Հոդված 3. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները

Հոդված 3. Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները

1. Սույն օրենքում օգտագործվում են հետևյալ հիմնական հասկացությունները.

1) բարձրագույն կրթություն՝ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում բարձրագույն կրթության ծրագրերով իրականացվող կրթական գործընթաց, որի սահմանված կարգով ավարտի դեպքում ուսանողն ստանում է տվյալ աստիճանին համապատասխանող որակավորում (բակալավրի, մագիստրոսի կամ դոկտորի).

2) բարձրագույն ուսումնական հաստատություն (այսուհետ նաև՝ բուհ)՝ ոչ առևտրային կազմակերպություն, որի հիմնական նպատակներն են բարձրագույն կրթության ծրագրերի, գիտատեխնոլոգիական գործունեության կազմակերպումը և իրականացումը, մասնագիտական կադրերի պատրաստումը և վերապատրաստումը, ինչպես նաև կրթության, գիտության, տեխնոլոգիաների և մշակույթի ոլորտների զարգացմանը, հասարակության առաջընթացին ու նորարարական ներուժի ձևավորմանը նպաստելը։

Ըստ հիմնադրի՝ բուհերը լինում են՝

ա․ հանրային (պետական)՝ պետության հիմնադրած բուհ,

բ․ միջպետական՝ միջպետական պայմանագրի հիմքով հիմնադրված բուհ,

գ․ մասնավոր` բուհ, որի հիմնադիրը կամ հիմնադիրներից մեկը ոչ պետական կազմակերպություն կամ ֆիզիկական անձ է, այդ թվում` օտարերկրյա պետության բուհի մասնաճյուղ.

3) հետազոտական համալսարան` բուհ, որն իրականացնում է կրթական ծրագրեր բարձրագույն կրթության բոլոր մակարդակներում, ինչպես նաև ունի իր կազմում գործող առնվազն մեկ գիտական կազմակերպություն և կանոնադրությամբ սահմանված կառուցվածքային այլ միավորներ.

4) հետազոտությունների և մշակումների ոլորտ` նոր գիտելիքի ստեղծմանը, ընդլայնմանը կամ դրա կիրառման նոր ուղղությունների հայտնաբերմանն ուղղված մտավոր ստեղծագործական, համակարգված գործունեության ոլորտ, որը բաժանվում է հետևյալ տեսակների.

ա. հիմնարար հետազոտություններ` բնության օրենքների, մարդու գործունեության, հասարակության կառուցվածքի և զարգացման հիմնական օրինաչափությունների մասին ունեցած համընդհանուր գիտելիքների ընդլայնմանն ու նոր գիտելիքներ ձեռք բերելուն ուղղված տեսական կամ փորձարարական գործունեություն` առանց որոշակի գործնական կիրառման նկատառման,

բ. կիրառական հետազոտություններ` հիմնականում գործնական նշանակություն ունեցող, որոշակի հայտնի կամ սահմանված խնդիրների լուծմանն ուղղված տեսական կամ փորձարարական գործունեություն,

գ. փորձարարական մշակումներ՝ հետազոտությունների կամ պրակտիկ փորձարկումների միջոցով ձեռք բերված գիտելիքների վրա հիմնված` նոր արտադրանքի կամ գործընթացների ստեղծմանը կամ առկա արտադրանքի կամ գործընթացների կատարելագործմանն ուղղված համակարգված գործունեություն.

5) գիտատեխնոլոգիական գործունեություն` սույն օրենքի իմաստով` հետազոտությունների և մշակումների ոլորտում իրականացվող գործունեություն.

6) նորարարական (ինովացիոն) գործունեություն` տնտեսական շրջանառության մեջ առկա արտադրանքի կամ ծառայության համեմատ՝ էականորեն ավելի կատարելագործված կամ նոր արտադրանքի կամ ծառայության մշակմանը միտված գործունեություն.

7) գիտական կազմակերպություն` իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կազմակերպություն կամ օրենքով սահմանված հիմնարկի կարգավիճակ ունեցող կազմակերպություն կամ հետազոտական համալսարանի կազմում ինքնավարության սկզբունքով գործող կառուցվածքային միավոր, որն իրականացնում է գիտատեխնոլոգիական գործունեություն: Ըստ հիմնադրի՝ գիտական կազմակերպությունը լինում է`

ա. հանրային (պետական)` պետության հիմնադրած գիտական կազմակերպություն,

բ. միջպետական՝ միջպետական պայմանագրի հիմքով հիմնադրված գիտական կազմակերպություն,

գ. մասնավոր (գիտական (հետազոտական))՝ կազմակերպություն, որի հիմնադիրը կամ հիմնադիրներից մեկը հանդիսանում է ոչ պետական կազմակերպություն կամ ֆիզիկական անձ, այդ թվում` օտարերկրյա պետության գիտական կազմակերպության մասնաճյուղ.

