ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
19 նոյեմբերի 2015 թվականի N 1353-Ն
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻՆ ԵՎ ՎԱՂ ՏԱՐԻՔԻ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳ ԵՎ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ (ՀԱՄԱՐԺԵՔ) ՍՆՈՒՑՈՒՄ ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԿՐԾՔՈՎ ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ ԽՐԱԽՈՒՍՄԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԾՐԱԳԻՐԸ ԵՎ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ 2016-2020 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՑՈՒՅՑԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
Հիմք ընդունելով «Երեխաներին կրծքով կերակրման խրախուսման և մանկական սննդի շրջանառության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և 8-րդ հոդվածը՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.
1. Հաստատել`
1) մանուկներին և վաղ տարիքի երեխաներին անվտանգ և համապատասխան (համարժեք) սնուցում ապահովելու նպատակով կրծքով կերակրման խրախուսման ազգային ծրագիրը` համաձայն N 1 հավելվածի.
2) մանուկներին և վաղ տարիքի երեխաներին անվտանգ և համապատասխան (համարժեք) սնուցում ապահովելու նպատակով կրծքով կերակրման խրախուսման ազգային ծրագրի իրականացման 2016-2020 թվականների գործողությունների ժամանակացույցը` համաձայն N 2 հավելվածի:
2. Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարին` մանուկներին և վաղ տարիքի երեխաներին անվտանգ և համապատասխան (համարժեք) սնուցում ապահովելու նպատակով կրծքով կերակրման խրախուսման ազգային ծրագրի 2017-2020 թվականների գործողություններն իրականացնելու համար անհրաժեշտ միջոցները Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեում նախատեսելու հնարավորության հարցը քննարկել տվյալ տարվա Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի կազմավորման գործընթացով նախատեսված ժամկետներում` Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարություն ներկայացված բյուջետային հայտի առկայության պայմաններում:
3. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրվանից:
Հայաստանի Հանրապետության
վարչապետ Հ. Աբրահամյան
2015 թ. նոյեմբերի 24
Երևան
Հավելված N 1
ՀՀ կառավարության 2015 թվականի
նոյեմբերի 19-ի N 1353-Ն որոշման
Ա Զ Գ Ա Յ Ի Ն Ծ Ր Ա Գ Ի Ր
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻՆ ԵՎ ՎԱՂ ՏԱՐԻՔԻ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳ ԵՎ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ (ՀԱՄԱՐԺԵՔ) ՍՆՈՒՑՈՒՄ ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԿՐԾՔՈՎ ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ ԽՐԱԽՈՒՍՄԱՆ
I. ՆԱԽԱԲԱՆ
1. Վաղ մանկության շրջանում առողջ աճի և զարգացման ապահովման, մանկական մահացության կանխարգելման կարևորագույն նախապայման է մանուկների սնուցման և առողջության բարելավումը: Մինչև 1 տարեկան կրծքով սնվող երեխաների մահացության ռիսկը շնչառական և փորլուծային հիվանդություններից 7-10 անգամ ցածր է արհեստական սնվողների համեմատությամբ: Միայն ի հաշիվ այս գործոնի մանկական մահացությունը կարելի է կրճատել 10 %-ով:
2. Ըստ պաշտոնական վիճակագրության, կրծքով կերակրման ցուցանիշը (հաշվետու տարվա ընթացքում մեկ տարին լրացած երեխաների մեջ մինչև 4 ամիս լրիվ կրծքով սնված երեխաների տոկոսը) 2014 թվականին կազմել է 84%: 2014 թվականի հաշվետու տարվա ընթացքում մեկ տարին լրացած երեխաների 68,8% սնվել է բացառապես կրծքով` մինչև 6 ամսականը: Սակայն, ըստ Հայաստանի ժողովրդական և առողջապահական հարցերի վերջին, 2010 թվականին իրականացված հետազոտության (այսուհետ՝ ՀԺԱՀՀ) տվյալների, բացառապես կրծքով կերակրվել է մինչև 6 ամսական երեխաների 35%-ը: Թեև ցուցանիշների առումով ՀԺԱՀՀ-2005 թվականի համեմատությամբ արձանագրվել է որոշակի առաջընթաց, այնուամենայնիվ, իրավիճակը դեռևս հեռու է բավարար լինելուց:
3. Ակնհայտ է կրծքով կերակրման իրավիճակի շարունակական բարելավման ուղղությամբ համալիր միջոցառումների իրականացման անհրաժեշտությունը` որպես մանկական մահացության իջեցման լավագույն ռեզերվ:
II. ԾՐԱԳՐԻ ՄՇԱԿՄԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ
4. Ծրագրի մշակման համար հիմք են հանդիսացել`
1) «Երեխաներին կրծքով կերակրման խրախուսման և մանկական սննդի շրջանառության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը (այսուհետ` օրենք).
2) Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի սեպտեմբերի 25-ի նիստի N 40 արձանագրության 1-ին կետով հավանության արժանացած Երեխաների սնուցման բարելավման հայեցակարգը և հայեցակարգի իրականացման 2015-2020 թվականների գործողությունների ծրագիրը:
III. ԾՐԱԳՐԻ ՆՊԱՏԱԿԸ
5. Ծրագրի նպատակն է`
1) երեխաներին կրծքով սնուցման կազմակերպման պատշաճ գործելակերպի ներդրման, կրծքով կերակրման աջակցության և խրախուսման ճանապարհով երեխաների կրծքով կերակրման իրավիճակի բարելավում` ուղղված նրանց առողջ աճի և զարգացման ապահովմանը, հիվանդացության և մահացության կրճատմանը: Հիմնական նպատակի հասանելիությունը հնարավոր է ապահովել ստորև ներկայացված ենթանպատակների/ակնկալվող արդյունքների հաղթահարման պարագայում (2020 թվականի սահմանային ժամկետում): Այն է`
ա. մինչև 6 ամսական երեխաների շրջանում բացառապես կրծքով սնուցման ցուցանիշի աճ 1/4-ով: 2020 թվականին կապահովվի ցուցանիշի 45% և ավելի մակարդակ` 2010 թվականի 35%-ի փոխարեն,
բ. բացառապես կրծքով կերակրման «մեդիան» ցուցանիշի բարելավում 1/2-ով: 2020 թվականին այն կկազմի նվազագույնը 3 ամիս` 2010 թվականի 1.8 ամսվա փոխարեն,
գ. «Մանկանը բարեկամ» նախաձեռնության ծավալների և այդ կոչումն ունեցող բուժհաստատությունների թվի ավելացում 25%-ով:
IV. ԾՐԱԳՐԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ
6. Ծրագրի նպատակների իրականացման համար ծրագրային միջոցառումներն ուղղված են հետևյալ խնդիրների լուծմանը`
1) խթանել կրծքով կերակրման քարոզչությանն ուղղված միջոցառումները.
2) բարելավել կրծքով կերակրման և օրենքի դրույթների կատարման վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքումը և վերլուծությունը.
3) ապահովել կրծքով կերակրման խրախուսման վերաբերյալ բուժաշխատողների կրթելուն ուղղված միջոցառումները.
4) ընդլայնել առողջապահական կազմակերպություններում նորածիններին բարյացակամ ծառայությունների տրամադրումը.
5) նպաստել կերակրող մայրերի և նրանց երեխաների համար նախատեսված նպաստավոր պայմանների ստեղծմանը.
6) բարձրացնել հանրային իրազեկվածությունը.
7) ապահովել միջգերատեսչական համագործակցությունը:
V. ԾՐԱԳՐԱՅԻՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ
7. Կրծքով կերակրման պատշաճ գործելակերպի վերաբերյալ քարոզչությունը պետք է իրականացվի դրա համար հնարավոր բոլոր միջոցներով` ինչպես մոր և մանկան ոլորտում ներգրավված բուժաշխատողների աշխատանքային պարտականությունների շրջանակներում, այնպես էլ մայրերի փոխօգնության խմբերի հետ անմիջական հանդիպումների և տեղեկատվական տարբեր միջոցների օգնությամբ:
8. Ծրագրի գործողության ամբողջ ընթացքում պետք է ձեռնարկվեն միջոցներ` բուժաշխատողների տեսական գիտելիքները և գործնական հմտությունները բարելավելու, կրծքով սնուցման և վաղ հասակի երեխաների սնուցման կազմակերպման վերաբերյալ առկա ուղեցույցների և ապացուցողական հենքով գործելակարգերի ներդրման ուղղությամբ` առողջական խնդիրներ ունեցող նորածինների կերակրման հետ կապված, ինչպես նաև կրծքով կերակրման հարցում դժվարություններ ունեցող մայրերին անհրաժեշտ հոգեբանական-գործնական աջակցության և մասնագիտական խորհրդատվություն ապահովելու համար:
9. Անհրաժեշտ է իրականացնել «Երեխաներին կրծքով կերակրման խրախուսման և մանկական սննդի շրջանառության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով և դրանից բխող այլ իրավական ակտերով սահմանված բուժաշխատողների գործառույթների վերաբերյալ ուսուցում` վաղ հասակի երեխաների բուժօգնություն իրականացնող բժշկական կազմակերպությունների բուժանձնակազմի շրջանում` դրանց մեջ ամրագրված կրծքով կերակրման վերաբերյալ քարոզչությանն ուղղված բուժաշխատողների գործելակերպը բարելավելու համար:
10. Ծրագրի իրականացման ընթացքում կապահովվի կերակրող մայրերի և նրանց երեխաների համար նախատեսված նպաստավոր պայմանների ստեղծում բժշկական կազմակերպություններում` ծննդօգնության հաստատություններում և երեխաներին ամբուլատոր-պոլիկլինիկական ծառայություններ մատուցող բժշկական կազմակերպություններում` «Մանկանը բարեկամ» նախաձեռնության ընդլայնման միջոցով:
11. Կրծքով կերակրման գործելակերպի բարելավմանը մեծապես կնպաստի ամբողջ հանրության իրազեկումը` բնակչության բոլոր խմբերի շրջանում կրծքով կերակրման նկատմամբ դրական դիրքորոշում ձևավորելու և մայրերին լրացուցիչ աջակցություն տրամադրելու համար: Կնախատեսվեն միջոցառումներ հաղորդակցության ծրագրերի, տեղեկատվության տարածման, սոցիալական մոբիլիզացիայի միջոցառումների իրականացման, համայնքի և տեղական հասարակական կազմակերպությունների ներգրավման ուղղությամբ:
12. Կրծքով սնուցման կազմակերպման իրավիճակի, ծրագրի շրջանակներում իրականացված գործողությունների արդյունավետության գնահատման, երեխաների սնուցման ոլորտում այլ ծրագրային միջոցառումների մշակման և ներդրման նպատակով անհրաժեշտ են ինչպես գերատեսչական խողովակներով, այնպես էլ այլընտրանքային հետազոտություններով և պարբերական դիտարկումներով ստացված տվյալներ, ուստի ծրագրով կնախատեսվեն միջոցառումներ` կրծքով կերակրման իրավիճակի և օրենքի դրույթների կատարման վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքման և վերլուծության ուղղությամբ:
13. Ծրագրով նախատեսված միջոցառումների արդյունավետ իրականացումը հնարավոր է հասարակության տարբեր սեկտորների համագործակցության ապահովման պարագայում, ինչի համար կարևոր է միջգերատեսչական և միջսեկտորալ համագործակցության ապահովումը: Այդ նպատակով նախատեսվում է ստեղծել միջգերատեսչական համակարգող մարմին, որի գործառույթների մեջ կմտնի նաև կրծքով կերակրման իրավիճակի պարբերաբար ուսումնասիրությունը, տեղեկատվության վերլուծությունը և համապատասխան առաջարկների ներկայացումը:
VI. ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԾՐԱԳԻՐՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆԵԼԻՍ
14. Ծրագրի իրականացումը նախատեսվում է ապահովել շահագրգիռ կողմերի` պետական կառավարման, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, հասարակական և միջազգային կազմակերպությունների համագործակցությամբ:
VII. ԾՐԱԳՐԻ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒՄԸ
15. Մանուկներին և վաղ տարիքի երեխաներին անվտանգ և համապատասխան (համարժեք) սնուցում ապահովելու նպատակով կրծքով կերակրման խրախուսման ազգային ծրագիրը կիրականացվի Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեում յուրաքանչյուր տարվա համար նախատեսված միջոցների և Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ չարգելված այլ միջոցների հաշվին:
Հայաստանի Հանրապետության
կառավարության աշխատակազմի
ղեկավար-նախարար Դ. Հարությունյան
Հավելված N 2
ՀՀ կառավարության 2015 թվականի
նոյեմբերի 19-ի N 1353-Ն որոշման
ժ ա մ ա ն ա կ ա ց ու յ ց
ՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻՆ ԵՎ ՎԱՂ ՏԱՐԻՔԻ ԵՐԵԽԱՆԵՐԻՆ ԱՆՎՏԱՆԳ ԵՎ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ (ՀԱՄԱՐԺԵՔ) ՍՆՈՒՑՈՒՄ ԱՊԱՀՈՎԵԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԿՐԾՔՈՎ ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ ԽՐԱԽՈՒՍՄԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԾՐԱԳՐԻ 2016-2020 թվականների միջոցառումների
NN
ը/կ Միջոցառումները Ակնկալվող արդյունքը Միջոցառման կատարման չափանիշը Ժամկետը Պատասխանատու կատարողը Համակատարողը Ֆինանսավորման աղբյուրը
1. Կրծքով կերակրման խրախուսման հարցերի համակարգող մարմնի ստեղծում, նրա գործունեության կարգի և գործառույթների շրջանակների սահմանում արդյունավետ միջսեկտորալ համագործակցության ապահովում, ընթացիկ խնդիրների վերհանում և լուծումների առաջարկում «Համակարգող մարմինը ստեղծելու, գործունեության կարգը և գործառույթների շրջանակները սահմանելու մասին» ՀՀ առողջապահության նախարարի հրաման 2016 թ. ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն Ֆինանսավորում չի պահանջվում:
2. Կրծքով կերակրման խրախուսման հարցերի համակարգող մարմնի կողմից կրծքով կերակրման իրավիճակի պարբերաբար ուսումնասիրություն, տեղեկատվության վերլուծություն և համապատասխան առաջարկները ներկայացնելը կրծքով սնուցման կազմակերպման իրավիճակի, ծրագրի շրջանակներում իրականացված գործողությունների արդյունավետության ընթացիկ գնահատում, խնդիրների վերհանում և լուծումների առաջարկում ծրագրի գործողության իրավիճակի գնահատում` համապատասխան առաջարկների ներկայացմամբ` տարեկան առնվազն 1 անգամ 2016 թ. ՀՀ առողջապահության նախարարություն Ֆինանսավորում չի պահանջվում:
3. «Մանկանը բարեկամ» նախաձեռնության շարունակականության ապահովում բժշկական կազմակերպություններում կրծքով սնուցման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծում` երեխաների բարեհաջող սնուցման 10 քայլերի ներդրման միջոցով տարեկան առնվազն 2 բժշկական կազմակերպություն կստանան «Մանկանը բարեկամ» կոչում 2016 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամ (համաձայ-նությամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
4. «Մանկանը բարեկամ» կոչում ունեցող բժշկական կազմակերպությունների վերագնահատում «Մանկանը բարեկամ» կոչում ունեցող բժշկական կազմակերպություններում երեխաների բարեհաջող սնուցման 10 քայլերի պատշաճ կատարման դիտարկում, երեխային և կերակրող մորն աջակցող միջավայրի բարելավման առաջարկները ներկայացնելը Տարեկան առնվազն 2 «Մանկանը բարեկամ» կոչում ունեցող բժշկական հաստատություն կանցնեն վերագնահատում: 2016 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն ՀԿ-ներ (համաձայնու-թյամբ)
Մասնագիտա-կան ասոցիացիաներ (համաձայնու-թյամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
5. «Մանկանը բարեկամ ծննդատներ նախաձեռնություն» վերանայված ձեռնարկի տեղայնացում և ներդրում մանկանը բարեկամ նախաձեռնության գործընթացում միջազգային նոր մոտեցումների կիրառում ՀՀ առողջապահության նախարարի հրամանով հաստատված ձեռնարկ 2017-
2018 թթ. ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն ՀԿ-ներ (համաձայնու-թյամբ)
Մասնագիտա-կան ասոցիացիաներ (համաձայնու-թյամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
6. Անհաս և հիվանդ նորածիններին, կրծքով կերակրման դժվարություններ ունեցող մայրերին խորհրդատվություն և աջակցություն տրամադրելու հմտությունների բարելավմանն ուղղված`
ծննդօգնության հաստատություններում կարողությունների հզորացում, մասնագետների նպատակային ուսուցում բժշկական կազմակերպություններում միջին բուժանձնակազմի խորհրդատվության հմտությունների բարելավում յուրաքանչյուր տարի առնվազն 15 բուժաշխատող կանցնեն վերապատրաստում` կրծքով կերակրման խորհրդատվության և աջակցության տրամադրման գործնական հմտությունների վերաբերյալ 2017 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամ (համաձայնու-թյամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
7. Ծնողական կրթության իրականացում, մայրական դպրոցի կայացմանն ու տարածմանն ուղղված միջոցառումների խթանում կրծքով կերակրման մայրերի դրական փորձի փոխանակում և տարածում, երեխայի սնուցման և խնամքի վերաբերյալ գիտելիքների տրամադրում առողջության առաջնային պահպանման հաստատություններում ծնողական կրթության կենտրոնների/մայրական դպրոցների աշխատանքի կազմակերպման վերաբերյալ մշակված և ներդրված ուղեցույց
մշակված և բժշկական կազմակերպություններին տրամադրված ծնողական կրթության ստանդարտ խորհրդատվական փաթեթ
