

Լուծված թթվածին ջրում՝ օդազերծիչից հետո,

մկգ/դմ.3, ոչ ավել 10

pH-ի մեծությունը հետևյալ ռեժիմներում.

հիդրազինա-ամիակային 9,1 + 0,1

հիդրազինային 7,7 + 0,2

թթվածնա-ամիակային 8,0 + 0,5

չեզոք թթվածնային 7,0 + 0,5

Հիդրազին, մկգ/դմ.3, ռեժիմներում.

հիդրազինա-ամիակային 20-60

հիդրազինային 80+100

գործարկում և կանգ մինչև 3000

նավթամթերքների պարունակությունը (մինչև

խտուցքամաքրումը) մկգ/դմ.3, ոչ ավել 0,1

_______

.1 Շոգու և ջրի որակի նորմերը այստեղ և ստորև ըստ նատրիումի, երկաթի և պղնձի միացությունների պարունակության, տրված են վերահաշված համապատասխանաբար Na, Fe, Cu, ամիակի և նրա միացություններինը՝ վերահաշված NH3, սիլիկաթթվինը՝ վերահաշված SiO2, ֆոսֆատներինը՝ վերահաշված P3O4, տեսակարար Էլեկտրահաղորդականությունը բերված Է H կատիոնացված կամ գազազերծ փորձանմուշի համար, վերահաշված 25.0C, pH մեծությունը՝ նույնպես վերահաշված 25.0C-ի համար։

.2 Եթե խտուցքա-սնուցման տրակտում տեղակայված բոլոր ջերմափոխանակիչների խողովակները պատրաստված լինեն չժանգոտվող պողպատից, կամ այլ կոռոզիակայուն նյութերից՝ ոչ ավել 2 մկգ/դմ.3։

4.8.17. 140կԳ/սմ.2 շոգու ճնշման ուղղահոս կաթսաներով այն էլեկտրակայաններում, որտեղ նախագծով նախատեսված չի եղել տուրբինի խտուցքահավաքիչից դուրս եկող ողջ խտուցքի մաքրում, կաթսաների աշխատանքի ժամանակ թույլատրվում է նատրիումի միացությունների պարունակությունը սնող ջրի և շոգու մեջ՝ ոչ ավել 10մկգ/դմ.2, սնող ընդհանուր կոշտությունը ոչ ավել՝ 0,5 մկգ-էկվ/դմ.3, իսկ նրա մեջ երկաթի միացությունները՝ ոչ ավել 200մկգ/դմ.3:

Ուղղահոս կաթսաներով էներգաբլոկի գործարկման ժամանակ շոգեջրային տրակտից աղտոտությունների դուրս բերման տեխնոլոգիան պետք է ընդունվի համապատասխան գործող՝ «Գերկրիտիկական ճնշման էներգաբլոկների ջրաքիմիական ռեժիմների ղեկավարման տիպային հրահանգներ»-ի` կախված էներգաբլոկի նախընթաց պարապուրդների տևողությունից, ինչպես նաև հաշվի առած կաթսայի տաքացման մակերևույթների նորոգման աշխատանքների ծավալներն ու նախորդ միջոցառումների տևողությունը։

4.8.19. Ուղղահոս կաթսայով էներգաբլոկի գործարկման ժամանակ բեռնվածությունը կարգավարական գրաֆիկով տրվածին հասցնելուց հետո, կամ կրկնակ-բլոկի երկրորդ կաթսայի միացման ժամանակ, առաջին երկու օրվա ընթացքում թույլատրվում է շոգու տեսակարար էլեկտրահաղորդականության, ինչպես նաև շոգու մեջ նատրիումի միացությունների և սիլիկաթթվի պարունակությունների, իսկ սնող ջրի մեջ՝ տեսակարար էլեկտրահաղորդականության, ընդհանուր կոշտության, նատրիումի միացությունների, սիլիկաթթվի, երկաթի և պղնձի պարունակությունների նորմերի գերազանցում` ոչ ավել քան 50%-ի չափով։ Ընդ որում, առաջին օրերին երկաթի միացությունների և սիլիկաթթվի պարունակությունը թույլատրվում է մինչև 50 մկգ/դմ.3 յուրաքանչյուր բաղկացուցիչ մասի համար։

Հիմնական և միջին նորոգումներից հետո, ուղղահոս կաթսաներով էներգաբլոկների գործարկման ժամանակ, նորմերի գերազանցում` ոչ ավել քան 50%, թույլատրվում է 4 օրվա ընթացքում։ Ընդ որում, առաջին օրերին երկաթի միացությունների և սիլիկաթթվի պարունակությունը թույլատրվում է մինչև 100 մկգ/դմ.3՝ յուրաքանչյուր բաղկացուցիչ մասի համար։

4.8.20. Բնական շրջանառության կաթսաների հագեցած շոգու միջին որակը` ըստ նմուշառման բոլոր կետերի, ինչպես նաև ջերմաստիճանը կարգավորող բոլոր սարքվածքներից հետո գերտաք շոգու որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Անվանական ճնշումը կաթսայից

հետո կԳ/սմ.2 (ՄՊա ) 100(9,8) 140(13,8)

Նատրիումի միացությունների

պարունակությունը.

Կոնդենսացիոն

էլեկտրակայանների համար 15 5

Ջերմաէլեկտրակենտրոնների

համար (ՋԷԿ) 25 5

70կԳ/սմ.2 (7ՄՊա) և ավել ճնշման կաթսաների համար սիլիկաթթվի պարունակությունը պետք է լինի՝ կոնդենսացիոն էլեկտրակայանում ոչ ավել 15, իսկ ՋԷԿ-ում՝ ոչ ավել 25մկգ/դմ.3։

pH-ի նշանակությունը բոլոր ճնշումների կաթսաների համար պետք է լինի ոչ պակաս 7,5-ից։

Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը պետք է լինի.

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա) ճնշման կաթսայի համար ոչ ավել 0,5մկՍմ/սմ-ից՝ գազազերծված H-կատիոնացված նմուշի, կամ 1,5 մկՍմ/սմ-ից՝ H-կատիոնացված նմուշի համար։

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսայի համար ոչ ավել 0,3 մկՍմ/սմ-ից գազազերծված H-կատիոնացված նմուշի, կամ 1 մկՍմ/սմ-ից՝ H-կատիոնացված նմուշի համար։

4.8.21. Բնական շրջանառության կաթսաների սնող ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Անվանական ճնշումը կաթսայից 100(9,8) 140(13,8)

հետո, կԳ/սմ.2 (ՄՊա)

Ընդհանուր կոշտությունը,

մկգ-էկվ/դմ.3, ոչ ավել,

կաթսաների հարմար.

հեղուկ վառելիքով աշխատող 1 1

այլ վառելիքներով աշխատող 3 1

Երկաթի միացությունների

պարունակությունը, մկգ/դմ.3,

ոչ ավել, կաթսաների համար.

հեղուկ վառելիքով աշխատող 20 20

այլ վառելիքներով աշխատող 30 20

Պղնձի միացությունների

պարունակությունը ջրում`

օդազերծիչից առաջ մկգ/դմ.3,

ոչ ավել, կաթսաների համար,

հեղուկ վառելիքով աշխատող 5 5

այլ վառելիքներով աշխատող չի նորմավորվում 5

Լուծվող թթվածնի

պարունակությունը ջրում՝

օդազերծիչից հետո, մկգ/դմ.3,

ոչ ավել 10 10

Նավթամթերքների պարունակությունը,

մգ/դմ.3, ոչ ավել 0,3 0,3

pH-ի.1 մեծությունը 9,1 + 0,1 9,1 + 0,1

Անվանական ճնշումը կաթսայից

հետո, կԳ/սմ.2 (ՄՊա) 70-100(7,0-9,8) 140(13,8)

Սիլիկաթթվի պարունակությունը,

մկգ/դմ.3, ոչ ավել,

կոնդենսացիոն էլեկտրակայանի

և ջեռուցման ՋԷԿ-ի համար 80 30

արտադրական շոգեառումով

ՋԷԿ-ի համար որոշվում է ջերմաքիմիական

փորձերի հիման վրա 60

_____

.1 Երբ շոգու և խտուցքի կորուստները լրացվում են քիմիապես մաքուր ջրով, թույլատրվում է pH-ի ի մեծության բարձրացում՝ մինչև 10,5։

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար նատրիումի միացությունների պարունակությունը պետք է լինի ոչ ավել՝ 50մկգ/ դմ.3։

H կատիոնացված նմուշի տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը 140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսայի համար, պետք է լինի ոչ ավել 1,5մկՍմ/սմ-ից։ ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ կարելի է կատարել տեսակարար էլեկտրահաղորդականության նորմի ճշգրտում այն դեպքում, երբ սնող ջրում նատրիումի պարունակության նորմի ճշգրտում է կատարվում։

Հիդրազինի պարունակությունը (երբ ջուրը մշակվում է հիդրազինով) պետք է կազմի 20-ից մինչև 60 մկգ/դմ.3։ Կաթսայի գործարկման և կանգի ժամանակ թույլատրվում է հիդրազինի պարունակությունը՝ մինչև 3000 մկգ/դմ.3։ Ամիակի և նրա միացությունների պարունակությունը պետք է լինի ոչ ավել 1000 մկգ/դմ.3: Առանձին դեպքերում, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ, կարելի է կատարել ամիակի պարունակության ավելացում, մինչև այն արժեքը, որը կարող է ապահովել պահպանելու շոգու pH-ի անհրաժեշտ մեծությունը՝ չբերելով սնող ջրում պղնձի միացությունների նորմի գերազանցում։

Ազատ սուլֆիտի պարունակությունը (սուլֆիտացման ժամանակ) պետք է լինի ոչ ավել 2մգ/դմ3-ից։ Նիտրիտների և նիտրատների գումարային պարունակությունը 140կգ/սմ.2 (13,8ՄՊա)-ից պակաս ճնշման կաթսաների համար պետք է լինի ոչ ավել 20 մկգ/դմ.2 -ից, 100 կԳ/սմ.2 (9,8 ՄՊա)-ից պակաս ճնշման կաթսաների համար նիտրիտների և նիտրատների թույլատրելի պարունակությունը պետք է սահմանի ՀՀ էներգետիկայի նախարարությունը հիմնվելով ընթացքում ձեռք բերած փորձի վրա, ելնելով սարքավորումների անվթար և խնայողական աշխատանքի ապահովելու պայմանից, այդ դեպքում 70 կգ/սմ.2 (7,ՕՄՊա )-ից պակաս ճնշման կաթսաների համար նիտրատների պարունակությունը չի նորմավորվում։

4.8.22. 40կԳ/սմ.2 (3,9ՄՊա)-ից պակաս ճնշման բնական շրջանառության կաթսաներում սնող ջրի որակը պետք է համապատասխանի ԳՈՍՏ 20995-75: էլեկտրակայանների համար, որտեղ տեղակայված են կաթսաներ, որոնցում շոգու ճնշումը տարբերվում է ստանդարտացված մեծություններից, շոգու և սնող ջրի որակի նորմերը պետք է ճշգրտվեն ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից։

4.8.23. Կաթսայական ջրի որակի նորմերը, անընդհատ և պարբերական փչամաքրման ռեժիմները պետք է սահմանվեն կաթսան արտադրող գործարանի հրահանգների, ջրաքիմիական ռեժիմի վարման տիպային հրահանգների կամ էլեկտրակայանի, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության, կամ մասնագիտացված կազմակերպությունների կողմից անցկացվող ջերմաքիմիական փորձարկումների արդյունքների հիման վրա։ Կաթսայի ջերմաքիմիական փորձարկումների անցկացման անհրաժեշտությունը որոշվում է ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից։

4.8.24. Ֆոսֆատների ավելցուկը կաթսայական ջրի մեջ պետք է կազմի.

140 կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար, մաքուր հատվածամասում 0,5-2մգ/դմ.3 , աղային հատվածամասում ոչ ավել 12մգ/դմ.3,

100 կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա) և պակաս ճնշման, կաթսաների համար, մաքուր հատվածամասում՝ 2-6 մգ/դմ.3, աղային հատվածամասում՝ ոչ ավել 30մգ/դմ.3:

Առանց աստիճանական շոգիացմամբ կաթսաների համար, ֆոսֆատների ավելցուկը, կախված կաթսայում եղած ճնշումից, պետք է (ինչպես և մնացած ցուցանիշները) համապատասխանի մաքուր հատվածամասի համար գոյություն ունեցող նորմերին։

4.8.25. pH-ի մեծությունը կաթսայական ջրի մաքուր հատվածամասի համար պետք է կազմի.

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար՝ 9,0-9,5,

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա) և պակաս ճնշման կաթսաների համար՝ ոչ պակաս 9,3-ից։

pH-ի մեծությունը կաթսայական ջրի աղային հատվածամասի համար պետք է կազմի.

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար՝ ոչ ավել 10,5-ից,

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար՝ ոչ ավել 11,2-ից,

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊ՝ա) ճնշման կաթսաների համար, որոնք սնվում են քիմիապես մաքրված ջրով, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ փչամաքրման ջրի pH-ի մեծությունը կարող է լինել մինչև 11,5։

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման կաթսաների համար, կաթսայական ջրում պետք է պահպանվի հետևյալ հարաբերակցությունը. щփփ =(0,2 ÷ 0,5)щընդ` մաքուր հատվածամասում և щփփ =(0,5 ÷ 0,7) щընդ՝ աղային հատվածամասում։

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա)-ից պակաս ճնշման կաթսաների համար, կաթսայական ջրում՝ աղային և մաքուր հատվածամասերում, պետք է կատարվի հետևյալ պայմանը՝ щ.փփ≥ 0,5 щընդ։

Այն դեպքերում, երբ չեն պահպանվում pH պահանջվող մեծություններն ու ալկալիության հարաբերակցությունները, կաթսայական ջրի մեջ պետք է մտցվի կծու նատրոն, այդ թվում նաև գործարկման ռեժիմներում։

4.8.26. Թմբուկային կաթսաների համար, որոնք ունեն գամային միացումներ, կաթսայական ջրի հարաբերական ալկալիությունը չպետք է գերազանցի 20%, եռակցված թմբուկներով և խողովակների վալցային (գրտնակային), կամ պնդացնող եռակցումով վալցային ամրակապման դեպքում 5%։

Եռակցված թմբուկներով և նրանց զոդակցված խողովակներով կաթսաների համար ջրի հարաբերական ալկալիությունը չի նորմավորվում։

4.8.27. Կաթսայի անընդհատ փչամաքրման դեպքում ջրի ծախսը պետք է չափվի ծախսաչափով և պահպանվի հետևյալ սահմաններում.

կայունացված ռեժիմների համար, երբ կորուստները լրացվում են աղազրկված ջրով կամ գոլորշիչի թորվածքով` ոչ ավել կաթսայի արտադրողականության 1%-ից և ոչ պակաս 0,5%-ից, իսկ երբ կորուստները լրացվում են քիմիապես մաքրված ջրով՝ ոչ ավել 3%-ից և ոչ պակաս 0,5%։

Մոնտաժումից, նորոգումից, կամ պահուստում լինելուց հետո, կաթսաների գործարկման ժամանակ թույլատրվում է անընդհատ փչամաքրման ավելացում՝ մինչև 2-5%։

Կաթսաների աշխատանքի տևողությունը ավելացված փչամաքրումով պետք է սահմանվի քիմիական արտադրամասի (լաբորատորիայի կամ համապատասխան ստորաբաժանման) կողմից։

Սկզբնական ջրի բարձր հանքայնացման դեպքում, սպառողներից խտուցքի մեծ չափերով չվերադառնալու և նման այլ դեպքերում, թույլատրվում է փչամաքրման չափի մեծացում՝ մինչև 5%։

Կաթսաների պարբերական փչամաքրումները ստորին կետերից պետք է իրականացվեն կաթսայի յուրաքանչյուր գործարկման և կանգի ժամանակ, ինչպես նաև կաթսաների աշխատանքի ժամանակ՝ ըստ էլեկտրակայանի կամ ՀՀ էներգետիկայի նախարարության ծառայությունների կազմից մշակված ժամկետացանկի հաշվի առած տեղային պայմանները։

4.8.28. Գերտաք շոգու ջերմաստիճանը կարգավորելիս, ներարկման համար օգտագործվող ջրի որակը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի գերտաք շոգու որակը համապատասխանի նորմերին։

4.8.29. 255կԳ/սմ.2 (25ՄՊա) ճնշման ուղղահոս կաթսաների աշխատանքի ժամանակ շոգու որակի վատացման դեպքում`

երբ շոգու տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը բարձրանում է մինչև 0,5 մկՍմ/սմ, իսկ նատրիումի միացությունների պարունակությունը մինչև 10 մկգ/դմ3, խանգարումների պատճառները պետք է վերացվեն 72 ժամվա ընթացքում,

երբ տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը բարձրանում է 0,5-ից մինչև 1,0մկՍմ/սմ, իսկ նատրիումի միացությունների պարունակությունը՝ 10-ից մինչև 15մկգ/դմ.3՝ վատթարացման պատճառները պետք է վերացվեն 24 ժամվա ընթացքում,

երբ վերը նշված խանգարումները չեն վերացվում՝ համապատասխանաբար 72 և 24 ժամվա ընթացքում, ինչպես նաև՝ երբ տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը անցնում է 1 մկՍմ/սմ-ից, նատրիումի միացությունների պարունակությունը անցնում է 15 մկգ/դմ.3-ից, կամ pH-ը իջնում է 5,5-ից, էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի որոշմամբ, էներգահամակարգի կարգավարին ծանուցումով, տուրբինը պետք է կանգնեցվի 24 ժամվա ընթացքում։

Բնական շրջանառությամբ կաթսաների շոգու որակի վատացման դեպքում.