8) ակադեմիական միավոր` բուհի ինքնուրույն կառուցվածքային միավոր, որը որոշակի մասնագիտություններով կամ մասնագիտությունների բնագավառում իրականացնում է կրթական կամ գիտատեխնոլոգիական գործունեություն.

9) ակադեմիական քաղաք` կրթության, հետազոտության, փորձարարական մշակումների, նորարարության, ինչպես նաև մշակութային և մտավոր ժամանցի համար պետության ստեղծած արդիական միջավայր, որն ապահովում է ուսումնական հաստատությունների, գիտական ու արտադրական կազմակերպությունների միջև ցանցային համընթաց համագործակցությունը և երաշխավորում է ոլորտների միջազգային մրցունակությունը և գերազանցությունը.

10) ուսանող (կուրսանտ)՝ բարձրագույն կրթության որևէ մակարդակի կրթական ծրագրով ուսումնառող անձ.

11) հետավարտական լրացուցիչ ուսումնառություն` Կառավարության սահմանած կարգավորվող մասնագիտություններով ինքնուրույն մասնագիտական գործունեություն ծավալելու նպատակով հավելյալ գործնական, որոշ դեպքերում՝ նաև տեսական ուսումնառություն աշխատանքային միջավայրում` մասնագետի հսկողությամբ.

12) բարձրագույն կրթության որակավորում (այսուհետ նաև՝ որակավորում)՝ կրթական կամ գիտական աստիճան, որը հավաստում է բարձրագույն կրթության տվյալ աստիճանում կրթական ծրագրի ուսումնառության սահմանված կարգով ավարտը և հաստատվում է համապատասխան դիպլոմով՝

ա. բակալավրի որակավորում՝ կրթական աստիճան, որը հավաստում է բարձրագույն կրթության առաջին մակարդակի կրթական ծրագրի ուսումնառության ավարտը,

բ. մագիստրոսի որակավորում՝ կրթական աստիճան, որը հավաստում է բարձրագույն կրթության երկրորդ մակարդակի կրթական ծրագրի ուսումնառության ավարտը,

գ. դոկտորի որակավորում՝ գիտական աստիճան, որը հավաստում է բարձրագույն կրթության երրորդ մակարդակի կրթական ծրագրի ուսումնառության ավարտը, ներառյալ դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը.

13) կրթական ծրագիր` բուհի կողմից առաջարկվող, սահմանված շրջանակին և չափանիշներին համապատասխան կառուցված ուսումնական և հետազոտական բաղադրիչների ամբողջություն, որը միտված է ուսանողի կողմից որոշակի կրթական վերջնարդյունքների` գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների ձեռքբերմանը և այդ վերջնարդյունքներին հասնելու փաստի ճանաչմանը` ստուգմանը, որի արդյունքով շնորհվում է բարձրագույն կրթության համապատասխան որակավորում, մասնագիտություն և նախատեսված լինելու պարագայում՝ նաև մասնագիտացում, որոնք արտացոլվում են դիպլոմում.

14) կարգավորվող մասնագիտություն՝ ինքնուրույն մասնագիտական գործունեություն ծավալելու համար օրենսդրությամբ սահմանված կարգով և չափանիշներին համապատասխան հետավարտական լրացուցիչ ուսումնառության պահանջներ և աշխատանքի փորձառություն պահանջող մասնագիտություն․

15) հեռավար ուսումնառություն՝ հիմնական կամ լրացուցիչ կրթական ծրագրերի առանձին ակադեմիական մոդուլների ուսումնառության կազմակերպման ձև, որն իրականացվում է համաժամանակյա ու տարաժամանակյա մեթոդներով, որի ընթացքում դասավանդողի և ուսանողների միջև հաղորդակցումն իրականացվում է հեռահաղորդակցման տեխնոլոգիաների միջոցներով, և ուսումնառությունն ու վարչարարությունն իրականացվում են պաշտպանված թվային կրթական հարթակում.

16) կրեդիտների կուտակման և փոխանցման համակարգ (այսուհետ` ԿՓՀ)` Հայաստանի Հանրապետության կրթական տարածքում կիրառվող ակադեմիական կրեդիտների հաշվարկման, կուտակման և փոխանցման համակարգ, որն ապահովում է ակադեմիական կրեդիտների համադրելիությունը և փոխանցելիությունը ինչպես հանրապետության, այնպես էլ Եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածքի կազմակերպությունների հետ ու դյուրացնում է ուսանողների շարժունությունը և ուղղված է կրթական ծրագրերի ու մոդուլների թափանցիկությանը.