առողջության առաջնային պահպանման հաստատություններում տարեկան առնվազն 12 ծնողական ուսուցման դասընթացի իրականացում 2016 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահու-թյան նախարարություն միջազգային և հասարակական կազմակեր-պություններ (համաձայ-նությամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
8. «Երեխաներին կրծքով կերակրման խրախուսման և մանկական սննդի շրջանառության մասին» ՀՀ օրենքը (այսուհետ՝ օրենք) և այլ իրավական ակտերի շրջանակներում մանկան սնուցման վերաբերյալ տպագրվող գրականության և մանկան սնուցմանն անդրադարձող կայքերի բովանդակության դիտարկում օրենքի և այլ իրավական ակտերի պահանջներին ոչ համապատասխան տեղեկատվության հայտնաբերում և դրա վերաբերյալ հաշվետվություն ներկայացնելը դիտարկման արդյունքների` ՀՀ առողջապահության նախարարին ներկայացված ամփոփ զեկուցագիր 2016-2017 թթ. ՀՀ առողջապահության նախարարություն հասարակական կազմակերպու-թյուններ
(համաձայնու-թյամբ)
Մասնագիտական ասոցիացիաներ(համաձայնու-թյամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
9. Իրազեկման միջոցառումներ՝ ուղղված բուժաշխատողներին, համայնքին, ընտանիքին, ծնողներին, մայրերին/ խնամողներին`
1) վաղ հասակի երեխաների բուժօգնություն իրականացնող բժշկական կազմակերպությունների անձնակազմի իրազեկում օրենքի դրույթների վերաբերյալ.
2) ծնողների/խնամողների համար երեխայի սնուցման և խնամքի հարցերին նվիրված տեղեկատվական նյութերով ապահովում (գրքույկներ, հուշաթերթիկներ և այլն).
3) ԶԼՄ-ների միջոցով ծնողների իրազեկմանն ուղղված սոցիալական մոբիլիզացիայի ծրագրերի իրագործում (հեռուստահաղորդումներ, ֆիլմեր, ելույթներ, ԶԼՄ-ներում տպագրված հոդվածներ և այլն) օրենքի կիրարկման արդյունավետության բարձրացում, մայրերին/ խնամողներին, հասարակության լայն խավերին ազգային և միջազգային ռազմավարություններին համահունչ գիտելիքների տրամադրում Նորածինների/երեխաների խնամք և բուժօգնություն իրականացնող բոլոր բժշկական կազմակերպությունները գրավոր իրազեկված են օրենքից բխող իրենց պարտականությունների վերաբերյալ:
յուրաքանչյուր տարի նորածինների մայրերի առնվազն 50%-ը կապահովվեն երեխայի սնուցման և խնամքի հարցերին նվիրված տեղեկատվական նյութերով
կիրականացվի ԶԼՄ-ների միջոցով հանրային իրազեկմանն ուղղված տարեկան առնվազն 6 միջոցառում 2016 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահության նախարարություն միջազգային և հասարակական կազմակերպու-թյուններ (համաձայնու-թյամբ) ՀՀ պետական բյուջե
Լրացուցիչ ֆինանսավորում չի պահանջվում:
ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
10. Հայաստանի ժողովրդագրական և առողջական հարցերի հետազոտության շրջանակներում երեխաների սնուցման կարգավիճակի գնահատում երեխաների կրծքով սնուցման կարգավիճակի վերաբերյալ այլընտրանքային տվյալների հավաքագրում Հայաստանի ժողովրդագրական և առողջական հարցերի հետազոտության արդյունքների հրապարակված զեկույց 2016 թ. ՀՀ առողջապահության նախարարություն ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
11. Օրենքի դրույթների կատարման իրավիճակի ուսումնասիրություն և գնահատում` հասարակական սեկտորի ներգրավմամբ, (բժշկական կազմակերպություններ, առևտրի օբյեկտներ, մանկական սննդի պիտակներ, զանգվածային լրատվամիջոցներ, հարցումներ) վերհանված են օրենքի խախտման առանձին դեպքեր, իրականացված են միջոցառումներ` դրանց շտկման ուղղությամբ, ներկայացված են առաջարկներ` իրավիճակի բարելավման ուղղությամբ համապատասխան զեկուցագրեր` իրավիճակի բարելավման առաջարկներով 2016 թ. և շարունա-կական ՀՀ առողջապահության նախարարություն Երևանի քաղաքապետա-րան (համաձայնու-թյամբ)
ՀՀ մարզպետարաններ
միջազգային և հասարակական կազմակերպու-թյուններ (համաձայնու-թյամբ) ՀՀ օրենսդրությամբ չարգելված միջոցներ
Հայաստանի Հանրապետության
կառավարության աշխատակազմի
ղեկավար-նախարար Դ. Հարությունյան