երբ նատրիումի միացությունների, սիլիկաթթվի պարունակությունները, տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը գերազանցում են նորմերին ոչ ավել քան 2 անգամ, վատթարացման պատճառները պետք է վերացվեն 72 ժամվա ընթացքում,

երբ նատրիումի միացությունների, սիլիկաթթվի պարունակությունները, տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը գերազանցում են նորմերին 2-ից 4 անգամ, վատթարացման պատճառները պետք է վերացվեն 24 ժամվա ընթացքում,

երբ վերը նշված խանգարումները չեն վերացվում՝ համապատասխանաբար 72 և 24 ժամվա ընթացքում, ինչպես նաև, երբ նատրիումի միացությունների, սիլիկաթթվի պարունակությունները, տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը գերազանցում են նորմերին ավելի քան 4 անգամ, կամ pH-ը ցածր է 5,5-ից, բլոկային էլեկտրակայանի տուրբինը, կամ լայնական կապերով էլեկտրակայանի կաթսան պետք է կանգնեցվի 24 ժամից ոչ ուշ` համաձայն էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի որոշման՝ էներգահամակարգի կարգավարին ծանուցումով։

4.8.30. Բնական շրջանառության կաթսաների սնող ջրի որակի վատթարացման դեպքում.

երբ ընդհանուր կոշտության, սիլիկաթթվի, նատրիումի միացությունների պարունակությունները գերազանցում են նորմերին ոչ ավել, քան 2 անգամ, վատթարացման պատճառները պետք է վերացվեն 72 ժամվա ընթացքում,

երբ ընդհանուր կոշտության պարունակությունը գերազանցում է նորմին 2-ից 5 անգամ, սիլիկաթթվի և նատրիումի միացությունների պարունակությունները ավելի քան 2 անգամ, վատթարացման պատճառները պետք է վերացվեն 24 ժամվա ընթացքում,

երբ վերը նշված խանգարումները չեն վերացվում համապատասխանաբար 72 և 24 ժամվա ընթացքում, կամ երբ ընդհանուր կոշտության պարունակությունը ավելանում է ավելի քան 5 անգամ, ապա էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի որոշմամբ, էներգահամակարգի կարգավարին ծանուցումով, կաթսան պետք է կանգնեցվի 4 ժամից ոչ ուշ։

Մինչև սնող ջրի որակի խախտման պատճառների վերացումը, մեծացվում են անընդհատ և պարբերական փչամաքրումները շոգու որակի ավելի հաճախակի ստուգումներով, իսկ երբ ընդհանուր կոշտության պարունակությունը գերազանցում է նորմերին, կատարվում է նաև կաթսայական ջրի ուժեղացված ֆոսֆատացում։ Այդ դեպքում՝ 140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա ) ճնշման կաթսաների համար թույլատրվում է ֆոսֆատի ավելցուկի մեծացում մինչև 12 մգ/դմ.3։

Երբ կաթսայական ջրում pH մեծությունը իջնում է 7,5-ից և անհնար է այն բարձրացնել կծու նատրիումի բաժնորոշմամբ, կամ խանգարման պատճառների վերացմամբ՝ կաթսան անհապաղ պետք է կանգնեցվի։

4.8.31. 140-255 կԳ/սմ.2 (13,8-25ՄՊա) ճնշման ուղղահոս կաթսաներով էլեկտրակայանի տուրբինի խտուցքի որակը, առաջին աստիճանի խտուցքային պոմպերից հետո, պետք է համապատասխանի հետևյալ նորմերին` ոչ ավել.

ընդհանուր կոշտությունը՝ 0,5մկգ-էկվ/դմ.3, տուրբինի խտուցքահավաքիչից դուրս եկող 100% խտուցքի մաքրելու դեպքում թույլատրվում է նշված նորմի ժամանակավոր ավելացում՝ ոչ ավել 4 օրից, սնող ջրի որակի նորմը պահպանելու պայմանի դեպքում,

տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը՝ 0,5 մկՍմ/սմ,

լուծված թթվածնի պարունակությունը խտուցքային պոմպերից հետո 20մկգ/դմ.3։

4.8.32. Բնական շրջանառության կաթսաներով էլեկտրակայանի տուրբինների խտուցքի որակը պետք է համապատասխանի հետևյալ նորմերին, ոչ ավել.

Անվանական ճնշումը կաթսայից

հետո, կԳ/սմ.2 (ՄՊա) 100(9,8) 140(13,8)

Ընդհանուր կոշտությունը,

մկգ-էկվ/դմ.3, ոչ ավել,

կաթսաների համար.

հեղուկ վառելիքով աշխատող 1 1

այլ վառելիքներով աշխատող 3 1

Լուծված թթվածնի պարունակությունը խտուցքային պոմպերից հետո պետք է լինի ոչ ավել 20մկգ/դմ.3-ից։

4.8.33. Ուղղահոս կաթսաների լրասնման համար, աղազրկված ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին, ոչ ավել.

Ընդհանուր կոշտությունը

մկգ-էկվ/դմ.3 0,2

Սիլիկաթթվի պարունակությունը, մկգ/դմ.3 20

Նատրիումի միացությունների

պարունակությունը, մկգ/դմ.3 15

Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը, մկՍմ/սմ 0,5

140կԳ/սմ.2 (13,8ՄՊա) ճնշման բնական շրջանառության կաթսաների լրասնման համար, աղազրկված ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին, ոչ ավել.

Ընդհանուր կոշտությունը, մկգ-էկվ/դմ.3 1

Սիլիկաթթվի պարունակությունը, մկգ/դմ.3 100

Նատրիումի միացությունների

պարունակությունը, մկգ/դմ.3 80

Տեսակարար էլեկտրահաղորդականությունը, մկՍմ/սմ 2,0

Առանձին դեպքերում, աղազրկված ջրի որակի նորմերը, տեղային պայմաններից կախված, կարող են ճշգրտվել ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից (սկզբնական ջրի որակը, ջրապատրաստման կայանքների սխեմաները, օգտագործվող իոնափոխանակիչների տիպերը, աղազրկված ջրի բաժինը սնող ջրի հաշվեկշռում), պայմանով, որ պահպանվի սնող ջրի որակի նորմը։

100կԳ/սմ.2 (9,8ՄՊա) և պակաս ճնշման թմբուկային կաթսաների լրասնման համար հավելյալ ջրի որակը, ինչպես նաև ուղղահոս և թմբուկային կաթսաների սնող ջրի ներկայանային բաղադրամասերի որակը (վերաօգտագործման, ցանցային և մյուս տաքացուցիչների խտուցքները, ջրաքաշման բաքերի, ստորին կետերի բաքերի, խտուցքի պաշարի և այլ հոսքերի բաքերը) պետք է լինի այնպիսին, որ ապահովվի սնող ջրի որակի նորմի պահպանումը։ Սնող ջրի ներկայանային բաղադրամասերի աղտոտվածության դեպքում, որը կարող է բերել նորմերի խախտման, դրանք մինչև նորից ցիկլի մեջ վերադառնալը, պետք է ենթարկվեն մաքրման, կամ դուրս շպրտվեն։

4.8.34. H-Na կատիոնացումով, կամ թթվի ավելացումով սկզբնական ջրի հիմնայնության իջեցման դեպքում, քիմիապես մաքրված ջրի մնացորդային ընդհանուր հիմնայնությունը պետք է լինի 0,2-0,8մ գ-Էկվ/դմ.3 սահմաններում։

4.8.35. Երբ սկզբնական ջրի մեջ, կամ ջրամշակման տրակտում հայտնվում են բակտերիաներ, որոնք օժանդակում են նիտրիտների առաջացմանը, պետք է կատարվեն սկզբնական ջրի խողովակագծերի և պարզեցման զտիչների, զտող նյութերի պարբերական մշակումներ քլորակրի լուծույթով։

4.8.36. Շոգու և խտուցքի կորուստների լրացման համար նախատեսված գոլորշիչների թորվածքի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

նատրիումի միացությունների պարունակությունը՝ ոչ ավել 100մկգ/դմ.3-ից, ազատ ածխաթթվինը՝ ոչ ավել 2մգ/դմ.3-ից։

Ուղղահոս կաթսաների սնման համար օգտագործվող գոլորշիչների թորվածքը պետք է լրացուցիչ մաքրվի, մինչև վերը բերված, կաթսաների լրասնման համար աղազրկված ջրի որակի նորմին հասնելը։

4.8.37. Շոգու և խտուցքի կորուստների լրացման համար նախատեսված գոլորշիչների սնող ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Ընդհանուր կոշտությունը, մկգ-էկվ/դմ.3, ոչ ավել 30

Ընդհանուր կոշտությունը, երբ սկզբնական

ջրի աղապարունակությունը ավել է

2000մգ/դմ.3-ից, մկգ–էկվ/դմ.3, ոչ ավել 75

Թթվածնի պարունակությունը, մկգ/դմ.3, ոչ ավել 30

Ազատ ածխաթթվի պարունակությունը 0

Առանձին դեպքերում, շահագործման ընթացքում ձեռք բերած փորձի հիման վրա, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ, սնող ջրի որակի նորմերը կարող են ճշգրտվել։

Երբ գոլորշիչները սնվում են ջրով, որի ընդհանուր աղապարունակությունը ավել է 2000 մգ/դմ.3-ից՝ թույլատրվում է ֆոսֆատացում։

Գոլորշիչի խտանյութի որակի նորմերը և փչամաքրման ռեժիմները պետք է սահմանվեն գոլորշիչը արտադրող գործարանի հրահանգների, ջրաքիմիական ռեժիմի վարման տիպային հրահանգների էլեկտրակայանի, կամ ՀՀ էներգետիկայի նախարարության մասնագիտացված կազմակերպությունների կողմից անցկացվող ջերմաքիմիական փորձարկումների արդյունքների հիման վրա:

4.8.38. Արտադրությունից վերադարձվող խտուցքի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին, ոչ ավել.

Ընդհանուր կոշտությունը, մկգ-էկվ/դմ.3 50

Երկաթի միացությունների

պարունակությունը, մկգ/դմ.3 100

Պղնձի միացությունների

պարունակությունը, մկգ/դմ.3 20

Սիլիկաթթվի պարունակությունը, մկգ/դմ.3 120

pH մեծությունը 8,5-9,5

Պերմանգանատային օքսիդացումը, մգ02/դմ.3 5

Նավթամթերքների պարունակությունը, մգ/դմ.3 0,5

Վերադարձվող խտուցքը չպետք է պարունակի պոտենցիալ թթվային կամ հիմնային միացություններ, որոնք կարող են բերել կաթսայական ջրի pH-ի մեծության շեղումներ հաստատված նորմերից՝ ավելի քան 0,5 միավորով ֆոսֆատներով կամ ֆոսֆատներով ու կծու նատրիումով բաղադրաճշտված մշակման անփոփոխ ռեժիմի ժամանակ.1։

_____

.1 Վերադարձվող խտուցքը, պոտենցիալ թթվի կամ ալկալիական միացությունների առկայության դեպքում, չպետք է ընդունվի էլեկտրակայանի կողմից։

Եթե էլեկտրակայան վերադարձվող խտուցքի որակը չի ապահովում սնող ջրի որակի նորմերը, պետք է նախատեսվի խտուցքի մաքրում, մինչև սնող ջրի նորմերին հասնելը։

4.8.39. Ջերմային ցանցերի լրասնման համար, ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Ազատ ածխաթթվի պարունակությունը 0

pH-ի մեծությունը ջերմամատակարարման

համակարգերի համար.

բաց 8,3 - 9*

Փակ 8,3-9,5*

Լուծված թթվածնի պարունակությունը,

մկգ/դմ.3, ոչ ավել 50

Կախյալ նյութերի քանակությունը,

մգ/դմ.3, ոչ ավել 5

Նավթամթերքների պարունակությունը,

մգ/դմ.3, ոչ ավել 1

Կարբոնատային ցուցիչ.1 N.կ -ն պետք է լինի աղյուսակ 4.3-ում բերված մեծություններից ոչ ավել:

* pH-ի վերին սահմանը թույլատրվում է ջրի խորը փափկեցման դեպքում, ստորին սահմանը՝ ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ կարող է ճշգրտվել, կախված սարքավորումներում և ջերմամատակարարման համակարգերի խողովակագծերում կոռոզիայի երևույթների ինտենսիվությունից։ Ջերմամատակարարման փակ համակարգերի համար, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ pH-ի վերին սահմանը թույլատրվում է ոչ ավել 10,5-ից, միաժամանակ փոքրացնելով կարբոնատային ցուցիչը՝ մինչև 0,1 (մգ-էկվ/դմ.3).2, ստորին սահմանը կարող է ճշգրտվել՝ կախված սարքավորումների և ջերմամատակարարման համակարգերի խողովակագծերում կոռոզիայի երևույթներից:

Աղյուսակ 4.3

Ջերմային ցանցերի ջրի Nկ -ի նորմատիվային մեծությունները

Սարքավորման տիպը Ցանցային ջրի տաքացման աստիճանը.0C Nկ (մգ-Էկվ/դմ.3).2 ջերմամատակարարման ցանցերի համար

բաց փակ

Ջրատաքացման կաթսաներ՝տեղակայված էլեկտրակայաններում և ջեռուցման կաթսայատներում * 70-100

101-120

121-130

131-140

141-150 3,2

2,0

1,5

1,2

0,8 3,0

1,8

1,2

1,0

0,5

Ցանցային ջեռուցիչներ 70-100

101-120

121-140

141-150

151-200 4,0

3,0

2,5

2,0

1,0 3,5

2,5

2,0

2,0

0,5

* Արտադրական կաթսայատներում տեղակայված ջրատաքացման կաթսաների լրասնման և ցանցային ջրի որակը ընդունվում է ըստ ԳՈՍՏ 108.030.47-81։

___________

.1Կարբոնատային ցուցիչ Nկ-ն՝ ընղհանուր ալկալիության և ջրի կալցիումական կոշտության (մգ-էկվ/դմ.3), արտադրյալի սահմանային արժեքն է, որից բարձր, ընթանում է կարբոնատային դիրտագոյացում՝ ավելի քան 0,1գ/(մ.2ժ) ինտենսիվությամբ։

Ջերմամատակարարման բաց համակարգերի լրասնման ջրի որակը (անմիջական ջրառումով) պետք է բավարարի նաև խմելու ջրի ԳՈՍՏ 2874-82 պահանջներին։

Ջերմամատակարարման բաց համակարգերի լրասնման ջուրը օրգանական խառնուրդներից մաքրելու համար, պետք է ենթարկվի մակարդման, եթե ջրի նմուշի գունավորությունը 20 րոպե եռացնելու ընթացքում ԳՈՍՏ 2874-82-ում բերված նորմից ավելանում է։

Տաք ջրի անմիջական առումով ջերմային ցանցերի լրասնման ջրի սիլիկատային մշակման ժամանակ, սիլիկատի պարունակությունը լրասնման ջրի մեջ պետք է լինի ոչ ավել 50 մգ/դմ.3-ից՝ վերահաշված ՏiՕ2 -ով։

Լրասնման ջրի սիլիկատային մշակման ժամանակ կալցիումի սահմանային խտությունը պետք է որոշվի՝ հաշվի առնելով ոչ միայն սուլֆատների գումարային խտությունը (կանխելու համար CaCO4-ի նստելը), այլ նաև սիլիկաթթվինը (կանխելու համար CaSiO3-ի նստելը), ցանցային ջրի տաքացման տրված ջերմաստիճանի համար, հաշվի առած կաթսայի խողովակների պատամերձ շերտում նրա գերազանցումը 40.0 C-ով։

Հիդրազինի և այլ թունավոր նյութերի անմիջական խառնումը ջերմային ցանցերի լրասնման ջրին և ցանցային ջրին, արգելվում է։

4.8.40. Ցանցային ջրի որակը պետք է բավարարի հետևյալ նորմերին.

Ազատ ածխաթթվի պարունակությունը 0

pH-ի մեծությունները

ջերմամատակարարման համակարգերի համար.

բաց 8,3-9,0*

փակ 8,3-9,5*

Երկաթի միացությունների

պարունակությունը, մգ/դմ.3, ոչ ավել,

ջերմամատակարարման համակարգի համար.

բաց 0,3**

փակ 0,5

Լուծված թթվածնի պարունակությունը,

մկգ/դմ.3, ոչ ավել 20

Կախյալ նյութերի քանակությունը, մգ/դմ.3, ոչ ավել 5

Նավթամթերքների պարունակությունը, մգ/դմ.3,

ոչ ավել, ջերմամատակարարման ցանցերի համար.