17) ԿՓՀ ակադեմիական կրեդիտ (այսուհետ՝ կրեդիտ)` ուսումնառություն ստանալիս ուսանողի ծանրաբեռնվածության ու կրթական կամ հետազոտական վերջնարդյունքների ձեռքբերման չափման պայմանական միավոր.

18) ակադեմիական մոդուլ՝ կրթական ծրագրի բաղադրիչ հանդիսացող ամբողջական անկախ ուսումնական միավոր, որն ունի հստակ սահմանված ուսումնական վերջնարդյունքներ, որոնց գնահատման հիման վրա ուսանողին շնորհվում է կրեդիտների որոշակի քանակ.

19) ուսումնառության վերջնարդյունք՝ դասընթացի, ակադեմիական մոդուլի կամ կրթական ծրագրի ավարտին ակնկալվող գիտելիքի, կարողությունների և հմտությունների նվազագույն լրակազմ.

20) ամփոփիչ ատեստավորում՝ բարձրագույն կրթության համապատասխան մակարդակի կրթական ծրագրով սահմանված ուսումնառության վերջնարդյունքներին շրջանավարտի գիտելիքի, կարողությունների և հմտությունների համապատասխանության ստուգման և գնահատման գործընթաց, որի դրական արդյունքով շնորհվում է համապատասխան որակավորում.

21) դիպլոմ՝ բարձրագույն կրթության կրթական ծրագրով (այդ թվում՝ համատեղ կամ կրկնակի որակավորման կրթական ծրագրով) որակավորում շնորհելու փաստը հավաստող պաշտոնական փաստաթուղթ.

22) համատեղ դիպլոմ՝ երկու կամ ավելի բուհերի կողմից իրականացվող համատեղ կամ կրկնակի որակավորման կրթական ծրագրի արդյունքով որակավորում շնորհելու փաստը հավաստող պաշտոնական փաստաթուղթ.

23) որակավորման ճանաչում՝ օտարերկրյա որակավորման համադրելիության պաշտոնական ճանաչում (հավաստում)` որակավորումը կրողի մուտքը բարձրագույն կրթության հաջորդ աստիճան կամ աշխատանքային գործունեություն արտոնելու համար.

24) որակի ապահովում՝ որակի ներքին (ներբուհական) և արտաքին (պետական) գնահատման սահմանված չափանիշներին համապատասխան՝ բուհի և դրա կրթական ծրագրերի մշտադիտարկման, գնահատման և բարելավման շարունակական գործընթաց.

25) ինստիտուցիոնալ հավատարմագրում` որակի արտաքին գնահատման և հավաստման համակարգված գործընթաց, որի միջոցով հաստատվում է, որ բուհը, որպես ամբողջություն, իր կառավարման, ակադեմիական, հետազոտական, վարչական և ռեսուրսային համակարգերով համապատասխանում է հավատարմագրման սահմանված չափանիշներին և պայմաններին․

26) ծրագրային հավատարմագրում` որակի արտաքին գնահատման և հավաստման համակարգված գործընթաց, որի միջոցով հաստատվում է, որ բուհի որոշակի կրթական ծրագիրն իր ուսումնական նպատակներով, բովանդակությամբ, իրականացնող մասնագիտական կազմով, ուսանողակենտրոն մեթոդներով և սպասարկող ռեսուրսներով համապատասխանում է հավատարմագրման սահմանված չափանիշներին և պայմաններին, ինչպես նաև հավաստվում են տվյալ կրթական ծրագրի որակը և ավարտողների որակավորման ճանաչելիությունը պետական և միջազգային մակարդակներում․

27) կրթաթոշակ՝ պետության, բուհի, մասնավոր կազմակերպությունների, միջազգային կառույցների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների կամ անհատների կողմից կրթության շարունակականությունը կամ ուսումնառության ընթացքն ապահովելու նպատակով սովորողներին անհատույց տրամադրվող դրամական աջակցություն, որը կարող է տրվել բուհ ընդունելության արդյունքների կամ ուսումնառության ընթացքում ցուցաբերած առաջադիմության, այլ ձեռքբերումների, նպատակային ուսուցման կամ ուսանողի կարգավիճակով պայմանավորված այլ դեպքերում.

28) ներառականություն՝ կրթական միջավայրի, վարվեցողության կանոնների և կրթության կազմակերպման գործընթացների համակարգ, որն ապահովում է ուսանողների, ակադեմիական և գիտական կազմի, այդ թվում՝ հաշմանդամություն ունեցող, ձեռքբերումներ գրանցելու և որոշումների կայացմանը մասնակցելու հավասար հնարավորությունը անհրաժեշտ մատչելի պայմանների և խելամիտ հարմարեցումների, ինչպես նաև մարդակենտրոն և բազմազանությունը գնահատող միջավայրի ապահովման միջոցով.

29) մատչելի միջավայր` կրթության և աշխատանքի ներառականության ապահովմանը միտված միջավայր, որը ներառում է ֆիզիկական միջավայրի (շենքային պայմաններ, փոխադրամիջոցի հարմարեցումներ, սննդի կետեր, սանհանգույցներ, հանգստի գոտիներ, այլ անհրաժեշտ հարմարեցումներ), տեղեկատվության (տեղեկատվության միջոցներ, ուսումնական ծրագրեր և նյութեր, ներառյալ մեթոդական) և հաղորդակցության միջոցների (հաղորդակցման հարմարեցված գործիքներ, ներառյալ թվային հավելվածներ կամ այլ միջոցներ) բաղադրիչները.

30) գիտական (հետազոտական) դրամաշնորհ` Հայաստանի Հանրապետության, օտարերկրյա պետությունների կամ միջազգային կազմակերպությունների, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների կամ իրավաբանական ու ֆիզիկական անձանց կողմից Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գիտատեխնոլոգիական գործունեություն իրականացնող սուբյեկտներին հետազոտությունների կամ մշակումների իրականացման նպատակով անհատույց և անվերադարձ տրամադրվող ֆինանսական կամ այլ միջոցներ.

31) ակադեմիական գործունեություն՝ բուհում իրականացվող կրթական և գիտատեխնոլոգիական գործունեություն.

32) ակադեմիական էթիկա՝ մասնագիտական և աշխատանքային էթիկայի և վարքագծի սահմանված կանոններ, որոնց պահպանմամբ և հիմքով իրականացվում է գիտական, կրթական կամ աշխատանքային այլ գործունեություն.

33) ակադեմիական ազնվություն՝ ակադեմիական էթիկայի մաս կազմող կանոնների համախումբ, որոնք պետք է պահպանվեն ակադեմիական գործունեության ժամանակ, ներառյալ օրիգինալ աշխատանքի ստեղծումը, սկզբնաղբյուրներին ճշգրիտ հղումը, գրագողությունից, զեղծարարությունից, խարդախությունից և տվյալների ու փաստերի կեղծումից խուսափելը, ինչպես նաև ակադեմիական գործունեության ժամանակ աշխատանքի, առաջադրանքների պատրաստման, գնահատման և գիտական փորձաքննության ընթացքում թափանցիկության ու հիմնավորվածության ապահովումը․

34) ակադեմիական ազատություն` ակադեմիական կազմի կամ գիտական աշխատողների մասնագիտական գործունեության իրականացման ժամանակ մտքի ու խոսքի, հետազոտության և դասավանդման մեթոդներն ընտրելու, գիտատեխնոլոգիական գործունեություն իրականացնելու և դրանց արդյունքները հրապարակելու ազատություն.

35) ակադեմիական շարժունություն՝ ուսանողների ուսումնառության առանձին փուլերի, հետազոտական աշխատանքների կազմակերպում, ինչպես նաև բուհի կամ գիտական կազմակերպության ակադեմիական և վարչական կազմի մասնագիտական զարգացման, հետազոտական և դասավանդման աշխատանքների իրականացում այլ բուհում կամ գիտական կազմակերպությունում կամ կրթական ծրագրի շրջանակում պրակտիկայի իրականացում միջազգային կամ մասնավոր կազմակերպություններում.

36) բուհական ինքնավարություն՝ բուհի ակադեմիական, կազմակերպական, մարդկային և ֆինանսատնտեսական ռեսուրսները կառավարելու գործառույթներն ինքնուրույն սահմանելու, որոշումներ կայացնելու և իրականացնելու իրավասություն, որով երաշխավորվում է բուհի գաղափարական, քաղաքական և կրոնական միջամտությունից զերծ գործունեությունը.

37) գիտական աշխատող (հետազոտող, ճարտարագետ)` գիտական կազմակերպությունում գիտատեխնոլոգիական գործունեություն իրականացնող, առնվազն մագիստրոսի կամ դրան համարժեք որակավորում ունեցող և գիտական արդյունք ստեղծող անձ.