բաց 0,3

փակ 1

* Վերին սահմանը թույլատրվում է միայն ջրի խորը փափկեցման ժամանակ։ Ջերմամատակարարման փակ համակարգերի համար, ՀՀ էներգետիկայի նախարարության թույլտվությամբ, pH-ի վերին սահմանը թույլատրվում է ոչ ավել 10,5՝ միաժամանակ փոքրացնելով կարբոնատային ցուցչի արժեքը մինչև 0,1 (մգ-էկվ/դմ.3).2, ստորին սահմանը կարող է ճշգրտվել՝ կախված սարքավորումների և ջերմամատակարարման համակարգերի խողովակագծերում կոռոզիայի երևույթներից։

** Համաձայնեցնելով սանիտարական օրգանների հետ, թույլատրվում է 0,5մգ/դմ.3։

Ջեռուցման շրջանի սկզբում և հետնորոգման շրջանում թույլատրվում է նորմերի գերազանցում 4 շաբաթվա ընթացքում ջերմամատակարարման փակ համակարգերի համար և 2 շաբաթվա բաց համակարգերի համար. երկաթի միացությունները` մինչև 1,0 մգ/դմ.3, լուծված թթվածինը՝ մինչև 30 և կախյալ նյութերը՝ մինչև 15 մգ/գմ.3։ Կարբոնատային ցուցիչ՝ Nկ-ն պետք է լինի 4,4 աղյուսակում բերվածներից ոչ ավել:

Աղյուսակ 4.4

Ցանցային ջրի Nկ-ի նորմատիվային մեծությունները.1

Սարքավորումները Ցանցային ջրի տաքացման աստիճանը,

.0 C Nկ (մգ-Էկվ/դմ.3).2

Ջրատաքացման կաթսաներ՝ տեղակայված էլեկտրակայաններում և ջեռուցման կաթսայատներում 70-100

101-120

121-130

131-140

141-150 3,2

2,0

1,5

1,2

0,8

Ցանցային ջրատաքացուցիչներ 70-100

101-120

121-140

141-150

151-200 4,0

3,0

2,5

2,0

1,0

Երբ ջերմային ցանցերը լրասնվում են նատրիումի կատիոնացված ջրով, N կ-ի մեծությունը չպետք է գերազանցի 0,5 (մգԷկվ/դմ.3).2-ը` ցանցային ջրի տաքացման 121-150 .0C-ի և 1,0(մգ-էկվ/դմ.3).2 70-120 .0C-ի համար։

Ջերմամատակարարման բաց համակարգերի դեպքում, սանիտարահամաճարակաբանության օրգանների հետ համաձայնեցված, թույլատրվում է որոշ շեղումներ ԳՈՍՏ 2874 - 82-ից` ջրի գունավորման և երկաթի պարունակության ցուցանիշներում։

Գունավորման ցուցանիշը թույլատրվում է մինչև 70.0, իսկ երկաթի պարունակությունը մինչև 1,2 մգ/դմ.3 մինչև 14 օր տևողությամբ՝ շահագործվող ջերմամատակարարման ցանցերի սեզոնային միացումների շրջանում, նոր ցանցերի միացման ժամանակ, ինչպես նաև դրանց վերանորոգումներից հետո։

Ջեռուցման սեզոնի ավարտից հետո, կամ կանգի դեպքում, ջրատաքացման կաթսաներն ու ջերմային ցանցերը պետք է կոնսերվացվեն։

4.8.41. Օրգանական վառելիքով աշխատող էլեկտրակայաններում շոգու և խտուցքի ներկայանային կորուստները (հաշվի չառած բոցամուղի աշխատանքի, կաթսաների փչամաքրումների ու շրջափչումների, ջրային լվացումների, խտուցքի մաքրման կայանքների սպասարկման, ջերմային ցանցերի հավելյալ ջրի օդազերծման, մազութի դատարկման ժամանակ տեղի ունեցող կորուստները) աշխատող կաթսաների անվանական արտադրողականության դեպքում պետք է լինեն ոչ ավել, սնող ջրի ընդհանուր ծախսի %-ից.

Կոնդենսացիոն էլեկտրակայաններում 1,0

Մաքուր ջեռուցման բեռնվածություն ունեցող Ջէկ-երում 1,2

Արտադրական կամ արտադրական և ջեռուցման

բեռնվածություններ ունեցող ՋԷԿ-երում 1,6

Երբ սնող ջրի փաստացի ծախսը փոքր է լինում անվանականից, ներկայանային կորուստների նորմերը համապատասխանաբար մեծացնում են, բայց ոչ ավել` քան 1,5 անգամ։

Ընդհանուր կորուստների հաշվարկի ժամանակ, տեխնոլոգիական նպատակների համար, ջրի և շոգու ծախսերը ընդունվում են նորմերին համապատասխան, հաշվի առած նաև էլեկտրակայանի ցիկլում ջրի կրկնական օգտագործման հնարավորությունները:

Յուրաքանչյուր էլեկտրակայանի համար, շոգու և խտուցքի ընդհանուր ծախսերի նորմերը պետք է ամեն տարի հաստատի ՀՀ էներգետիկայի նախարարությունը, առաջնորդվելով վերը բերված տվյալներով և «Շոգու և խտուցքի կորուստների հաշվարկի մեթոդական ցուցումներով»։

4.9. Խողովակաշարեր ԵՎ արմատուրները

4.9.1. էներգաօբյեկտի վարչակազմը հատուկ կարգադրությամբ պարտավոր է ինժեներատեխնիկական աշխատողների (արտադրամասերի և ծառայությունների պետերի) կազմից նշանակել «Շոգու և տաք ջրի խողովակաշարերի կառուցման և անվտանգ շահագործման կանոններ»-ի, սույն Կանոնների և այլ ճյուղային նորմատիվային փաստաթղթերի (հրահանգներ, հակավթարային շրջաբերականներ և այլն) վերաբերյալ գիտելիքների ստուգումներ անցած անձանց, որոնք պատասխանատու կլինեն խողովակաշարերի սարքին վիճակի և անվտանգ շահագործման համար։

4.9.2. էներգաօբյեկտում պետք է լինեն խողովակաշարերի ցանկ, որոնք ենթակա են հաշվառման և էներգաօբյեկտում, և Հայլեռտեխհսկողության տեղային օրգաններում։ Ցանկում պետք է նշված լինեն անձինք, որոնք պատասխանատու են խողովակաշարերի անվտանգ շահագործման համար։ Յուրաքանչյուր խողովակաշարի համար պետք է ձևակերպվի տեղեկաթերթիկ` ըստ «Շոգու և տաք ջրի խողովակաշարերի կառուցման և անվտանգ շահագործման կանոններ»-ի երաշխավորված ձևի:

4.9.3. Հիմնական և միջին նորոգումներից հետո, ինչպես նաև խողովակաշարի տեղամասերի կտրման, զոդման, արմատուրի փոխարինման, հենարանների կարգաբերման և ջերմային մեկուսացման փոխարինման հետ կապված նորոգումներից հետո, սարքավորումները, գործարկման մտցնելուց առաջ, պետք է ստուգվեն.

ժամանակավոր կառուցվածքների, հարմարանքների, փայտամածների և տեղակայման ու նորոգման առձգիչների բացակայությունը,

անշարժ և շարժական հենարանների, զսպանակային ամրացումների, խողովակաշարերի և արմատուրների սպասարկման սանդուղքների ու հարթակների սարքինությունը,

զսպանակային կախոցների և հենարանների պրկման չափերը սառը վիճակում,

ջերմային տեղաշարժերի ցուցասարքի սարքինությունը,

տաքացման և շահագործման այլ ռեժիմների ժամանակ խողովակաշարերի ազատ տեղաշարժի հնարավորությունները,

ջրաքաշների, օդանցումների և ապահովիչ սարքվածքների վիճակը,

խողովակաշարերի հորիզոնական տեղամասերի թեքությունների չափերը և դրանց համապատասխանությունը նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներին,

արմատուրների շարժվող մասերի քայլքի թեթևությունը,

կառավարման վահանների վրա փակող արմատուրի ազդասարքի սահմանային դիրքերի (փակ է, բաց է) համապատասխանությունը նրանց փաստացի դիրքին,

ջերմային մեկուսացման սարքինությունը,

վերանորոգման փաստաթղթերի լրակազմի առկայությունը (սխեմաներ, տեղեկաքարտեր, եռակցման վերաբերյալ փաստաթղթեր, մետաղաբանական հետազոտությունների արձանագրություններ, նորոգումից հետո ընդունման ակտեր և այլն)։

4.9.4. էներգաօբյեկտի վարչակազմի կողմից «Ջերմային էլեկտրակայանների խողովակաշարերի շահագործման տիպային հրահանգներ ՂՓ 34.39.503-89»-ի հիման վրա պետք է մշակվեն և հաստատվեն տվյալ էներգաօբյեկտում խողովակաշարերի շահագործման կոնկրետ պայմանները հաշվի առնող տեղային հրահանգներ։

Խողովակաշարերի և արմատուրների գործող հրահանգներին համապատասխան շահագործման ժամանակ պետք է հսկվեն.

խողովակաշարերի ջերմային տեղաշարժերի չափերը և նրանց համապատասխանությունը հաշվարկային մեծություններին՝ ըստ ցուցասարքի ցուցմունքների,

խողովակաշարերի ճմլվածության և բարձրացված թրթռումների բացակայությունը,

ապահովիչ սարքվածքների, արմատուրների և կցաշուրթավոր միացությունների կիպությունը,

մետաղի աշխատանքի ջերմաստիճանային ռեժիմները՝ գործարկման և կանգի ժամանակ,

կախոցների և հենարանների զսպանակների պրկման աստիճանը՝ աշխատանքային և սառը վիճակում, առնվազն երկու տարին մեկ,

արմատուրների խցուկային կիպությունների հերմետիկությունը,

կառավարման վահանների վրա կարգավորող արմատուրների դիրքի ցուցիչների ցուցմունքների համապատասխանությունը՝ նրա փաստացի դիրքին,

քսուքի առկայությունը՝ առանցքակալներում, մեխանիզմների շարժաբերների հանգույցներում, իլ-պարուրակային ականոց՝ պտուտակային զույգերում և արմատուրների էլեկտրաշարժաբերների պտույտափոխանցիչներում (ռեդուկտորներում)։

4.9.5. Դեռ չսառած շոգեմուղները լրալցնելու դեպքում, պետք է հսկողություն սահմանվի խողովակաշարի պատերի և աշխատանքային միջավայրի ջերմաստիճանային տարբերությունների վրա, որը պետք է պահպանվի հաշվարկային մեծությունների սահմանում:

4.9.6. Ջրաքաշման համակարգը պետք է ապահովի խոնավության լրիվ հեռացում խողովակաշարի տաքացման, սառչելու և դատարկման ժամանակ, որի համար վերջինս պետք է ունենա հորիզոնական մասերի թեքություն՝ առնվազն 0,004 (միջավայրի շարժման ուղղությամբ)։

Խողովակաշարի մասերը և տարրերը փոխարինելու ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել խողովակաշարի առանցքի նախագծային դիրքը:

Ջրաքաշման գծերի անցկացման ժամանակ պետք է հաշվի առնվեն ջերմային տեղաշարժերի ուղղությունները՝ խուսափելու համար խողովակաշարի ճմլումներից։

Մի քանի խողովակաշարերի ջրաքաշման գծերը միավորելու դեպքում, նրանցից յուրաքանչյուրի վրա պետք է տեղադրվեն փակող արմատուրներ։

4.9.7. Խողովակաշարերի և արմատուրների դասավորման ժամանակ պետք է ապահովվի արմատուրների սպասարկման և նորոգման հնարավորություն։ Արմատուրների և շոգեմուղների ջերմային տեղաշարժերի ցուցասարքերի տեղակայման տեղերում պետք է տեղադրվեն սպասարկման հարթակներ։

4.9.8. Արմատուրների վրա պետք է գծանշվեն անվանումները և համարները խողովակաշարերի տեխնոլոգիական սխեմաներին համապատասխան, ինչպես նաև ղեկանիվների պտտման ուղղության ցուցիչները։

Կարգավորող փականները պետք է ապահովված լինեն կարգավորող օրգանների բացման աստիճանը ցույց տվող ցուցանիշներով, իսկ փակող արմատուրները՝ «բաց է» և «փակ է» ցուցիչներով։

4.9.9. Խողովակաշարերի, արմատուրների և արմատուրների հեռակառավարման տարրերի վերանորոգումը, խողովակաշարի նորոգվող տեղամասերը բաժանող խցափականների տեղադրումն ու հանումը պետք է կատարվի միայն ըստ կարգագիր-թույլտվության։

4.9.10. Արհեստանոցի պայմաններում նորոգված արմատուրը պետք է փորձարկվի ըստ փականի, խցուկային, սիլֆոնային և կցաշուրթային կիպացումների հերմետիկության՝ 1,25 աշխատանքայինին հավասար ճնշմամբ։

Արմատուրն առանց խողովակաշարից զատելու նորոգելու դեպքում, պետք է փորձարկվի ըստ կիպության, սարքավորման գործարկման ժամանակ միջավայրի աշխատանքային ճնշումով։

4.9.11. Խողովակաշարի և արմատուրների ջերմային մեկուսացումը պետք է լինի սարքին վիճակում։ Մեկուսացման մակերևույթի ջերմաստիճանը, շրջապատող օդի 25.0 C-ի դեպքում, պետք է լինի ոչ ավել 45.0 C-ից։

Պարբերական ստուգումների ենթարկվող արմատուրների և խողովակաշարի տեղամասերի կցաշուրթային միացությունների ջերմային մեկուսացումը (եռակցված միացություններ, սողքը չափելու մակաձուլիկներ և այլն) պետք է լինի հանովի։

Բացօթյա և յուղի բաքերի, յուղամուղների, մազութամուղների մոտով անցնող խողովակաշարի ջերմային մեկուսացումը խոնավության, նավթամթերքների ներծծումից պաշտպանելու համար, պետք է ունենան մետաղական կամ այլ ծածկույթ։ Մալուխային գծերի մոտ տեղավորված խողովակաշարերը նույնպես պետք է ունենան մետաղական ծածկույթ։

Այն օբյեկտները, որոնց աշխատանքային միջավայրի ջերմաստիճանը ցածր է շրջապատող օդի ջերմաստիճանից, կոռոզիայից պաշտպանվելու նպատակով պետք է ունենան հիդրո և ջերմամեկուսացումներ։ Ջերմամեկուսացման համար պետք է օգտագործվեն նյութեր, որոնք խողովակաշարերի մետաղի կոռոզիա չեն առաջացնում։

4.9.12. Պաշտպանիչ ծածկույթ չունեցող խողովակաշարերի մեկուսացումը պետք է ներկվի։

Պաշտպանիչ ծածկույթի առկայության դեպքում, նրա մակերևույթին, պետք է արվեն մականշման օղակներ։

Խողովակաշարերի գունավորումն ու մականշվածքները պետք է համապատասխանեն «Հայլեռտեխհսկողության» կանոններին։

4.9.13. Սնող խողովակաշարերում, թարմ և միջանկյալ գերտաքացված շոգեմուղներում և նրանց արմատուրներում ճեղքեր ու ճաքեր հայտնաբերելիս, վթարված տեղամասը պետք է անմիջապես անջատել:

Եթե անջատման ժամանակ վթարված տեղամասը հնարավոր չէ փոխարինել պահուստային գծով, ապա այդ տեղամասի հետ կապված սարքավորումր պետք է կանգնեցվի։

4.9.14. Արմատուրը պետք է օգտագործվի իր գործառական նշանակությանը խիստ համապատասխան։

Փակող արմատուրի օգտագործումը որպես կարգավորող արգելվում է։

4.10. Մոխրի որսումը ԵՎ հեռացումը։ Մոխրորսիչ կայանքներ

(ՀՀ էլեկտրակայաններում բացակայում են)

4.11. Ջերմաֆիկացման կաՅանային կալանքներ

4.11.1. Ջերմաֆիկացման կայանքի աշխատանքի ռեժիմը (ճնշումը մատակարարող և հետադարձ խողովակաշարերում և ջերմաստիճանը մատակարարող խողովակաշարում) պետք է կազմակերպվի ջերմային ցանցի կարգավարի առաջադրանքին համապատասխան։

Ջրային ջերմային ցանցի մատակարարող խողովակագծում, ջրի ջերմաստիճանը՝ ջերմամատակարարման համակարգի համար հաստատված ջերմաստիճանային գրաֆիկին համապատասխան, պետք է առաջադրվի ըստ արտաքին օդի 12-24 ժամ միջակայքի համար միջինացված ջերմաստիճանի։ Ժամային միջակայքի մեծությունը որոշվում է ջերմային ցանցի կարգավարի կողմից, կախված ցանցի երկարությունից, կլիմայական պայմաններից և այլ գործոններից։

էլեկտրակայանի գլխամասային սողնակից հետո առաջադրված ռեժիմի շեղումները չպետք է գերազանցեն

ըստ ջերմային ցանց տրվող ջրի ջերմաստիճանի + 3%,

ըստ ճնշման՝ մատակարարող խողովակաշարում + 5%,

ըստ ճնշման՝ հետադարձ խողովակաշարում + 0,2կԳ/սմ.2 (20կՊա):

Ջերմային ցանցի հետադարձ ջրի միջին օրական ջերմաստիճանը կարող է գերազանցել գրաֆիկով առաջադրվածին ոչ ավել, քան 3%։ Հետադարձ ջրի ջերմաստիճանի իջեցումը գրաֆիկի համեմատությամբ, չի սահմանափակվում։

Ցանցային ջրի հաշվարկային ծախսի գերազանցման դեպքում, ջերմային ցանցի կարգավարը պետք է ձեռք առնի միջոցներ՝ հաշվարկային ծախսի վերականգնման համար։

էլեկտրակայանի հավաքիչներում (կոլեկտորներում) գոլորշու ճնշման և ջերմաստիճանի շեղումները պետք է լինեն ոչ ավել + 5%՝ առաջադրված պարամետրերից։

4.11.2. Ցանցային յուրաքանչյուր տաքացուցիչի կամ տաքացուցիչների խմբի համար նախագծային և փորձարկման արդյունքների հիման վրա պետք է տրվեն՝

հաշվարկային ջերմային արտադրողականությունը և դրան համապատասխան տաքացնող շոգու և ցանցային ջրի պարամետրերը,

ցանցային ջրի տաքացման առավելագույն ջերմաստիճանը և ջերմաստիճանային էջքը,

սահմանային թույլատրելի ճնշումը ջրային և գոլորշային մասերում,

ցանցային ջրի հաշվարկային ծախսը և նրան համապատասխան ճնշման կորուստը։

Բացի այդ, փորձարկման տվյալների հիման վրա ցանցային ջրի հաշվարկային ծախսի դեպքում պետք է սահմանվեն ճնշման անկումները ջրատաքացուցիչ կաթսաներում և խողովակաշարերում, ջերմաֆիկացման կայանքի օժանդակ սարքավորումներում։

Փորձարկումները պետք է անցկացվեն նոր տեղակայված ջերմաֆիկացման կայանքներում և պարբերաբար (3-4 տարին մեկ)` շահագործման ընթացքում։

4.11.3. Ջրի ջերմաստիճանի կարգավորումը ցանցային տաքացուցիչների ելքում, ջերմային ցանքի ելքամասերում, ինչպես նաև ջերմային ցանցի ենթախառնման կայաններում պետք է լինի հավասարաչափ՝ 1 ժամում 30.0C-ը չգերազանցող արագությամբ։

4.11.4. Ցանցային տաքացուցիչների աշխատանքի ժամանակ պետք է ապահովվեն.

հսկողություն խտուցքի մակարդակի և նրա պահպանման ավտոմատ սարքի աշխատանքի նկատմամբ,

չկոնդենսացած գազերի հեռացում գոլորշային տարածությունից,

հսկողություն ջերմաստիճանային էջքի մեծության վրա, հսկողություն ցանցային ջրի տաքացման աստիճանի վրա,

հսկողություն՝ տաքացուցիչների հիդրավլիկ կիպության վրա, ելնելով տաքացնող շոգու խտուցքի որակից։

Ջերմափոխանակման սարքերի խողովակային համակարգը պարբերաբար պետք է մաքրվի՝ կախված կեղտոտման աստիճանից, բայց ոչ պակաս քան տարին մեկ անգամ (ջեռուցման շրջանից առաջ)։

4.11.5. Պահուստի ավտոմատ միացման սարքերը պետք է լինեն մշտական պատրաստ վիճակում գործողության անցնելու համար, և պարբերաբար պետք է ստուգվեն էներգաբլոկի տեխնիկական ղեկավարի կողմից՝ հաստատված ժամկետացանկի համաձայն։

4.11.6. Ջերմային ցանցերի լրասնման կայանքները պետք է ապահովեն լրասնումը աշխատանքային ռեժիմում՝ քիմիապես մաքրված և օդազերծված ջրով և վթարային լրասնումը խմելու կամ արտադրական ջրմուղի ջրով: Լրասնումը կատարվում է «Էլեկտրակայանների տեխնոլոգիական նախագծման նորմեր»-ով սահմանված չափով։

4.11.7. Ջերմային ցանցի լրասնման համար ջրամատակարարման յուրաքանչյուր դեպք, որը չի համապատասխանում սույն Կանոնների 4.8.39 կետի պահանջներին, իրականացվում է էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ և այն պետք է նշվի օպերատիվ մատյանում` ցույց տալով տրված ջրի քանակությունը և ջրամատակարարման աղբյուրը:

Լրասնման կայանքի խողովակների և տեխնիկական, շրջանառության, կամ ջրմուղի խողովակների միացումներում պետք է նախատեսվի ստուգիչ կափույր, տեղադրված երկու փակ և կապարակնքված սողնակների միջև։ Ջերմային ցանցերի բնականոն աշխատանքի ժամանակ ստուգիչ կափույրը պետք է բաց լինի։

4.11.8. Լրասնման-ջրանետման կայանքները պետք Էէպահպանեն առաջադրված ճնշումը ցանքային պոմպերի ներծծման մասում ջերմային ցանքերի աշխատանքային ռեժիմում և ցանցային պոմպերի դադարի պահին։

Պետք է նախատեսվի հետադարձ խողովակաշարի պաշտպանություն՝ ճնշման հանկարծակի բարձրացումից։

4.11.9. Կուտակիչ-բաքերը և պաշարի տարողությունները պետք է լցվեն միայն քիմիապես մաքրված, օդազերծված և 95.0C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի ջրով։ Լցման խողովակի թողունակությունը պետք է համապատասխանի բաքի լցման և դատարկման առավելագույն արագությանը։

Առանց ջերմային մեկուսացման նախագծված կուտակիչ բաքերի և պաշարի տարողությունների լցման սահմանային մակարդակը, մեկուսացում կատարելու դեպքում, պետք է իջեցվի այնպիսի մեծությամբ, որը ըստ զանգվածի համարժեք է ջերմային մեկուսացմանը։

Եթե որպես կուտակիչ-բաք կամ պաշարի տարողություն օգտագործվում է նավթամթերքների համար նախատեսված բաք, որը հաշվարկված է նյութի 0,9տ/մ.3 խտության համար, բաքի լրալցման մակարդակը պետք է իջեցվի 10%-ով։

4.11.10. Բաքերի հակակոռոզիական պաշտպանությունը պետք է կատարվի համաձայն «Կուտակիչ բաքերը կոռոզիայից և նրանցում ջուրը օդավորումից պաշտպանելու ղեկավար ցուցումներ»-ի։

Կուտակիչ բաքերի շահագործումը առանց ուժեղացուցիչ արտաքին կառուցվածքների, որոնք կանխում են բաքի հեղեղակերպ քայքայումը, և առանց ներքին մակերևույթների հակակոռոզիական պաշտպանության, արգելվում է։

Կուտակիչ բաքերի և պաշարի տարողությունների վիճակի գնահատումը, հետագա շահագործման համար նրանց պիտանելիության որոշումը, պետք է կատարվի յուրաքանչյուր տարի տաք ջրամատակարարման կայանքների անջատման ժամանակամիջոցում՝ բաքերի կառուցվածքների և հիմնատակերի, խողովակաշարերի փոխհատուցիչ հարմարանքների, ինչպես նաև լցման խողովակների տեսողական զննման միջոցով։ Կազմվում է արձանագրություն, որը հաստատվում է էներգաօբյեկտի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

Կուտակիչ-բաքերի կառուցվածքների գործիքային հետազննումը՝ պատերի և հատակի հաստության որոշումով, պետք է կատարվի ոչ պակաս, քան 3 տարին մեկ անգամ՝ համաձայն «Հեղուկ վառելիքի և ջրի պահման մետաղական ամբարների շահագործման տիպային հրահանգ»-ի։

Բաքի պատերի և հատակի նախագծային հաստության 20% և ավել կոռոզիական մաշվածքի դեպքում, բաքի հետագա շահագործումը, անկախ մաշվածքի բնույթից և կոռոզիայի ենթարկված մակերեսի չափերից, արգելվում է։

4.11.11. Տեղակայման կամ նորոգման ավարտից հետո, պետք է անցկացվեն կուտակիչ բաքերի և պաշարի տարողությունների փորձարկումներ` համապատասխան ՇՆ և Կ III -18 - 75 «Մետաղական կառուցվածքներ։ Աշխատանքների կատարման և ընդունման կանոններ» պահանջների։

Շահագործման ընդունված յուրաքանչյուր կուտակիչ բաքի և պաշարի տարողության համար պետք է կազմվի տեղեկաթերթիկ։

4.11.12. Կուտակիչ բաքերի և պաշարի տարողությունների շահագործումը արգելվում է.

ուղեկապման բացակայության դեպքում, որը ապահովվում է բաքի ջրամատակարարման լրիվ ընդհատումը, երբ ջուրը հասնում է իր վերին սահմանային մակարդակին, ինչպես նաև անջատվում են բաքի դատարկման պոմպերը, երբ ջուրը հասնում է իր ներքին սահմանային մակարդակին,

եթե բաքերը սարքավորված չեն ջրի մակարդակի հսկման և սահմանային մակարդակի ազդանշանման սարքերով, լրալցման սահմանային թույլատրելի մակարդակի նիշի վրա տեղադրված արտահանման խողովակով և լցման խողովակով։

Ազդանշանային էլեկտրական սխեման հերթափոխում մեկ անգամ պետք է փորձարկվի և այդ մասին գրանցվի օպերատիվ մատյանում։

4.11.13. Կայանային ջերմաֆիկացման խողովակաշարերի շահագործումը պետք է լինի կազմակերպված սույն Կանոնների գլ. 4.12 պահանջներին համապատասխան։

Կայանային ջերմաֆիկացման խողովակաշարերի հակակոռոզիոն ծածկույթը և ջերմային մեկուսացումը պետք է լինեն բավարար վիճակում։

Ջերմաֆիկացման խողովակաշարերը առնվազն ամիսը մեկ պետք է զննվեն էլեկտրակայանի աշխատողների կողմից, որոնք պատասխանատու են խողովակաշարերի անվտանգ շահագործման համար և յուրաքանչյուր տարի պետք է ստուգվեն հիդրավլիկական կիպության տեսակետից։

4.11.14. էլեկտրակայանի ջերմաֆիկացման սարքավորումների սահմանագիծը պետք է լինի նրա տարածքի ցանկապատը, եթե չկան ուրիշ, փաստաթղթերով ձևակերպված համաձայնություններ ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունների հետ։

Կայանային ստուգիչ-չափիչ սարքերը՝ ծախսաչափերի չափող սարքերը (չափող դիաֆրագմաները), այդ սարքերի տվիչները, առաջնային փակող կափույրները, իմպուլսային գծերը և իրենց սարքերը, անկախ իրենց տեղադրման տեղից, պետք է գտնվեն էլեկտրակայանի ենթակայության տակ և սպասարկվեն նրա անձնակազմի կողմից։

4.11.15. Ջերմաֆիկացման սարքավորումները պետք է նորոգվեն շերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունների հետ համաձայնեցված ժամկետացանկին համապատասխան։

4.12. Ջերմային ցանցեր

4.12.1. Ջերմային ցանցերի շահագործման ժամանակ պետք է ապահովվի սահմանված պարամետրերի ջերմակրի (ջուր և շոգի) մատակարարումը սպառիչներին, առաջադրված գրաֆիկին համապատասխան՝ նորմատիվային մեծությունները չգերազանցող ջերմակրի հոսակորուստների և ջերմային կորուստների դեպքում։

Ջերմային աղբյուրների փաստացի հզորության և ջերմային ցանցի մայրուղիների թողունակության սպառման դեպքում, նոր ջերմային սպառիչների միացումն արգելվում է։

4.12.2. Ջերմային ցանցերի սպասարկման սահմանները, եթե չկան ուրիշ փաստաթղթերով ձևակերպված համաձայնություններ շահագրգիռ կազմակերպությունների հետ, պետք է լինեն.

ջերմային աղբյուրի կողմից՝ այն սահմանները, որոնք սահմանվել են սույն Կանոնների 4.11.14 կետի ցուցումներին համապատասխան,

ջերմային սպառիչների կողմից՝ դիտահորի պատը, որում, դեպի ջերմային սպառիչը գնացող ճյուղավորման վրա, տեղադրված են ջերմության մատակարարին պատկանող սողնակները։

Ջերմային ցանցերի սպասարկման սահմանները ձևակերպվում են երկկողմանի արձանագրությամբ։

4.12.3. Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունը պետք է իրականացնի հսկողություն՝ սպառիչների հաշվեկշռում գտնվող խողովակաշարերի, ջերմային հանգույցների և մյուս սարքավորումների տեխնիկական վիճակի և սարքինության վրա, ինչպես նաև ջերմային հանգույցների աշխատանքի շահագործական ռեժիմների վրա՝ առանց սպառիչների գործունեությանը միջամտելու իրավունքի։

4.12.4. Ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպության կողմից պետք է իրականացվի ցանցի օբյեկտներին մոտեցման ուղիների, ինչպես նաև ճանապարհային ծածկույթի պատշաճ վիճակում պահպանության ստուգում և ստորգետնյա կառուցվածքների վրա մակերեսի հարթեցում։

Ջերմային ցանցի ուղեգծի վրա հողի մակերևույթի հարթեցումը պետք է բացառի մակերևութային ջրերի թափանցումը դեպի խողովակաշար։

Ջերմային ցանցի խողովակաշարի շահագործման հանձնումը առանց յուրաքանչյուր հատվածավորված տեղամասի ջրթողման և ջրի հեռացման սարքավորումների` արգելվում է։

4.12.5. Ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպության կողմից պետք է ապահովվի շրջափակող կառույցների սարքինությունը, որոնք արգելում են կողմնակի անձանց մուտքը դեպի սարքավորումները և փակող-կարգավորող արմատուրները:

4.12.6. Ջերմային ցանցի խողովակաշարերի ուղեգծի փորումը կամ նրա մոտակայքում աշխատանքների կատարումը կողմնակի կազմակերպությունների կողմից թույլատրվում է միայն ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպության թույլտվությամբ և նրա կողմից հատուկ նշանակված անձի հսկողության տակ։

4.12.7. Ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպությունում պետք է լինեն կազմված ջերմային ցանցի հատակագիծը (ըստ մասշտաբի), օպերատիվ և շահագործական (հաշվարկային) սխեմաները, յուրաքանչյուր մայրուղու ուղեգծի պրոֆիլը:

Յուրաքանչյուր տարի, ջերմային ցանցի փաստացի վիճակին համապատասխան, պետք է ճշտվեն հատակագիծը, սխեմաները և պրոֆիլները, համաձայն սույն Կանոնների 1.7.5 կետի պահանջների։

4.12.8. Ջերմային ցանցերի օպերատիվ սխեման, ինչպես նաև տեխնոլոգիական պաշտպանության սարքերի և ավտոմատիկայի լարքը պետք է ապահովեն.

ջերմակրի մատակարարումը սպառիչներին առաջադրված պարամետրերով ջերմային էներգիայի օգտագործման պայմանագրին համապատասխան,

ջերմակրի օպտիմալ հոսքաբաշխումը ջերմային ցանցերում,

մի քանի ջերմային աղբյուրների համատեղ աշխատանքի իրականացման հնարավորություն՝ միացյալ ջերմային ցանցով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ անցում դեպի ջերմային աղբյուրների անջատ աշխատանքը,

ամենախնայողական աղբյուրների առաջնահերթ օգտագործում։

4.12.9. Բոլոր ջերմային մայրուղիներին, խուցերին (ճյուղավորման հանգույցներին), մղման, լրասնման և ջրաքաշման պոմպերին, ավտոմատ կարգավորման հանգույցներին, անշարժ հենարաններին, փոխհատուցիչներին և ջերմային ցանցի մյուս կառուցվածքներին պետք է տրվեն շահագործական համարներ, որոնցով նրանք նշանակվում են հատակագծերում և պիեզոմետրական գրաֆիկներում։

Շահագործական (հաշվարկային) սխեմաների վրա ենթակա են համարակալման՝ ցանցին միացված բոլոր սպառիչների համակարգերը, իսկ օպերատիվ սխեմաների վրա՝ բացի այդ, հատվածավորման և փակող արմատուրը։

Մատակարարող խողովակաշարի (շոգեմուղի) վրա տեղադրված արմատուրը պետք է լինի նշանակված կենտ համարով, իսկ նրան համապատասխան արմատուրը հետադարձ խողովակաշարի (խտուցքամուղի) վրա՝ նրան հաջորդող զույգ համարով։

4.12.10. Ջերմային ցանցերի յուրաքանչյուր մասնաճյուղ պետք է ունենա գազավտանգ խուցերի և անցանելի անցուղիների ցուցակ։ Աշխատանքներ սկսելուց առաջ այդպիսի խցերը պետք է ստուգվեն գազի հայտնաբերման համար։ Գազավտանգ խուցերը պետք է ունենան հատուկ նշաններ, ելանցքների ներկավորում և պետք է պահպանվեն հուսալի փականքի տակ։

Բոլոր գազավտանգ խուցերը և ուղեգծի հատվածները պետք է նշանակված լինեն ջերմային ցանցի օպերատիվ սխեմայի վրա։ Գազավտանգ խուցերի նկատմամբ հսկողությունը պետք է իրականացվի «Գազային տնտեսությունում անվտանգության կանոններ»-ին համապատասխան։

4.12.11. Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունը պետք է իրականացնի սպառիչին պատկանող ջերմային ցանցերի, ջերմային հանգույցների և ջերմասպառման համակարգերի տեխնիկական ընդունումը՝ նրանց մոնտաժից կամ նորոգումից հետո։ Ընդ որում, սպառիչը պետք է կատարի սեփական սարքավորումների հիդրավլիկ փորձարկումը՝ ըստ ամրության և կիպության, այնպիսի ճնշման տակ, որը չի գերազանցում առավելագույն թույլատրելի փորձնական ճնշումը այդ ցանցերի արմատուրի և ջեռուցման սարքերի համար սահմանված «Սպառիչների ջերմասպառման կայանքների և ջերմային ցանցերի շահագործման կանոններ»-ով։

4.12.12. Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունը պետք է կազմակերպի մշտական հսկողություն հետադարձ ցանցային ջրի որակի նկատմամբ սույն Կանոնների կետ 4.8.4-ի պահանջներին համապատասխան, և հայտնաբերի այն սպառիչներին, որոնք վատացնում են ցանցային ջրի որակը։

4.12.13. Ջերմային ցանցերի խողովակաշարերը, մինչև շահագործումը՝ մոնտաժից կամ հիմնական նորոգումից հետո, պետք է ենթարկվեն մաքրման.

շոգեմուղները՝ փչամաքրման՝ գոլորշու արտանետմամբ դեպի մթնոլորտ,

ջերմամատակարարման փակ համակարգերի ցանցերը և խտուցքախողովակները հիդրոօդաճնշումային լվացման,

ջերմամատակարարման բաց համակարգերի ջերմային ցանցերը հիդրոօդաճնշումային լվացման և վարակազերծման, և դրանց հաջորդող կրկնական լվացմամբ խմելու ջրով։ Վարակազերծումից հետո կրկնական լվացումը պետք է կատարվի մինչև արտանետվող ջրի ցուցանիշները խմելու ջրի սանիտարական նորմերին հասնելը։

Ջերմային ցանցի խողովակաշարերի վարակազերծումը պետք է կատարվի գործող սանիտարական Կանոններին և Նորմերին համապատասխան։

4.12.14. Հիդրոօդաճնշումային լվացում, իսկ ջերմամատակարարման բաց համակարգերում՝ նաև վարակազերծում չանցած սպառիչների և ջերմասպառման համակարգերի միացումը ջերմային ցանցերին, արգելվում է։

4.12.15. Ջերմային ցանցերի բոլոր նոր մոնտաժված խողովակաշարերը, մինչև շահագործման մեջ մտցնելը, պետք է ենթարկվեն հիդրավլիկ փորձարկման` ըստ կիպության և ամրության, համապատասխան «Շոգու և տաք ջրի խողովակագծերի սարքվածքի և անվտանգ շահագործման կանոնների»։

4.12.16. Ցանցային խողովակաշարերի լրալցումը, նրանց լվացումը և կրկնական լվացումը, վարակազերծումը (ջերմամատակարարման բաց համակարգերի համար), շրջանառության համակարգի գործարկումը, շոգեմուղների փչամաքրումը և տաքացումը, շոգե կամ ջրային ջերմային ցանցերի գործարկման գործողությունները, ինչպես նաև ցանցի կամ նրա առանձին տարրերի ու կառուցվածքների ցանկացած փորձարկումները, պետք է կատարվեն պատասխանատու անձի ղեկավարությամբ` ըստ հատուկ մշակված տեխնիկական ծրագրի։ Վերջինս պետք է հաստատված լինի ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպության ղեկավարության կողմից և համաձայնեցված էներգաօբյեկտի (ջերմության աղբյուրի) ղեկավարության հետ։

4.12.17. Ջերմային ցանցերի խողովակաշարերը պետք է լրացվեն 70.0 C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի ջրով՝ ջերմասպառման համակարգերի անջատման դեպքում։

4.12.18. Խողովակաշարերի և ջերմային ցանցերի մետաղական կառուցվածքների (հեծաններ, հենարաններ, կայմասյուներ, կամրջակներ և այլն) արտաքին մակերևույթը պետք է պաշտպանված լինի դիմացկուն հակակոռոզիոն ծածկույթով։

Ջերմային ցանցերը շահագործման մեջ մտցնելը շինարարության ավարտից կամ հիմնական նորոգումից հետո՝ առանց խողովակների և մետաղական կառուցվածքների արտաքին հակակոռոզիոն ծածկույթի, արգելվում է։

4.12.19. Ջերմային ցանցերի խողովակաշարերը, արմատուրը, փոխհատուցիչները, կցաշուրթավոր միացությունները պետք է ծածկված լինեն ջերմամեկուսիչով` համապատասխան նախագծին։

Ջերմային ցանցերում ջրամետ լցովի մեկուսացման, ինչպես նաև խցկովի մեկուսացման կիրառությունը, երբ խողովակաշարերը անց են կացվում պատյանների, պարկուճների միջով, արգելվում է։

4.12.20. Իջեցնող ջրաքաշի չաշխատելու դեպքում, ջերմային ցանցերը շահագործման մեջ մտցնելը, արգելվում է։

4.12.21. Անցանելի անցուղիները, ինչպես նաև խոշոր հանգուցային խուցերը, որոնցում տեղակայված է էլեկտրասարքավորում, պետք է ունենան էլեկտրալուսավորություն՝ համաձայն «Էլեկտրակայանքների սարքվածքի կանոնների»։

Ներածող-արտածող օդափոխությունը անցանելի անցուղիներում պետք է լինի սարքին վիճակում։

4.12.22. Ջերմային ցանցերի խողովակների բոլոր միացումները պետք է լինեն եռակցովի, բացառությամբ կցաշուրթային արմատուրի օգտագործման տեղերի։

Փոխհատուցիչների և արմատուրի համար բամբակե և կանեփաթելի խծուծի օգտագործումն արգելվում է։

4.12.23. Ջերմային ցանցերի վերգետնյա անցկացման դեպքում, էլեկտրաշարժաբերով սողնակները պետք է տեղավորվեն շինությունում կամ փակվեն պատյանում, որոնք կպաշտպանեն արմատուրն ու էլեկտրաշարժաբերը մթնոլորտային տեղումներից, և կբացառեն կողմնակի անձանց մուտքը։

4.12.24. Տաք ջրամատակարարման կայանքների միացումը ջերմային ցանցերին ջրի ջերմաստիճանի անսարք կարգավորիչներով, ինչպես նաև ջերմասպառման համակարգերը՝ հաշվառքի անսարք սարքերով, արգելվում է։

4.12.25. Ջերմային ցանցերի սարքավորումների վիճակի և նրանց աշխատանքի ռեժիմի ստուգման համար, կանոնավոր կերպով, ըստ ժամկետացանկի, պետք է իրականացվի ջերմատար խողովակաշարերի և ջերմային հանգույցների շրջայց։

4.12.26. Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունը պարտավոր է բացահայտել շինարարական կառուցվածքների, ջերմային ցանցերի սարքավորումների և խողովակաշարերի արատները, իրականացնել նրանց վիճակի և ջերմային մեկուսացման ու հակակոռոզիոն ծածկույթի վիճակի ստուգումը, կիրառելով ժամանակակից սարքեր և արատորոշման մեթոդներ, ինչպես նաև զննման, ճնշափորձարկման, ըստ ջերմակրի առավելագույն ջերմաստիճանի փորձարկման և այլ եղանակներ։ Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունում պետք է իրականացվի բոլոր տեսակի սարքավորումների վնասվածքների և բացահայտված արատների հաշվառում ու նրանց առաջացնող պատճառների վերլուծություն։

Ջերմային ցանցերի սարքավորումների և խողովակաշարերի վիճակի ստուգումը պետք է իրականացվի` հաշվի առնելով Հայլեռտեխհսկողության գործող կանոնների պահանջները։

Ջերմային ցանցերի սարքավորումների վիճակի ստուգման աշխատանքների անցկացման պարբերականությունը որոշվում է ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

4.12.27. Ջրային ջերմային ցանցերում և խտուցքախողովակներում պետք է կազմակերպվի խողովակաշարերի ներքին կոռոզիայի հետևողական ստուգում՝ ցանցային ջրի և խտուցքի վերլուծության միջոցով, ինչպես նաև ըստ ներքին կոռոզիայի ցուցասարքերի (ինդիկատորների) տվյալների, որոնք տեղադրվում են առավել բնութագրական կետերում (Ջէկ-ից դուրս եկող խողովակներում, ծայրային տեղամասերում, մայրուղիների երկու-երեք միջանկյալ հանգույցներում)։

Չաշխատող ջերմային ցանցերը պետք է լցվեն միայն քիմիապես մաքրված, օդազերծված ջրով։

4.12.28. Հագեցած շոգու խողովակներից խտուցքը պետք է անընդհատ հեռացվի խտուցքատարերի միջոցով։

Խտուցքատարերի աշխատանքը ընդհանուր խտուցքախողովակի դեպքում, առանց հետադարձ կափույրների տեղադրման, արգելվում է։

4.12.29. Հատվածավորման սողնակները և փակող արմատուրը բնականոն ռեժիմում պետք է լինեն լրիվ բաց, կամ լրիվ փակ վիճակում, կարգավորել նրանցով ջերմակրի ծախսը, արգելվում է։

4.12.30. Ջերմակրի միջին տարեկան ժամային հոսակորուստը ջրային ջերմային ցանցերից, պետք է լինի ջերմային ցանցում և նրան միացված ջերմասպառման համակարգերում ջրի ծավալի 0,25%-ից ոչ ավել` անկախ նրանց միացման սխեմայից։

Ջերմակրի հոսակորուստի սեզոնային նորմը սահմանվում է միջին տարեկան մեծության սահմաններում։

Ջերմակրի հոսակորուստի որոշման ժամանակ չպետք է հաշվի առնել ջրի ծախսը ջերմատարների (խողովակագծերի ) և ջերմասպառման համակարգերի լցման համար` նրանց պլանային նորոգման դեպքում և նոր սպառիչների ու ցանցերի տեղամասերի միացման ժամանակ։

4.12.31. Նորոգումից հետո, մինչև ջեռուցման շրջանի սկիզբը, պետք է անցկացվի ցանցերի հիդրավլիկ Փորձարկում խողովակաշարերի և տեղադրված փակող ու կարգավորող արմատուրի ամրության ու կիպության ստուգման նպատակով՝ համապատասխան գործող կանոնների:

Փորձնական ճնշման նվազագույն մեծությունը պետք է կազմի աշխատանքային ճնշման 1,25 մասը։ Ընդ որում, աշխատանքային ճնշման մեծությունը սահմանվում է ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի կողմից, համապատասխան գործող կանոնների։

Փորձնական ճնշման առավելագույն մեծությունը սահմանվում է՝ հաշվի առնելով առավելագույն բեռնվածությունները, որոնք կարող են ընդունել իրենց վրա անշարժ հենարանները։

Յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում փորձնական ճնշման մեծությունը սահմանվում է ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի կողմից, վերևում նշված թույլատրելի սահմաններում։

Ջերմային ցանցերի՝ ըստ ամրության ու կիպության հիդրավլիկ փորձարկումների և ըստ ջերմակրի առավելագույն ջերմաստիճանի փորձարկումների, միաժամանակ անցկացումն արգելվում է։

4.12.32. Ըստ ամրության և կիպության հիդրավլիկ փորձարկումների համար ջերմային ցանցերի խողովակաշարերը պետք է լցվեն 45.0C-ից ոչ բարձր ջերմաստիճանի ջրով։

Փորձնական ճնշման տակ ջերմային ցանցերի փորձարկումների անցկացման ժամանակամիջոցում ջերմային հանգույցների և ջերմասպառման համակարգերը հուսալիորեն պետք է անջատված լինեն։

4.12.33. Ջերմային ցանցերում փաստացի ջերմային և հիդրավլիկ կորուստների որոշումը պետք է իրականացվի համապատասխան գործող մեթոդական ցուցումների 5 տարին մեկ ըստ ժամկետացանկի, որը հաստատվում է վերադաս կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

4.12.34. Ջերմային ցանցերի Փորձարկումների ծավալը և պարբերականությունը՝ թափառող հոսանքների պոտենցիալի որոշման նպատակով, պետք է համապատասխանեն «Ջերմային ցանցերը էլեկտրաքիմիական կոռոզիայից պաշտպանելու հրահանգ»-ին։

4.12.35. Տեխնոլոգիական պաշտպանությունները պետք է շահագործման մեջ գտնվեն մշտապես։ Ջերմային ցանցերի աշխատանքի ժամանակ տեխնոլոգիական պաշտպանության սարքերի անջատումը կատարվում է ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ` ձևակերպելով այն օպերատիվ փաստաթղթերում։

Տեխնոլոգիական պաշտպանության սարքերը կարող են դուրս բերվել աշխատանքից հետևյալ դեպքերում՝

անցումային ռեժիմներում ցանցերի աշխատանքի ժամանակ,

պաշտպանության ակնհայտ անսարքության դեպքում,

վթարների վերացման ժամանակ,

սարքավորումների նորոգման ժամանակ։

Տեխնոլոգիական պաշտպանության սարքերի աշխատունակությունը պետք է պարբերաբար ստուգվի տեղային հրահանգում նշված ժամկետներում և ծավալով։

4.12.36. Երկխողովակ ջրային ջերմային ցանցերի համար, ջերմության առաքման ռեժիմի հիմքում պետք է գրված լինի կենտրոնական որակական կարգավորման գրաֆիկը։

Տաք ջրամատակարարման բեռնվածության առկայության դեպքում, ջրի նվազագույն ջերմաստիճանը ցանցի մատակարարող խողովակագծում պետք է լինի՝

փակ համակարգերում՝ 70.0 C-ից ոչ ցածր,

բաց համակարգերում՝ 55.0 C-ից ոչ ցածր։

4.12.37. Ջրային ջերմային ցանցերի հիգրավլիկական ռեժիմները պետք է մշակվեն ամեն տարի՝ ջեռուցման և ամռան ժամանակաշրջանների համար, ջերմամատակարարման բաց համակարգերի համար ջեռուցման ժամանակաշրջանում ռեժիմները պետք է մշակվեն մատակարարող և հետադարձ խողովակաշարերից առավելագույն ջրառման և ջրառման բացակայության դեպքերում։ Սպառիչների մոտ ջրի ծախսի կարգավորման միջոցառումները պետք է կազմվեն յուրաքանչյուր ջեռուցման շրջանի համար։

Ջերմամատակարարման սխեմայով նախատեսված նոր մայրուղիների և պոմպային կայանների կառուցման հաջորդականությունը պետք է որոշվի հաշվի առնելով միացվող ջերմային բեռնվածության իրական աճը, որի համար էլ ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպությունում պետք է մշակվեն ջերմամատակարարման համակարգի հիդրավլիկ ռեժիմները՝ մոտակա 3-5 տարվա համար։

Ջերմային ցանցերում պետք է նախատեսվեն միջոցառումներ սպառիչների ջերմամատակարարումն ապահովելու համար՝ պոմպային կայանների կամ հիմնական մայրուղիների առանձին տեղամասերի շարքից դուրս գալու դեպքում։

4.12.38. Ցանցային պոմպերի աշխատանքի ժամանակ ջրի ճնշումը ջերմային ցանցերի մատակարարող խողովակագծի ցանկացած կետում, ջերմային աղբյուրի, ջերմային ցանցերի և ջերմային հանգույցների սարքավորումներում ու խողովակաշարերում, անմիջականորեն միացված ջերմասպառման համակարգերի վերին կետերում, պետք է ապահովվի պաշարով` առնվազն 0,5կԳ/սմ.2 (50կՊա) ջրի առավելագույն ջերմաստիճանում նրա եռալը բացառելու համար։

Ցանցային պոմպերի աշխատանքի ժամանակ ջրի ճնշումը ջրային ջերմային ցանցերի հետադարձ խողովակագծի ցանկացած կետում պետք է լինի ոչ ցածր 0,5 կԳ/սմ.2 (50կՊա)-ից։ Ջրի ճնշումը հետադարձ խողովակագծում պետք է լինի ոչ բարձր ջերմային աղբյուրի, ջերմային ցանցերի և ջերմային հանգույցների սարքավորումների և խողովակաշարերի, ինչպես նաև անմիջականորեն միացված ջերմասպառման համակարգերի համար թույլատրելի ճնշումից։

4.12.39. Ջերմամատակարարման համակարգերում ստատիկ ճնշումը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի ապահովվի ջերմային ցանցերի խողովակաշարերի, ինչպես նաև անմիջականորեն միացված ջերմասպառման համակարգերի լցնումը ջրով։ Ստատիկ ճնշումը չպետք է բարձր լինի ջերմային աղբյուրի, ջերմային ցանցերի և ջերմային հանգույցների սարքավորումների և խողովակաշարերի, ինչպես նաև անմիջականորեն միացված ջերմասպառման համակարգերի համար թույլատրելի ճնշումից։

Ստատիկ ճնշումը պետք է որոշված լինի պայմանականորեն ջրի 1-ից մինչև 100.0 C ջերմաստիճանի համար։

4.12.40. Ցանցային և վերամղման պոմպերի էլեկտրամատակարարման վթարային ընդհատման ժամանակ, ջերմային ցանցը շահագործող կազմակերպությունը պետք է ապահովի ճնշումը ջերմային ցանցում և ջերմամատակարարման համակարգում՝ թույլատրելի մակարդակի սահմաններում։ Այդ մակարդակի գերազանցման հնարավորության դեպքում, պետք է նախատեսվի հատուկ սարքերի տեղադրում, որոնք կպահպանեն ջերմամատակարարման համակարգը հիդրավլիկ հարվածներից։

4.12.41. Ջերմային ցանցերի նորոգումը պետք է կատարվի հաստատված ժամկետացանկին (ծրագրին) համապատասխան, հիմնված բացահայտված արատների, վնասվածքների, պարբերական զննումների, փորձարկումների, արատորոշման և ամենամյա ճնշափորձարկման արդյունքների վերլուծության վրա։

Նորոգման աշխատանքների ժամկետացանկը պետք է կազմվի՝ ելնելով ջերմային ցանցի խողովակաշարերի և ջերմային հանգույցների միաժամանակյա նորոգման պայմանից։

Ջերմային ցանցերը շահագործող կազմակերպությունը պետք է հետևողականորեն փոխի վթարային խողովակները, ինչպես նաև կատարի այլ աշխատանքներ` նպատակաուղղված ցանցերի և սարքավորումների շահագործման հուսալիության և առաքված ջերմության օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը, ցանցային ջրի և ջերմության կորուստների փոքրացմանը։

4.13. Մետաղի վիճակի հսկողությՈՒնը

4.13.1. Ջերմաէներգետիկ սարքավորումների անվտանգ աշխատանքի ապահովման և վնասվածքները, որոնք կարող են առաջանալ մասերի պատրաստման ժամանակ թույլ տրված հնարավոր արատների, ինչպես նաև շահագործման ժամանակ սողքի, էրոզիայի, կոռոզիայի, ամրության և պլաստիկության բնութագրերի նվազման հետևանքով, բացառելու համար, պետք է կազմակերպվի հիմնական և ձուլակցված մետաղի վիճակի հսկողություն։

4.13.2. Մետաղի հսկողությունը պետք է իրականացվի էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից հաստատված ծրագրերով, այն ծավալով և ժամկետներում, որոնք նախատեսված են նորմատիվային տեխնիկական փաստաթղթերում։

Նորմատիվային տեխնիկական փաստաթղթերում պետք է լինեն մուտքային վերահսկման և մետաղի հսկողության պահանջները համակազմային պաշարի սահմաններում։.1 Իրենց համակազմային պաշարը աշխատած սարքավորումների տեխնիկական արատորոշումը կատարում է «Հայէներգո» ՊՓԲԸ «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղը։

4.13.3. Մետաղի հսկողությունը (ստուգումները) պետք է իրականացնի

_______

.1 Համակազմային պաշար՝ 1,5-ից ոչ պակաս ամրության պաշար, որոշված՝ շահագործման իրական պայմանները և երկրաչափական չափսերը հաշվի առած։

մետաղների լաբորատորիան կամ ծառայությունը՝ այն արտադրամասերի անձնակազմների հետ միասին, որոնց վարման տակ է գտնվում համապատասխան սարքավորումը։ Ստուգումների նախապատրաստման և իրականացման համար պարտականությունների բաշխումը հաստատվում է էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։ Աշխատանքների կատարման համար կարող են ներգրավվել մասնագիտացված կազմակերպություններ: Բոլոր դեպքերում, ստուգումները իրականացնող կազմակերպությունը պետք է ունենա «Հայլեռտեխհսկողության» լիցենզիան այդ աշխատանքները կատարելու համար։ Ստուգումների (վերահսկման) և արատորոշման աշխատանքների կատարման թույլտվությունը (լիցենզիան) կազմակերպություններին տալիս է «Հայլեռտեխհսկողությունը»՝ «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղի փորձագիտական եզրակացության հիման վրա: Եզրակացությունը պետք է հաստատված լինի ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից։

4.13.4. Սարքավորումների հուսալիության բարձրացմանը ուղղված միջոցառումների մշակման համար, էլեկտրակայանում պետք է կազմակերպվի մետաղի ստուգման արդյունքների և վնասվածքների վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքում և վերլուծություն։ Անհրաժեշտության դեպքում, նորմատիվային տեխնիկական փաստաթղթերով նախատեսվածից բացի, պետք է իրականացվի նաև լրացուցիչ հսկողություն (ստուգում)։

4.13.5. Ստուգման (հսկման ) արդյունքների գրանցման տեխնիկական փաստաթղթերը պետք է պահպանվեն մինչև սարքավորման դուրս գրումը։

4.13.6. Մատակարարվող հանգույցների և մասերի տեխնիկական մակարդակի որոշման համար կատարվում է մուտքի վերահսկողություն։ Մուտքի վերահսկողությունը (ստուգումը) անհրաժեշտ է նաև սարքավորման մինչև աշխատելը և հետագա շահագործման ընթացքում հիմնական ձուլակցված մետաղի վիճակի համեմատական գնահատման նպատակով տվյալներ ստանալու համար, ինչպես նաև որոշելու մետաղի հատկությունների համապատասխանությունը «Հայլեռտեխհսկողության» կանոնների և տեխնիկական պայմանների պահանջներին։

4.13.7. Մուտքի ստուգման ենթակա է նոր տեղադրվող ջերմաէներգետիկ կայանքների, ինչպես նաև շահագործվող սարքավորումների նորոգման ժամանակ տեղադրվող նոր հանգույցների ու մասերի մետաղը։ Մետաղի մուտքի ստուգման (վերահսկման) մեթոդները և ծավալները պետք է որոշվեն նորմատիվային տեխնիկական փաստաթղթերով։

4.13.8. Շահագործողական հսկողությունը պետք է կազմակերպվի սարքավորումների տարրերի մետաղի վիճակի փոփոխության գնահատման և դրանց ծառայության համակազմային ժամկետի սահմաններում հետագա շահագործման պիտանիությունը որոշելու համար։

4.13.9. էներգասարքավորումների հիմնական տարրերի (խողովակագծերի ծռումների, կաթսայի թմբուկների, հավաքիչների, շոգետար գծերի, անոթների, տուրբինների գլանի իրանի, սևեռող փականների, ռոտորների) տեխնիկական արատորոշումը կատարում է «Հայէներգո» ՊՓԲԸ «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղը, նրանց ծառայության լրացուցիչ ժամկետը (համակազմային պաշարից հետո), որպես կանոն, մինչև 10 տարվա սահմաններում որոշելու և այդ ժամկետի ընթացքում սարքավորումների հուսալի աշխատանքը ապահովելու համար միջոցառումներ մշակելու նպատակով։

Անոթների տեխնիկական արատորոշումը կատարվում է նրանց տեղեկաթերթիկներում նշված ծառայության ժամկետի վերջանալուց հետո։

4.13.10. Հիմնական և ձուլակցված մետաղի վիճակի գնահատման համար, որպես կանոն, պետք է կիրառվեն մետաղը չքայքայող (չվնասող) ստուգման մեթոդներ։ Մետաղի ստուգման (հսկման) նոր մեթոդները կարող են կիրառվել «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղի դրական եզրակացության դեպքում, որը պետք է հաստատված լինի ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից և համաձայնեցված «Հայլեռտեխհսկողության» հետ։

4.13.11. Մետաղի փաստացի վիճակի գնահատման տեխնիկական արատորոշումը, որպես կանոն, կատարվում է նրա կտրածո նմուշով։

4.13.12. Սարքավորումների պատասխանատու մասերի և հանգույցների (նշված կ. 4.13.9) մետաղի ստուգման անբավարար արդյունքների դեպքում, կամ նրանց կողմից համակազմային պաշարը աշխատելուց հետո, կազմվում է փորձագիտատեխնիկական հանձնաժողով (ՓՏՀ), որը քննարկում է շահագործման ողջ ընթացքում մետաղի հսկողության արդյունքներն ու այլ անհրաժեշտ փաստաթղթերը և որոշում է ընդունում՝ այդ հանգույցների և մասերի նորոգման ու աշխատանքի մեջ թողնելու վերաբերյալ, կամ հիմնավորում է նրանց ապամոնտաժումը, կամ էլ վերականգնողական ջերմամշակման կատարումը։ ՓՏՀ-ի որոշումը «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղի ներկայացմամբ, պետք է հաստատվի ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից։

4.13.13. Կոնկրետ էլեկտրակայանի համար, հաշվի առնելով նրա շահագործման առանձնահատկությունը, թույլատրվում է մշակել մետաղի հսկողության արտադրական հրահանգ։ Համապատասխան տեխնիկական հիմնավորման դեպքում արտադրական հրահանգը, իր ծավալով և ժամկետներով, կարող է տարբերվել ստուգման անցկացման վերաբերյալ ընդհանուր ընդունված հրահանգից։ Արտադրական հրահանգը «Հայէներգակարգավորում» մասնաճյուղի ներկայացմամբ պետք է հաստատվի ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից և համաձայնեցվի «Հայլեռտեխհսկողության» հետ։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿԱՅԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հաստատված է

ՀՀ էներգետիկայի նախարարության

24.06.1998 թ. N 192-ԳՄ հրամանով

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ

Կ Ա Ն Ո Ն Ն Ե Ր

Ժ Ո Ղ Ո Վ Ա Ծ ՈՒ IV

5. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

5. ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ՑԱՆՑԵՐԻ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ

5.1. Գեներատորներ ԵՎ սինքրոն փոխհատուցիչներ

5.1.1. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինի՝ թույլատրելի ռեժիմներում նրանց անխափան աշխատանքը, գրգռման, հովացման, յուղամատակարարման համակարգերի, հսկման, պաշտպանության, ավտոմատիկայի և ախտորոշման սարքերի հուսալի գործունեությունը։

5.1.2. Գրգռման ավտոմատ կարգավորիչները (ԳԱԿ) պետք է մշտապես միացված լինեն։ ԳԱԿ-ի կամ նրանց առանձին տարրերի անջատումը (նվազագույն գրգռման սահմանափակում և այլն) թույլատրվում է միայն վերանորոգման կամ ստուգման դեպքում։

ԳԱԿ-ի կարգավորումն ու գործունեությունը պետք է համաձայնեցված լինեն գեներատորների (սինքրոն փոխհատուցիչների) աշխատանքի թույլատրելի ռեժիմների ավտոմատիկայի համակայանային և համակարգային սարքերի հետ։ էլեկտրակայաններում և էներգաբաժնետիրական ընկերություններում պետք է լինեն ԳԱԿ-ի լարքի հիմնական պարամետրերի տվյալները։

Պահուստային գրգռիչների վրա պետք է ապահովված լինի գրգռման ուժեղացում՝ ռոտորի անվանական լարման 1,3 պատիկից ոչ պակաս։

5.1.3. Գրգռման ավտոմատ կարգավորիչները և աշխատանքային գրգռման ուժեղացուցիչ սարքերը պետք է համալրվեն այնպես, որպեսզի ցանցի լարման տրված իջեցման դեպքում ապահովվի`

սահմանային հաստատված գրգռման լարումը՝ ոչ պակաս աշխատանքային ռեժիմի կրկնապատիկից, եթե այդ արժեքը նորմատիվային և տեխնիկական փաստաթղթերով սահմանափակված չէ առանձին հին տեսակի մեքենաների համար,

գրգռման լարման աճի անվանական արագությունը,

գրգռման ուժեղացման տրված տևողության ավտոմատ սահմանափակումը։

5.1.4. Գեներատորները պետք է շահագործման մեջ մտցվեն հիմնական գրգռումով։

Շահագործման պայմաններում անցումը հիմնական գրգռումից պահուստայինի և հակառակը, պետք է կատարվի առանց գեներատորները ցանցից անջատելու։

5.1.5. Բոլոր գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների վրա, որոնք չունեն բացասական գրգռման փաթույթներ, պետք է տեղակայված լինի և մշտապես աշխատանքի մեջ գտնվի ռոտորի փաթույթի պաշտպանությունը գերլարումներից (պարպիչ, մարող դիմադրություն և այլն)։

5.1.6. Ջրածնային հովացումով գեներատորների խցվածքների յուղամատակարարման պահուստային աղբյուրները պետք է ավտոմատ կերպով մտցվեն աշխատանքի մեջ՝ աշխատանքային աղբյուրի անջատման, և յուղի ճնշման՝ հաստատված սահմանից իջնելու դեպքում։

60 ՄՎտ և ավել հզորության գեներատորների խցվածքների յուղամատակարարման հիմնական աղբյուրների պահուստավորման համար մշտապես պետք է միացված լինեն հանդարտիչ (բուֆերային) բաքերը։ Յուղի պաշարը հանդարտիչ բաքում, պետք է ապահովի յուղի մատակարարումը և յուղ-ջրածին ճնշումների դրական տարբերության պահպանումը լիսեռի խցվածքների վրա տուրբաագրեգատի շարժականգի ամբողջ ժամանակամիջոցում՝ վակուումի խափանմամբ, յուղամատակարարման բոլոր աղբյուրների խափանման դեպքում։

5.1.7. Ջրածնային հովացումով տուրբագեներատորները և սինքրոն փոխհատուցիչները, տեղակայումից և հիմնական նորոգումից հետո, պետք է շահագործման մեջ մտցվեն ջրածնի անվանական ճնշման դեպքում։

Ջրածնային կամ ջրածնա-ջրային անմիջական հովացմամբ ակտիվ մասեր ունեցող տուրբագեներատորների աշխատանքը օդային հովացումով, բեռնվածքի տակ, արգելվում է։

Այդպիսի մեքենաների ոչ տևական աշխատանքը օդային հովացմամբ, թույլատրվում է միայն պարապ ընթացքի ռեժիմում, առանց գրգռման՝ գործարանային հրահանգում նշվածից ոչ բարձր օդի ջերմաստիճանում։ ՏՎՖ շարքի տուրբագեներատորի համար մեքենայի կարճատև գրգռումը թույլատրվում է՝ երբ այն անջատված է ցանցից։

5.1.8. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների հրդեհաշեջ սարքերը պետք է մշտապես լինեն պատրաստ վիճակում և ապահովեն նրանց արագ գործարկումը։

5.1.9. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների գործարկման և շահագործման ժամանակ պետք է իրականացվի հսկում`

ստատորի, ռոտորի և գրգռման համակարգի էլեկտրական պարամետրերի,

ստատորի փաթույթի և պողպատի, հովացնող միջավայրերի (այդ թվում նաև գրգռման համակարգի սարքավորումների), լիսեռի, առանցքակալների, կրնկակալների խցվածքների ջերմաստիճանի,

ճնշման, այդ թվում նաև զտիչների վրա ճնշման անկման,

փաթույթով և այլ ակտիվ ու կառուցվածքային մասերի միջով թորվածքի ծախսի և տեսակարար դիմադրության,

ջրածնի ճնշման և մաքրության,

յուղի ճնշման և ջերմաստիճանի, ինչպես նաև լիսեռի խցվածքներում յուղ-ջրածին ճնշման անկման,

հեղուկային հովացման համակարգի հերմետիկության,

ջրածնային և լրիվ ջրային հովացումով տուրբագեներատորների իրանում գազի խոնավության,

հանդարտիչ բաքերում և տուրբագեներատորների լողանային հիդրոփականներում, հիդրոգեներատորների առանցքակալների և կրնկակալների յուղագուռերում յուղի մակարդակի,

տուրբինագեներատորների առանցքակալների և հպակային օղակների, հիդրոգեներատորների խաչկապերի և առանցքակալների թրթռումի (վիբրացիա)։

5.1.10. Աշխատանքում կամ պահուստում գտնվող գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների գազայուղային և ջրային համակարգերի աշխատանքի ցուցանիշների որոշման պարբերականությունը պետք է լինի.

գեներատորի իրանի մեջ ջրածնի ցողի կետի (խոնավության) ջերմաստիճանի՝ առնվազն շաբաթը մեկ անգամ, իսկ գազի անհատական չորացման համակարգի անսարքության դեպքում, կամ խոնավության թույլատրելի արժեքը գերազանցելիս՝ առնվազն մեկ անգամ՝ օրվա ընթացքում,

լրիվ ջրային հովացումով տուրբագեներատորներում գազի խոնավությունը պետք է հսկվի ավտոմատ կերպով՝ անընդհատ,

մեքենայի իրանի գազախտությունը (ջրածնի օրական կորստի)՝ առնվազն ամիսը մեկ անգամ,

մեքենայի իրանում ջրածնի մաքրությունը՝ առնվազն շաբաթը մեկ անգամ, ըստ քիմիական ստուգիչ վերլուծությունների, և անընդհատ՝ ավտոմատ գազավերլուծիչով, իսկ վերջինիս անսարքության դեպքում՝ առնվազն մեկ անգամ հերթափոխում,

ջրածնի պարունակությունը գազային ծուղակում, առանցքակալների հենատուփերում, էկրանացված հոսանքատարներում, գծային և զրոյական արտանցիչների պատյաններում` անընդհատ, ազդանշանով գործող ավտոմատ գազավերլուծիչով, իսկ վերջինիս անսարքության կամ բացակայության դեպքում՝ շարժական (փոխադրովի) գազավերլուծիչի կամ ցուցասարքի միջոցով` առնվազն օրը մեկ անգամ,

մեքենայի իրանում թթվածնի պարունակությունը ջրածնի մեջ, գեներատորի լողանային հիդրոփականում, ներփչման բաքում և յուղամաքրիչ կայանքի ջրածնազտիչ բաքում՝ քիմիական հսկման տվյալներով հաստատված գրաֆիկին համապատասխան,

գեներատորի փաթույթների և այլ մասերի ջրային հովացման համակարգում թորվածքի որակի ցուցանիշների՝ գեներատորների շահագործման տիպային հրահանգին համապատասխան։

5.1.11. Ջրածնի մաքրությունը պետք է լինի ոչ պակաս.

անմիջական ջրածնային հովացումով գեներատորների իրանում և բոլոր տեսակի սինքրոն փոխհատուցիչներում՝ 98%,

անուղղակի ջրածնային հովացումով գեներատորների իրանում ջրածնի 0,5 կԳ/սմ.2 (50 կՊա) և ավելի հավելյալ ճնշման դեպքում՝ 97 %,

ջրածնի մինչև 0,5 կԳ/սմ.2 (50 կՊա) հավելյալ ճնշման դեպքում՝ 95%։

Ջրածնի ցողի կետի ջերմաստիճանը գեներատորի իրանի մեջ աշխատանքային ճնշման դեպքում պետք է լինի 15.0 C-ից ոչ բարձր, և միշտ ցածր՝ գազահովացուցիչների մուտքում ջրի ջերմաստիճանից։

Լրիվ ջրային հովացումով գեներատորների իրանի մեջ գազի ցողի կետի ջերմաստիճանը չպետք է գերազանցի շահագործման գործարանային հրահանգի սահմանած արժեքից։

5.1.12. Գեներատորի (սինքրոն փոխհատուցիչի) իրանում թթվածնի պարունակությունը ջրածնի մեջ պետք է լինի ոչ ավել, քան 1,2%, իսկ գեներատորի լողանային հիդրոփականում, ներփչման բաքում և գեներատորի յուղամաքրիչ կայանքի ջրածնազտիչ բաքում՝ ոչ ավել, քան 2%:

5.1.13. Ջրածնի պարունակությունը առանցքակալների հենատուփերում (քարտերում), էկրանացված հոսանքատարներում, գծային և զրոյական արտանցիչների պատյաններում պետք է լինի 1%-ից պակաս։ Հոսանքատարներում, գծային և զրոյական արտանցիչների պատյաններում՝ ջրածնի 1% և ավել, իսկ առանցքակալների հենատուփերում՝ 2%-ից ավել լինելու դեպքում տուրբագեներատորի աշխատանքն արգելվում է։

5.1.14. Գեներատորի (սինքրոն փոխհատուցիչների) իրանի մեջ ջրածնի ճնշման տատանումները ջրածնի մինչև 1 կԳ/սմ.2 (100կՊա) անվանական հավելյալ ճնշման դեպքում պետք է լինեն 20%-ից ոչ ավել, իսկ ավելի մեծ հավելյալ ճնշման դեպքում թույլատրվում է ոչ ավել, քան ± 0,2 կԳ/սմ.2 (± 20 կՊա)։

5.1.15. Ջրածնային հովացումով աշխատելիս, սինքրոն փոխհատուցիչների յուղապոմպերի ներծծիչ մայրուղիներում՝ պետք է ապահովել յուղի առնվազն 0,2 կԳ/սմ.2(20կՊա) հավելյալ ճնշում։

5.1.16. Գեներատորի անշարժ և պտտվող ռոտորի դեպքում, յուղի ճնշումը խցվածքներում պետք է գերազանցի մեքենայի իրանի մեջ ջրածնի ճնշմանը։ ճնշման անկման ստորին և վերին սահմանները պետք է նշված լինի արտադրող գործարանի հրահանգում։

5.1.17. Տուրբագեներատորների լիսեռի խցվածքների յուղամատակարարման համակարգում մշտապես պետք է աշխատեն յուղի ճնշման կարգավորիչները (խցող, սեղմումային, փոխհատուցիչ)։

Լիսեռի խցվածքների յուղամատակարարման համակարգի փակիչ ամրանների կապարակնքումը պետք է համապատասխանի սույն Կանոնների 4.4.17 կետի պահանջներին:

5.1.18. Ջրածնի օրական հոսակորուստը գեներատորներում պետք է լինի 5%-ից ոչ ավել, իսկ օրական ծախսը, հաշվի առած ներփչումները, ոչ ավել, քան 10% գազի ընդհանուր քանակից՝ աշխատանքային ճնշման դեպքում։

Ջրածնի օրական ծախսը սինքրոն փոխհատուցիչներում պետք է լինի գազի ընդհանուր քանակի 5%-ից ոչ ավել:

5.1.19. Գեներատորները, որպես կանոն, պետք է ցանցին միանան ճշգրիտ համաժամանակեցման եղանակով։

Ճշգրիտ համաժամանակեցման օգտագործման դեպքում պետք է մտցվի ուղեկապում ոչ սինքրոն միացումից։

Ցանցին միացնելիս թույլատրվում է ինքնահամաժամանակեցման եղանակի օգտագործումը, եթե այն նախատեսված է մատակարարման տեխնիկական պայմաններով, կամ հատուկ համաձայնեցված է արտադրող-գործարանի հետ։

էներգահամակարգում վթարների վերացման դեպքում թույլատրվում է մինչև 220 ՄՎտ (ներառյալ) հզորության տուրբագեներատորները և բոլոր հիդրոգեներատորները միացնել զուգահեռ աշխատանքի ինքնահամաժամանակեցման եղանակով։ Ավելի մեծ հզորության տուրբագեներատորները թույլատրվում է միացնել այդ եղանակով, պայմանով, որ գերանցումային հոսանքի պատիկությունը անվանականի նկատմամբ, որ որոշված է՝ հաշվի առնելով բլոկային տրանսֆորմատորների և ցանցի ինդուկտիվ դիմադրությունները, չի գերազանցում 3,0-ը։

5.1.20 Գեներատորները՝ բեռնվածքի կտրուկ նվազեցման և անջատման դեպքում, որոնք չեն ուղեկցվում ագրեգատի վնասմամբ կամ տուրբինի կարգավորման համակարգի անսարք աշխատանքով, թույլատրվում է միացնել ցանցին՝ առանց զննման և ստուգման։

5.1.21. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների լարման բարձրացման արագությունը չի սահմանափակվում։

Ակտիվ բեռնվածքի հավաքման և փոփոխման արագությունը բոլոր գեներատորների համար որոշվում է տուրբինի կամ կաթսայի աշխատանքի պայմաններով:

Փաթույթների անուղղակի հովացմամբ գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների, գազատուրբինային կայանքների տուրբագեներատորների, ինչպես նաև՝ փաթույթների անմիջական հովացմամբ հիդրոգեներատորների ռեակտիվ բեռնվածքի փոփոխման արագությունը չի սահմանափակվում: Փաթույթների անմիջական հովացումով տուրբագեներատորների այդ արագությունը, բնականոն ռեժիմներում չպետք է գերազանցի ակտիվ բեռնվածքի ձեռքբերման արագությանը, իսկ վթարային պայմաններում՝ չի սահմանափակվում։

5.1.22. Գեներատորների անվանական հզորությունը՝ հզորության անվանական գործակցի դեպքում (30 ՄՎա և ավել հզորության բոլոր տուրբագեներատորների և գազատուրբինային սարքավորումների համար, նաև երկարատև առավելագույն հզորությունը` հզորության գործակցի և հովացման պարամետրերի սահմանված արժեքների դեպքում), և սինքրոն փոխհատուցիչների անվանական հզորությունը, պետք է պահպանվեն անվանականից՝ լարման մինչև ± 5%, և հաճախության՝ մինչև ± 2,5% միաժամանակյա շեղման դեպքում, պայմանով, որ բարձրացված լարման և իջեցված հաճախության պայմաններում աշխատելիս, լարման և հաճախության շեղումների բացարձակ արժեքների գումարը չի գերազանցում 6%-ը, եթե առանձին տեսակի մեքենաների ստանդարտներում վերապահում չի արված լարման և հաճախության շեղումների վերաբերյալ։

Անվանական հզորությամբ աշխատելիս և լարումը ± 5% սահմաններում շեղվելիս, ռոտորի ամենամեծ հոսանքը երկարատև թույլատրվում է՝ հովացուցիչ միջավայրերի անվանական պարամետրերով աշխատելու դեպքում:

Երկարատև առավելագույն հզորությամբ աշխատելիս, ռոտորի ամենամեծ հոսանքը, լարումը մինչև ± 5% շեղվելիս, երկարատև թույլատրվում է միայն հովացման միջավայրերի անվանական պարամետրերի դեպքում։

Բոլոր գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների ամենամեծ աշխատանքային լարումը պետք է լինի անվանականի 110%-ից ոչ բարձր։ 105%-ից բարձր լարման դեպքում գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների թույլատրելի լրիվ հզորությունը պետք է սահմանվի կամ՝ արտադրող գործարանի հրահանգների ցուցումներով, կամ` փորձարկումների արդյունքներով։

Գեներատորների կամ սինքրոն փոխհատուցիչների անվանականից՝ 95% ցածր լարման դեպքում ստատորի հոսանքը չպետք է գերազանցի երկարատև թույլատրելիի 105%-ը։

5.1.23. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների երկարատև գերբեռնվածքը ըստ հոսանքի, որ թույլատրվում է հովացնող միջավայրի տվյալ ջերմաստիճանի և ճնշման դեպքում, արգելվում է:

Վթարային պայմաններում գեներատորները և սինքրոն փոխհատուցիչները թույլատրվում է կարճատև գերբեռնել ըստ ստատորի և ռոտորի հոսանքի, համաձայն արտադրող-գործարանի հրահանգների տեխնիկական պայմանների և պետական ստանդարտների։ Եթե նրանցում համապատասխան ցուցումները բացակայում են, էներգահամակարգերում վթարների դեպքում թույլատրվում է գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների կարճատև գերբեռնումներ ըստ ստատորի հոսանքի՝ 5.1 աղյուսակում բերված հոսանքի պատիկության դեպքում, վերագրված անվանական արժեքին։

Աղյուսակ 5.1

Գեներատորների ԵՎ սինքրոն փոխհատուցիչների գերբեռնվածության թույլատրելի պատիկությունը ըստ ստատորի հոսանքի

Գերբեռնվածության տևողությանը րոպե, ոչ ավել Ստատորի

փաթույթների

անուղղակի հովացում Ստատորի փաթույթների անմիջական հովացում

ջրով ջրածնով

60 1,1 1,1 -

15 1,15 1,15 -

10 - - 1,1

6 1,2 1,2 1,15

5 1,25 1,25 -

4 1,3 1,3 1,2

3 1,4 1,35 1,25

շ 1,5 1,4 1,3

1 2,0 1,5 1,5

Աղյուսակ 5.2

Տուրբագեներատորների՝ ըստ ռոտորի հոսանքի գերբեռնվածության թույլատրելի պատիկությունը

Գերբեռնվածության

տևողությունը,

րոպե ոչ ավել Տուրբագեներատորներ

ՏՎՖ,

բացի ՏՎՖ-

120-2-ից ՏԳՎ, ՏՎՎ

(մինչև 500 ՄՎտ ներառյալ),

ՏՎՖ-120-2

60 1,06 1,06

4 1,2 1,2

1 1,7 1,5

0,5 2,0 -

0,33 - 2,0

Փաթույթների անուղղակի հովացումով գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների թույլատրելի գերբեռնվածությունն ըստ գրգռման հոսանքի, որոշվում է ստատորի թույլատրելի գերբեռնվածությամբ։ Ռոտորի փաթույթների ջրածնային կամ ջրային անմիջական հովացումով տուրբագեներատորների համար, թույլատրելի գերբեռնվածությունը ըստ գրգռման հոսանքի, պետք է որոշվի ռոտորի հոսանքի անվանական արժեքին վերագրված հոսանքի պատիկությամբ (աղ. 5.2)։

5.1.24. Ստատորի փաթույթում կամ գեներատորային լարման շղթայում հողի հետ միաֆազ միակցում առաջանալիս, բլոկային գեներատորը (սինքրոն փոխհատուցիչը), կամ բլոկը, գեներատորային անջատիչի բացակայության պայմաններում, պետք է ավտոմատ կերպով անջատվի, իսկ պաշտպանության խափանման դեպքում՝ անհապաղ բեռնաթափվի և անջատվի ցանցից.

գեներատոր-տրանսֆորմատոր (փոխհատուցիչ-տրանսֆորմատոր) բլոկների վրա՝ առանց գեներատորային լարման ճյուղավորումների և սեփական կարիքների տրանսֆորմատորներին սնող ճյուղավորումներով, անկախ ունակային միակցման հոսանքի արժեքից,

բլոկային գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների ստատորի փաթույթում հողի հետ միակցման դեպքում, որոնք էլեկտրական կապ ունեն սեփական կարիքների ցանցի կամ սպառիչների հետ գեներատորային լարումով 5 Ա և ավել միակցման հոսանքի դեպքում։

Նույնպիսի միջոցներ պետք է նախատեսվեն գեներատորների և փոխհատուցիչների ստատորի փաթույթի հողանցման դեպքում, որոնք աշխատում են հավաքովի հաղորդաձողերի վրա՝ 5 Ա և ավել բնական հողանցման հոսանքի պայմաններում։

Բլոկային գեներատորների (փոխհատուցիչների) գեներատորային լարման շղթաներում հողանցում երևան գալու դեպքում, որոնք էլեկտրական կապ ունեն սեփական կարիքների կամ սպառիչների ցանցի հետ և միացված են գեներատորների (փոխհատուցիչների) հավաքովի հաղորդաձողերին, երբ ունակային միակցման հոսանքը չի գերազանցում 5 Ա և պաշտպանությունները գործում են ազդանշանից կամ զգայուն չեն, գեներատորների (փոխհատուցիչների) աշխատանքը թույլատրվում է 2 ժամից ոչ ավել (միակցման տեղը փնտրելու, բեռնվածքի փոխադրման համար)։

Ստատորի փաթույթում միակցման բացահայտման դեպքում գեներատորը (փոխհատուցիչը) պետք է անջատվի։

Եթե հաստատվել է, որ հողանցման տեղը ստատորի փաթույթում չէ, էլեկտրակայանի կամ էլեկտրական ցանցերը շահագործող կազմակերպության տեխնիկական ղեկավարի հայեցողությամբ թույլատրվում է գեներատորի կամ սինքրոն փոխհատուցիչի աշխատանքը հողանցումով ցանցում՝ մինչև 6 ժամ տևողությամբ։

5.1.25. Ռոտորի փաթույթի անմիջական հովացումով տուրբագեներատորի ռոտորի գրգռման շղթայում, չափումներով մեկուսացման դիմադրության խիստ անկում հայտնաբերելու, կամ ազդանշան հայտնվելու դեպքում, այն պետք է ոչ ավել քան 1 ժամվա ընթացքում, իսկ հողանցման դեպքում՝ անհապաղ, փոխադրվի պահուստային գրգռման։ Եթե մեկուսացման դիմադրությունը վերականգնվում է, գեներատորը կարելի է թողնել աշխատանքի մեջ, իսկ եթե այն մնում է ցածր, բայց՝ արտադրող-գործարանի հրահանգներով կամ այլ նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերով սահմանված թույլատրելի նվազագույն արժեքից բարձր, տուրբագեներատորն առաջին իսկ հնարավորության դեպքում, ոչ ուշ քան 7 օր հետո, պետք է հանվի նորոգման։

Պահուստային գրգռման համակարգի բացակայության, կամ նրա օգտագործման անհնարինության, ինչպես նաև՝ մեկուսացման դիմադրության հետագա անկման (սահմանային նվազագույն արժեքից ցածր) դեպքերում, տուրբագեներատորը 1 ժամվա ընթացքում պետք է բեռնաթափվի, անջատվի ցանցից և հանվի նորոգման։

Ռոտորի փաթույթի անուղղակի հովացումով տուրբագեներատորների գրգռման շղթայում հողանցման հայտնաբերման դեպքում (մեկուսացման դիմադրության անկում մինչև 2 կՕհմ և ցածր), այն պետք է փոխադրվի պահուստային գրգռման։ Եթե այդ դեպքում հողանցումն անհետանում է, թույլատրվում է գեներատորը թողնել աշխատանքի մեջ։ Ռոտորի փաթույթում հողանցում հայտնաբերելիս, տուրբագեներատորն առաջին հնարավորության դեպքում պետք է հանվի նորոգման։ Եթե ռոտորի փաթույթը իրանի հետ կայուն միակցում ունի, մինչև նորոգման հանելը պետք է ռոտորի փաթույթում մտցվի պաշտպանության կրկնակի հողանցումից՝ ազդանշան տալու, կամ անջատելու գործողությամբ։

Ազդանշան հայտնվելու դեպքում, տուրբագեներատորը պետք է անհապաղ բեռնաթափվի և անջատվի ցանցից։ Եթե կրկնակի միակցումից պաշտպանություն չի նախատեսված, կամ չի կարող մտցվել, ապա տուրբագեներատորը 1 ժամվա ընթացքում պետք է բեռնաթափվի, անջատվի ցանցից և հանվի նորոգման։

Գրգռման շղթայում հողանցում ունեցող հիդրոգեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների աշխատանքն արգելվում է։

5.1.26. Թույլատրվում է երկարատև աշխատանք, եթե ֆազերում հոսանքների տարբերությունը չի գերազանցում անվանականի 12%-ը` տուրբագեներատորների, և 20%-ը՝ սինքրոն փոխհատուցիչների և դիզել-գեներատորների համար։

Ստատորի փաթույթի օդային անուղղակի հովացում ունեցող համակարգով հիդրոգեներատորների համար, թույլատրվում է ֆազերում հոսանքների տարբերություն 20%՝ 125 ՄՎԱ և ցածր հզորության, 15%՝ 125 ՄՎԱ-ից բարձր հզորության դեպքերում։

Ստատորի փաթույթի անմիջական ջրային հովացումով հիդրոգեներատորների համար թույլատրվում է ֆազերում հոսանքների տարբերություն՝ 10%։

Բոլոր դեպքերում, ոչ մի ֆազում հոսանքը անվանականից բարձր չպետք է լինի:

5.1.27. Թույլատրվում է տուրբագեներատորների կարճատև աշխատանք ասինքրոն ռեժիմում՝ առանց գրգռման՝ իջեցված բեռնվածքով։ Փաթույթների անուղղակի հովացումով տուրբագեներատորների համար, նշված ռեժիմում թույլատրելի է մինչև անվանականի 60% բեռնվածք, իսկ աշխատանքի տևողությունն այդ դեպքում` 30 րոպեից ոչ ավել:

Ասինքրոն ռեժիմում, առանց գրգռման ասինքրոնացված տուրբագեներատորների և փաթույթների անմիջական հովացումով տուրբագեներատորների բեռնվածքը և աշխատանքի տևողությունը պետք է հաստատվեն գործարանային հրահանգների, իսկ նրանց բացակայության դեպքում՝ հատուկ փորձարկումների արդյունքների հիման վրա, կամ նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներով։

Տուրբագեներատորների ասինքրոն ռեժիմի թույլատրելիությունը, ըստ ցանցի վրա նրանց ազդեցության, պետք է հաստատվի հաշվարկներով կամ փորձարկումներով։

Առանց գրգռման, ասինքրոն ռեժիմում հիդրոգեներատորների և տուրբագեներատորների աշխատանքը, որոնք ունեն հավաքովի ատամներով ռոտոր, արգելվում է։

Ցանկացած տեսակի առանձին գրգռված գեներատորի ոչ սինքրոն աշխատանքը էլեկտրակայանի մյուս գեներատորների նկատմամբ, արգելվում է։

5.1.28. էլեկտրաշարժիչի ռեժիմում գեներատորի աշխատանքի թույլատրելիությունը և տևողությունը սահմանափակվում են տուրբինի աշխատանքի պայմաններով և որոշվում են տուրբինի արտադրող-գործարանի կողմից, կամ նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերով։

5.1.29. Սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմում, գեներատորների երկարատև աշխատանքը անվանականից ցածր հզորության գործակցով և գերգրգռման ռեժիմում (ինդուկտիվ քառորդամասում), թույլատրվում է գրգռման հոսանքի երկարատև թույլատրելիից ոչ բարձր արժեքի դեպքում տվյալ պարամետրերով հովացնող միջավայրում։

Սինքրոն փոխհատուցիչի ռեժիմում, գեներատորների և թերգրգռումով (ունակային քառորդամասում) սինքրոն փոխհատուցիչների ռեակտիվ բեռնվածքը պետք է սահմանվի ըստ գործարանային հրահանգների կամ նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերի, իսկ նրանց բացակայության դեպքում՝ հատուկ ջերմային փորձարկումների հիման վրա։

5.1.30. Փաթույթների անուղղակի հովացումով գեներատորների երկարատև աշխատանքը թույլատրվում է հզորության գործակցի անվանականից բարձրացումը մինչև մեկ, լրիվ հզորության անվանական արժեքի պահպանմամբ։

Գեներատորների թույլատրելի երկարատև աշխատանքը թերգրգռման ռեժիմում, ինչպես նաև անմիջական հովացման գեներատորների համար, հզորության գործակցի՝ անվանականից մինչև մեկ բարձրանալիս, թույլատրելի երկարատև բեռնվածքները պետք է հաստատվեն գործարանային հրահանգների, իսկ նրանց բացակայության դեպքում` նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերի հիման վրա, հաշվի առնելով ցանցում զուգահեռ աշխատանքի կայունության ապահովումը։

Թերգրգռման ռեժիմում գեներատորների կանոնավոր աշխատանքի դեպքում պետք է ապահովվի գրգռման նվազագույն հոսանքի ավտոմատ սահմանափակումը։

5.1.31. Փաթույթների անմիջական հեղուկային հովացումով գեներատորների աշխատանքը, փաթույթներում թորվածքի կամ յուղի շրջապտույտի բացակայության դեպքում, բոլոր ռեժիմներում, բացի առանց գրգռման պարապ ընթացքի ռեժիմից, արգելվում է։

Անմիջական հեղուկային հովացումով փաթույթներում հովացնող հեղուկի շրջապտույտի դադարի դեպքում բեռնվածքը պետք է ավտոմատ կերպով հանվի 2 րոպեի ընթացքում (եթե առանձին գեներատորների հրահանգներում ավելի խիստ պայմաններ չեն վերապահվում), գեներատորը պետք է անջատվի ցանցից և հանվի գրգռումը։

5.1.32. Ռոտորի փաթույթի գազային և գրգռման համակարգի տարրերի օդային հովացումով գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների գրգռման ամբողջ շղթայի մեկուսացման դիմադրությունը, չափված 500-1000 Վ լարման մեգաօհմաչափով, պետք է լինի ոչ պակաս 0,5 ՄՕհմ։

Ռոտորի փաթույթի, կամ գրգռման համակարգի տարրերի, ջրային հովացման դեպքերում, գրգռման շղթայի մեկուսացման դիմադրության թույլատրելի արժեքները որոշվում են գեներատորների և գրգռման համակարգերի շահագործման գործարանային հրահանգներով և «էլեկտրասարքավորման փորձարկման նորմեր»-ով։

Գրգռման շղթաների մեկուսացման դիմադրության նորմավորված արժեքներից ցածր դիմադրություն ունեցող գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների աշխատանքը թույլատրվում է միայն էլեկտրակայանի կամ էլեկտրական ցանցերի շահագործման ձեռնարկության տեխնիկական ղեկավարի թույլտվությամբ, հաշվի առնելով 5.1.25 կետի պահանջները։

5.1.33. Գեներատորների փաթույթների և ուղղիչ սարքավորումների հեղուկային հովացման համակարգում շրջապտույտ կատարող թորվածքի (մեկուսիչ յուղի) որակը պետք է համապատասխանի գեներատորների և գրգռման համակարգերի շահագործման տիպային և գործարանային հրահանգներին։

Զտիչները, որոնք տեղակայված են հեղուկային հովացման համակարգում, պետք է միշտ գտնվեն աշխատանքի մեջ։ Գեներատորի փաթույթներում թորվածքի տեսակարար դիմադրությունը մինչև 100 կՕհմ. սմ իջնելու դեպքում պետք է գործի նախազգուշացնող ազդանշանը, իսկ 50 կՕհմ. սմ իջնելու դեպքում գեներատորը պետք է բեռնաթափվի, անջատվի ցանցից և հանվի գրգռումը։

5.1.34. Լրիվ հավաքված յուղատարների դեպքում, գեներատորների, սինքրոն փոխհատուցիչների և գրգիռների լիսեռի առանցքակալների և խցվածքների իրանների մեկուսացման դիմադրությունը, տեղակայման կամ վերանորոգման ժամանակ, չափված 1000 Վ լարման մեգաչափով, պետք է լինի առնվազն 1 ՄՕհմ, իսկ հիդրոգեներատորների կրնկակալների և առանցքակալների համար՝ 0,3 ՄՕհմ-ից ոչ պակաս, եթե հրահանգներում ավելի խիստ նորմա չի վերապահվում։

Տուրբագեներատորների լիսեռի առանցքակալների և խցվածքների, օդային հովացումով սինքրոն փոխհատուցիչների և գրգռիչների առանցքակալների, ինչպես նաև հիդրոգեներատորների առանցքակալների և կրնկակալների մեկուսացման սարքինությունը (եթե վերջիններիս կառուցվածքը թույլ է տալիս), պետք է ստուգվի առնվազն ամիսը 1 անգամ։

Ջրածնային հովացումով սինքրոն փոխհատուցիչների առանցքակալների մեկուսացման սարքինությունը պետք է ստուգվի հիմնական նորոգման ժամանակ:

5.1.35. Տրանսֆորմատորի հետ բլոկում աշխատող գեներատորի անջատիչի ոչ լիաֆազ անջատումների և միացումների դեպքում, գեներատորի վնասվելը կանխելու համար, գեներատորը պետք է անջատվի հատվածամասի ՛կամ հաղորդաձողերի համակարգի հարակից անջատիչների միջոցով, որոնց միացված է բլոկը։

5.1.36. Տուրբագեներատորների առանցքակալների թրթռումը պետք է համապատասխանի սույն Կանոնների 4.4.26 կետի պահանջներին, իսկ հիդրոգեներատորների խաչկապի և առանցքակալների թրթռումը՝ 3.3.12 կետի պահանջներին։

750 և 1000 պտ/րոպ պտտման անվանական հաճախության սինքրոն փոխհատուցիչների թրթիռի կրկնակի ամպլիտուդը պետք է լինի 8.օ մկմ-ից ոչ բարձր: Թրթիռի հեռագործ չափման սարքի բացակայության դեպքում, ստուգման պարբերականությունը հաստատվում Է` կախված փոխհատուցիչի թրթիռային վիճակից, բայց ոչ ուշ, քան տարին 1 անգամ։

Տուրբագեներատորների հպակային օղակների թրթռումը պետք է չափվի ոչ ուշ, քան 3 ամիսը 1 անգամ և պետք է լինի 300 մկմ-ից ոչ բարձր:

5.1.37. Տեղակայումից և հիմնական նորոգումից հետո, գեներատորը և սինքրոն փոխհատուցիչը, որպես օրենք, կարող են միացվել աշխատանքի՝ առանց չորացման։ Չորացման անհրաժեշտությունը որոշվում է «էլեկտրասարքավորման փորձարկման նորմեր»-ով։

5.1.38. Փաթույթների անմիջական հովացումով գեներատորների ջրածնով լցնումն ու դուրս մղումը բնականոն պայմաններում պետք է կատարվի անշարժ ռոտորի կամ լիսեռադարձկեն սարքի միջոցով այն պտտելիս։

Վթարային պայմաններում ջրածնի դուրս մղումը կարող է սկսվել մեքենայի կանգաշարժի ժամանակ:

Գեներատորից (սինքրոն փոխհատուցիչից) ջրածինը կամ օդը պետք է դուրս մղվի չեզոք գազերով (ածխաթթու գազով կամ ազոտով) «Գեներատորների ջրածնային հովացման գազայուղային համակարգի շահագործման տիպային հրահանգ»-ին համապատասխան։

5.1.39. էլեկտրակայաններում, որտեղ տեղադրված են ջրածնային հովացումով գեներատորներ, ջրածնի պաշարը պետք է ապահովի նրա 10-օրյա շահագործման քանակը և ամենամեծ գազային ծավալով գեներատորի միապատիկ լրալիցք, իսկ ածխաթթու գազի կամ ազոտի պաշարը՝ ամենամեծ գազային ծավալով գեներատորի 6-պատիկ լրալիցք։

էլեկտրակայաններում պահուստային էլեկտրալիզարարների առկայության դեպքում, օդահավաքում ջրածնի պաշարը թույլատրվում է նվազեցնել 50%-ով։

5.1.40. Ջրածնի պաշարը ենթակայաններում, որտեղ տեղակայված են ջրածնային հովացումով սինքրոն փոխհատուցիչներ, պետք է ապահովի ջրածնի 20-օրյա շահագործում և ամենամեծ գազային պաշարով 1 փոխհատուցիչի միապատիկ լրալիցք, իսկ էլեկտրալիզի սարքի առկայության դեպքում և 10-օրյա ծախս և նշված փոխհատուցիչի միապատիկ լրալիցք։ Ածխաթթու գազի կամ ազոտի պաշարը այդպիսի ենթակայաններում պետք է ապահովի այդ նույն փոխհատուցիչի եռապատիկ լրալիցք։

5.1.41. Գազային հովացման համակարգի (գազատարների, ամրանների, գազահովացուցիչների), փաթույթների և գեներատորների ներսում այլ ակտիվ և կառուցվածքային մասերի անմիջական հեղուկային հովացման համակարգի տարրերի, ինչպես նաև ջրային և ջրայուղային համակարգի էլեկտրասարքավորումների սպասարկումը, տուրբագեներատորների փոխադրումը օդային հովացումից ջրածնայինի և հակառակը մասնակցությունը յուղային խցվածքների ընդունմանը՝ նորոգումից հետո, գեներատորի մեջ ջրածնի պահանջվող մաքրության, խոնավության և ճնշման պահպանումը, պետք է իրագործի էլեկտրակայանի էլեկտրաարտադրամասը։

Լիսեռի խցվածքների յուղամատակարարման համակարգի (ներառյալ նաև յուղի ճնշման կարգավորիչները և լաբիրինթոսային յուղորսիչները), բոլոր տեսակի լիսեռների յուղային խցվածքների, սարքավորումների և հովացնող ջրի բաշխիչ ցանցի մինչև գազահովացուցիչները, ինչպես նաև գեներատորներից դուրս հովացնող թորվածքի լցման և դատարկման համակարգի սարքավորման աշխատանքի հսկողությունը և նորոգումը, պետք է իրագործի տուրբինային կամ կաթսատուրբինային արտադրամասը։ Այն էլեկտրակայաններում, որտեղ առկա է մասնագիտացված նորոգող արտադրամաս, նշված սարքավորման նորոգումը պետք է իրագործի այդ արտադրամասը։

5.1.42. Գեներատորի հիմնական կամ ընթացիկ նորոգումները պետք է համատեղվեն տուրբինների հիմնական և ընթացիկ նորոգումների հետ։

Սինքրոն փոխհատուցիչի հիմնական նորոգումը պետք է կատարվի 4-5 տարին 1 անգամ։

Տուրբագեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների վրա նորոգման առաջին աշխատանքները ռոտորի դուրս բերումով, ներառյալ ճակատային մասերի ամրացման ուժեղացումը, ստատորի փորակների վերասեպավորումը, հաղորդաձողերի և բարձակների, ստատորի միջուկի ամրացման և մամլակցման ստուգումը, պետք է կատարվի ոչ ուշ, քան շահագործման մտցնելուց 8000 ժամ աշխատելուց հետո։ Հիդրոգեներատորների վրա նորոգման առաջին աշխատանքները պետք է կատարվեն ոչ ուշ, քան 6000 ժամ հետո։

Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների ռոտորների դուրս բերելը` հերթական նորոգումների դեպքում, պետք է կատարվի ըստ անհրաժեշտության, կամ նորմատիվա-տեխնիկական փաստաթղթերի պահանջներին համապատասխան։

5.1.43. Գեներատորների և սինքրոն փոխհատուցիչների կանխարգելիչ չափումները և փորձարկումները պետք է կատարվեն «էլեկտրասարքավորման փորձարկման նորմեր»-ին համապատասխան։

5.1.44. Գեներատորի ծրագրային անջատումը ցանցից՝ մեքենաների սեղմակների վրա դրական հզորության առկայության դեպքում, արգելվում է:

5.1.45. Գեներատորների (գեներատոր-տրանսֆորմատոր բլոկների) ծրագրային և վթարային անջատումների դեպքում, պետք է ապահովել էլեկտրական միացումների գլխավոր սխեմայի անհետաձգելի դասդասում՝ կանխելու համար կանգնեցվող գեներատորին ինքնակամ կամ սխալմամբ լարում տալը:

5.2. էլեկտրաշարժիչներ

5.2.1. էլեկտրաշարժիչների, նրանց գործարկման, կարգավորման սարքերի և պաշտպանության շահագործման ժամանակ պետք է ապահովված լինի նրանց հուսալի աշխատանքը գործարկման ժամանակ և աշխատանքային ռեժիմում։

5.2.2. էլեկտրակայանի սեփական կարիքների հաղորդաձողերի վրա լարումը պետք է պահպանվի անվանականի 100-105%-ի սահմաններում: Ըստ անհրաժեշտության՝ թույլատրվում է էլեկտրաշարժիչների աշխատանքը անվանական լարման 90-110%-ի դեպքում, պահպանելով անվանական հզորությունը։

Սնող ցանցի հաճախությունը անվանական արժեքի ± 2,5% սահմաններում փոփոխվելու դեպքում, թույլատրվում է էլեկտրաշարժիչների աշխատանքը անվանական հզորությամբ։

էլեկտրաշարժիչի անվանական հզորությունը պետք է պահպանվի անվանական արժեքներից լարումը ± 10% և հաճախությունը ± 2,5% միաժամանակյա շեղման դեպքում՝ պայմանով, որ բարձրացված լարումով և իջեցված հաճախությամբ, կամ իջեցված լարումով և բարձրացված հաճախությամբ լարման և հաճախության շեղումների բացարձակ արժեքների գումարը չի գերազանցում 10%։

5.2.3. էլեկտրաշարժիչների և նրանց կողմից շարժաբերվող մեխանիզմների վրա պետք է դրվեն պտտման ուղղությունը ցույց տվող սլաքներ։ էլեկտրաշարժիչների և նրանց գործարկման սարքերի վրա պետք է լինեն մակագրություններ այն ագրեգատի անվանումով, որին նրանք վերաբերում են։

5.2.4. Ներփչումով էլեկտրական շարժիչները, որոնք տեղակայվում են փոշոտ և բարձր խոնավության շենքերում, պետք է սարքավորված լինեն հովացնող մաքուր օդի առբերման սարքավորումներով։ էլեկտրաշարժիչի միջոցով ներփչվող օդի քանակը, ինչպես նաև նրա պարամետրերը (ջերմաստիճան, խառնուրդների պարունակություն և այլն), պետք է համապատասխանեն գործարանային հրահանգներին։

Հովացման ուղեսարքվածքի (տրակտի) (օդատարները, օդատարների պատյանը էլեկտրաշարժիչի իրանին միացնող հանգույցները, սահափականը) կիպությունը պետք է ստուգվի առնվազն տարին 1 անգամ։

Հովացման արտաքին օդափոխիչների անհատական էլեկտրաշարժիչները ավտոմատ կերպով պետք է միացվեն և անջատվեն՝ հիմնական էլեկտրաշարժիչների միացման և անջատման դեպքում։

5.2.5. Ռոտորի փաթույթի և ստատորի ակտիվ պողպատի ջրային հովացումով, ինչպես նաև ներսարքված ջրային օդահովացուցիչներով էլեկտրաշարժիչները, պետք է սարքավորված լինեն իրանի մեջ ջրի հայտնվելու մասին ազդանշանող (ահազանգող) սարքերով։ Ջրային հովացման սարքավորման և սարքերի շահագործումը, ջրի և խտուցքի որակը պետք է համապատասխանեն գործարանային հրահանգներին։

5.2.6. Առանցքակալների հարկադրական յուղում ունեցող էլեկտրաշարժիչի վրա պետք է տեղադրվի պաշտպանություն, որը գործում է ազդանշանելով և էլեկտրաշարժիչի անջատմամբ՝ առանցքակալների ներդրակների ջերմաստիճանը բարձրանալիս կամ քսուքի մուտքը դադարելիս։

5.2.7 Պատասխանատու ջերմամեխանիկական սարքավորման էլեկտրաշարժիչների էլեկտրասնումը ընդմիջվելիս (ներառյալ պտտման կարգավորվող հաճախությամբ էլեկտրաշարժիչները) պետք է ապահովվի նրանց խմբային ինքնագործարկումը աշխատանքային կամ պահուստային աղբյուրից՝ լարման կրկնական մատուցման դեպքում, պահպանելով հիմնական սարքավորումների տեխնոլոգիական ռեժիմի կայունությունը։

Սնման ընդմիջման ժամանակը՝ պայմանավորված տեխնոլոգիական և պահուստային էլեկտրական պաշտպանությունների պահաժամով, պետք է լինի ոչ ավել, քան 2,5 վրկ։

Պատասխանատու մեխանիզմների ցանկը պետք է հաստատվի էլեկտրակայանի տեխնիկական ղեկավարի կողմից։

5.2.8. Կարճ միացված ռոտորով էլեկտրաշարժիչները թույլատրվում է գործարկել սառը վիճակից 2 անգամ իրար հետևից, տաքից 1 անգամ, եթե գործարանային հրահանգով չի թույլատրվում գործարկումների ավելի մեծ քանակ։ Հետագա գործարկումները թույլատրվում են տվյալ տեսակի էլեկտրաշարժիչի համար գործարանային հրահանգով նախատեսված ժամանակաընթացքում էլեկտրաշարժիչը հովացնելուց հետո։

էլեկտրաշարժիչների կրկնական միացումները, հիմնական պաշտպանության կողմից նրանց անջատման դեպքում, թույլատրվում է զննումից և մեկուսացման դիմադրության ստուգիչ չափումները կատարելուց հետո։

Պահուստ չունեցող պատասխանատու մեխանիզմների էլեկտրաշարժիչների կրկնական միացումը թույլատրվում է շարժիչի արտաքին զննումից հետո։

Պահուստային պաշտպանությունները գործելու դեպքում շարժիչների կրկնական միացումը, մինչև անջատման պատճառի պարզելը, արգելվում է։

5.2.9. Երկար ժամանակ պահուստում գտնվող էլեկտրաշարժիչները և պահուստի ավտոմատ միացման սարքերը պետք է զննվեն և փորձարկվեն մեխանիզմների հետ միասին՝ ըստ տեխնիկական ղեկավարի հաստատած ժամկետացանկի։ Ըստ որում՝ ջեռուցում չունեցող արտաքին տեղադրման շարժիչների համար, պետք է ստուգվեն ստատորի փաթույթի մեկուսացման դիմադրությունը և կլանման գործակիցը։

5.2.10. Մեխանիզմների հետ հոդակապված էլեկտրաշարժիչների առանցքակալների վրա չափված թրթիռի ուղղաձիգ և լայնակի բաղադրիչները (թրթռաարագության միջին քառակուսային արժեքը կամ տատանումների կրկնապատկված ամպլիտուդը) չպետք է գերազանցեն գործարանային հրահանգներում նշված արժեքները։

Տեխնիկական փաստաթղթերում այդպիսի ցուցումների բացակայության դեպքում մեխանիզմների հետ հոդակապված էլեկտրաշարժիչների առանցքակալների թրթիռը պետք է չգերազանցի հետևյալ արժեքներից`

Պտտման սինքրոն հաճախություն,

պտ/րոպ 3000 1500 1000 750 և պակաս

Առանցքակալների տատանման

կրկնապատկված ամպլիտուդ. մկմ 30 60 80 95