38) ճարտարագիտատեխնիկական աշխատող` գիտական կազմակերպությունում գիտատեխնոլոգիական գործունեության իրականացմանը նպաստող և գիտական արդյունքի ստեղծման գործընթացում ներգրավված անձ.

39) որակավորումների պետական գրանցամատյան` ուսանողներին տրված դիպլոմների, հավելվածների և դրանց վերաբերյալ տեղեկատվության, ինչպես նաև հետավարտական լրացուցիչ ուսումնառության արդյունքով շնորհված ավարտական փաստաթղթերի հաշվառման միասնական թվային շտեմարան.

40) բարձրագույն կրթության և գիտության կառավարման տեղեկատվական համակարգ՝ տվյալների հավաքման, վերլուծման և տեղեկատվության տարածման միասնական էլեկտրոնային համակարգ, որը ներառում է լիցենզիաների և հավատարմագրերի էլեկտրոնային գրանցամատյանը, տեղեկություններ բուհերի և գիտական կազմակերպությունների կառավարման, տնտեսական, ուսումնական և գիտատեխնոլոգիական գործունեության, ինչպես նաև ուսանողների, կլինիկական ռեզիդենտների ու աշխատողների (այդ թվում՝ գիտական) մասին, և համակարգում ներմուծված տեղեկատվությունն օգտագործվում է լիցենզավորման, հավատարմագրման, պետական ֆինանսավորման գործընթացների կազմակերպման, հաշվետվությունների ներկայացման, մշտադիտարկման և թափանցիկության ապահովման նպատակով.

41) գիտական փորձաքննություն` ստեղծման և ներդրման տարբեր փուլերում գտնվող գիտատեխնոլոգիական գործունեության օբյեկտի գիտական մակարդակի ուսումնասիրության, վերլուծության և գնահատման, ինչպես նաև այդ օբյեկտի վերաբերյալ որոշում կայացնելու համար հիմնավորված մասնագիտական եզրակացություն պատրաստելու նպատակով իրականացվող համակարգված գործունեություն.

42) գիտական փորձագիտական եզրակացություն (այսուհետ` փորձագիտական եզրակացություն)` գիտական փորձաքննության օբյեկտի ուսումնասիրության արդյունքներն արտացոլող և փորձաքննության առջև դրված հարցերի պատասխանները պարունակող փաստաթուղթ.

43) միկրոորակավորում` որակավորում չշնորհող կրթական ծրագրով կամ ոչ ֆորմալ կրթության եղանակով ուսուցման արդյունքով սովորողի ձեռք բերած որոշակի մասնագիտական գիտելիքները և հմտությունները գնահատելու միջոցով հավաստող և հաշվառված փաստաթուղթ, որը կարող է ճանաչվել որպես հիմք տվյալ մասնագիտական գիտելիքներն ու հմտությունները պահանջող ուղղությամբ զբաղվածության համար, ինչպես նաև որպես որակավորում շնորհող կրթական ծրագրի բաղադրիչ, եթե տվյալ միկրոորակավորման ծրագիրը հավատարմագրված է, և դրա արդյունքով շնորհվում են ԿՓՀ կրեդիտներ, և եթե այդպիսի հնարավորություն նախատեսվում է տվյալ կրթական ծրագրով.

44) ակադեմիական կոչում` կրթական և գիտատեխնոլոգիական գործունեության որոշակի մակարդակ հավաստող կարգավիճակ, որն ամրագրվում է համապատասխան դիպլոմով և հանդիսանում է գործոն ակադեմիական պաշտոնների հավակնելու համար.

45) դասախոս` բուհում կրթական գործունեություն իրականացնող աշխատող, որը տեսական, գործնական, մասնագիտական գիտելիքներ է դասավանդում ուսանողներին կամ սովորողներին, նպաստում է դրանց յուրացմանը և ստուգմանը: Դասախոսը կարող է զբաղվել գիտատեխնոլոգիական գործունեությամբ․

46) ակադեմիական կազմ` բուհի կամ գիտական կազմակերպության դասախոսական, գիտական և ճարտարագիտատեխնիկական աշխատողների համախումբ.

47) ուսանողի փորձառություն` բուհում ակադեմիական, սոցիալական և անհատական տիրույթներում ուսանողի ստացած փոխգործակցության միասնական արդյունք, որը ձեռք է բերվում կրթական ծրագրերի, ակադեմիական կազմի, ֆիզիկական ենթակառուցվածքների, ծառայությունների հասանելիության և ուսանողի անհատական զարգացման հնարավորությունների միջոցով, ինչպես նաև բուհի ներքին կանոնակարգերով, ծրագրերով, սոցիալական, մշակութային, մարզական և ժամանցային միջավայրով: